İçeriğe geç
Mutfak

Afyonkarahisar’dan ne alınır? Coğrafi işaretli ürünler

Afyonkarahisar

Afyonkarahisar’dan ne alınır: TÜRKPATENT’te tescilli 30 lezzet: yola dayanıklı sucuk, pastırma, lokum ve helva, soğuk zincirli kaymak, yerinde yenecekler.

Afyonkarahisar’dan yanına alacağın en sağlam tescilli ürünler sucuk, pastırma, lokum, Sandıklı’nın helvası, haşhaş ezmesi ve leblebisi; kaymak ve manda yoğurdu soğuk zincir ister, kebap ve köfteler yerinde yenir.

Kısa cevap

TÜRKPATENT belgelerine göre bu rehberdeki 30 Afyonkarahisar lezzetinin 3’ü menşe adı, 27’si mahreç işareti. Uzun yola dayanıklı olanlar Afyon Sucuğu, Pastırması, Lokumu, Sandıklı Kürek Helvası, Haşhaş Ezmesi ve Leblebisi. Kaymak ve manda yoğurdu buzdolabı ister; iki hamur işi dondurulmuş satılabilir. Kebap, köfteler, çorba ve pilavlar yerinde yenir. Fiyat vermiyoruz; satış noktası ve güncel fiyatı resmî kaynakta bulamadık.

Yola dayanıklı: sucuk, pastırma, lokum

İlin en eski iki tescili 2005 tarihli. Afyon Sucuğu (74, 2005) [1] belgeye göre etin en az yüzde 15’i manda eti olan, kangal ya da parmak biçiminde fermente edilen ve pişirilerek yenen bir sucuk. TÜRKPATENT 12 Haziran 2025’te Afyon Sucuğu’nun Avrupa Birliği’nde de tescillendiğini duyurdu [2]. Afyon Pastırması (73, 2005) [3] en az 3 ay ilde beslenmiş sığır ya da manda etinin tuzlanıp kurutulması, iki kez baskılanması ve çemenle kaplanmasıyla yapılıyor. Afyon Lokumu (655, 2021) [4] belgeye göre beyaz şeker, su ve doğal mısır nişastasıyla kaynatılıyor, glikoz kullanılmıyor; sade, sultan, sarma ve çeşnili olmak üzere dört tipi var.

Önerimiz: Etiketteki tescilli adı birebir ara; belgelerde sucuk ve pastırma için tüketici raf ömrü bulamadık, uzun yolda serin tut.

Sandıklı’dan: helva, ezme ve leblebi

Sandıklı’nın üç ürünü kuru ve dayanıklı. Sandıklı Kürek Helvası (1000, 2022) [5] çövenle beyazlatılan şeker ağdasının tahinle kürekle karıştırılmasıyla yapılıyor; belgeye göre tahin oranı yüzde 52’nin altına düşmüyor. Sandıklı Haşhaş Ezmesi (1001, 2022) [6] kavrulup ezilen haşhaş tohumundan, katkı maddesi ve aroma verici kullanılmadan yapılıyor; belge serin, rutubetsiz ve güneş almayan yerde saklanmasını istiyor. Sandıklı Leblebisi (1242, 2022) [7] Sarı 98 nohudunun bakır ekipmanda dört kez kavrulmasıyla yapılan tuzsuz bir leblebi.

Önerimiz: Helva, ezme ve leblebiyi dönüş gününe bırakabilirsin; üçü de oda sıcaklığında taşınıyor.

Soğuk zincir isteyenler: kaymak, yoğurt, kadayıf

Afyon Kaymağı (115, 2009) [8] belgeye göre haşhaş küspesiyle de beslenen mandaların sütünün 92 °C’ye kadar kaynatılıp soğutulmasıyla yapılıyor ve en az yüzde 60 yağ içeriyor; belgede tüketici için raf ömrü yok. Afyon Manda Yoğurdu (808, 2021) [9] kaymağı alınmış manda sütünden yapılıyor; belgeye göre buzdolabında üretimden itibaren en fazla 20 gün dayanıyor. Afyon Kaymaklı Ekmek Kadayıfı (473, 2019) [10] Afyon Kaymağı ile sunuluyor; belgeye göre raf ömrü 5 gün, kaymaklıysa 4 °C ve altında saklanıyor.

Önerimiz: Kaymağı ve yoğurdu soğutucu çantayla taşı, kadayıfı kaymaksız alıp kaymağı ayrı paketlet.

Fırından: pideler, ekmek, kurabiye ve baklava

Afyonkarahisar Ak Pide (1265, 2022) [11] ve Afyonkarahisar Nişan Kurabiyesi (1349, 2023) [12] belgelere göre oda sıcaklığında 2 gün, buzdolabında 1 hafta saklanıyor. Afyonkarahisar Patatesli Ekmeği (371, 2018) [13] hamura haşlanmış patates katılan, taş fırında odun ateşinde pişirilen iri bir somun. Afyonkarahisar Övmesi (1121, 2022) [14] belgeye göre 4 °C’de 7 gün dayanıyor. Sandıklı Haşhaşlı Tahinli Pidesi (1523, 2024) [15] 4 °C’de 2 gün, paketlenip −18 °C’de 3 ay saklanabiliyor. Afyonkarahisar Hurma Baklavası (1122, 2022) [16] cevizli yumuşak hamurdan, soğuk şerbetle yapılıyor; oda sıcaklığında 2 gün, 4 °C’de 1 hafta dayanıyor.

Önerimiz: Fırın ürünlerini dönüşten bir gün önce al; tahinli pideyi uzun yol için dondurulmuş paketle iste.

Dondurulmuş hamurlar ve yerinde yenecekler

Afyon Ağzıaçığı (740, 2021) [17] ve Afyon Bükmesi (741, 2021) [18] belgelere göre pişmemiş hâlde −18 °C’de 12 ay saklanabiliyor, pişmiş ürün 1 gün içinde yenmeli. Yerinde yenecekler: Afyon Kebabı (738, 2021) [19], Afyon Patlıcan Böreği (739, 2021) [20], Afyonkarahisar Çullama Köfte (695, 2021) [21], Afyonkarahisar Göce Köftesi (949, 2021) [22], Afyon İlibada Sarması (689, 2021) [23], Afyon Velense Hamur Aşı (737, 2021) [24], Afyonkarahisar Mercimekli Pilav (1120, 2022) [25], Afyon Sakala Çarpan Çorbası (1740, 2025) [26] ve Afyonkarahisar Haşhaşlı Katmer (1267, 2022) [27]. Adını Dinar’dan alan Dinar Taptama Köfte (1132, 2022) [28] için belgedeki coğrafi sınır il geneli. İlçelere özgü olanlar: Emirdağ’ın Emirdağ Yumurtalı Pidesi (770, 2021) [29], Sandıklı’nın Sandıklı Alacaşı (1329, 2023) [30] ve Şuhut’un Şuhut Keşkeği (399, 2018) [31].

Önerimiz: Kebabı ve çullama köfteyi merkezde, keşkeği Şuhut’ta, yumurtalı pideyi Emirdağ’da ara; ağzıaçığı ve bükmeyi donuk paketle eve götür.

Yiyecek dışında ve sitede olmayanlar

Kalkınma Kütüphanesi’nin 2021 verisine dayanan yol haritası Afyonkarahisar’da 29 tescilli coğrafi işaret sayıyordu [32]. Sitede sayfası olmayan üç tescilin belgesini okuduk: Afyon Mermeri (No. 114, 2009, menşe adı) [33], Dazkırı Halısı (No. 629, 2020, mahreç işareti) [34] ve Şuhut Patatesi (No. 1060, 2022, menşe adı) [35].

Liste konusunda net olalım: Belgesini okumadığımız ürünleri tescilli diye sunmuyoruz; satıcının “coğrafi işaretli” etiketini TÜRKPATENT numarasıyla karşılaştır.

Afyonkarahisar Hakkında Sık Sorulanlar

Afyon’dan ne alınır?

Dayanıklı olarak sucuk, pastırma, lokum, Sandıklı helvası, haşhaş ezmesi ve leblebi; soğuk zincirle kaymak ve manda yoğurdu.

Afyon Kaymağı kaç gün dayanır?

Tescil belgesinde tüketici için raf ömrü bulamadık; buzdolabında taşı ve satıcıya sor.

Afyon Sucuğu tescilli mi?

Evet. TÜRKPATENT’te 74 numarayla 2005’te mahreç işareti olarak tescilli; TÜRKPATENT 2025’te AB tescilini de duyurdu.

Afyon Lokumu’nda glikoz var mı?

Hayır. Belgeye göre glikoz ve türevleri kullanılmıyor.

Hangi ürünler ilçeye özgü?

Sandıklı’nın beş ürünü, Şuhut Keşkeği ve Emirdağ Yumurtalı Pidesi; Dinar Taptama Köfte’nin belgesindeki coğrafi sınır ise Afyonkarahisar ilinin tamamı.

Kaynaklar

  1. TÜRKPATENT, Afyon Sucuğu tescil belgesi (No. 74, 02.08.2005): ci.turkpatent.gov.tr
  2. TÜRKPATENT, “Afyon Sucuğu (Sausage) Becomes Turkey’s 35th Geographical Indication Registered in the European Union”, 12.06.2025: turkpatent.gov.tr
  3. TÜRKPATENT, Afyon Pastırması tescil belgesi (No. 73, 02.08.2005): ci.turkpatent.gov.tr
  4. TÜRKPATENT, Afyon Lokumu tescil belgesi (No. 655, 25.01.2021): ci.turkpatent.gov.tr
  5. TÜRKPATENT, Sandıklı Kürek Helvası tescil belgesi (No. 1000, 20.01.2022): ci.turkpatent.gov.tr
  6. TÜRKPATENT, Sandıklı Haşhaş Ezmesi tescil belgesi (No. 1001, 20.01.2022): ci.turkpatent.gov.tr
  7. TÜRKPATENT, Sandıklı Leblebisi tescil belgesi (No. 1242, 20.10.2022): ci.turkpatent.gov.tr
  8. TÜRKPATENT, Afyon Kaymağı tescil belgesi (No. 115, 10.07.2009): ci.turkpatent.gov.tr
  9. TÜRKPATENT, Afyon Manda Yoğurdu / Afyonkarahisar Manda Yoğurdu tescil belgesi (No. 808, 27.07.2021): ci.turkpatent.gov.tr
  10. TÜRKPATENT, Afyon Kaymaklı Ekmek Kadayıfı tescil belgesi (No. 473, 11.12.2019): ci.turkpatent.gov.tr
  11. TÜRKPATENT, Afyonkarahisar Ak Pide / Afyonkarahisar Tırnak Pidesi tescil belgesi (No. 1265, 30.11.2022): ci.turkpatent.gov.tr
  12. TÜRKPATENT, Afyonkarahisar Nişan Kurabiyesi / Afyonkarahisar Gelin Kurabiyesi tescil belgesi (No. 1349, 01.05.2023): ci.turkpatent.gov.tr
  13. TÜRKPATENT, Afyonkarahisar Patatesli Ekmeği tescil belgesi (No. 371, 30.07.2018): ci.turkpatent.gov.tr
  14. TÜRKPATENT, Afyonkarahisar Övmesi / Afyon Övmesi tescil belgesi (No. 1121, 23.05.2022): ci.turkpatent.gov.tr
  15. TÜRKPATENT, Sandıklı Haşhaşlı Tahinli Pidesi tescil belgesi (No. 1523, 19.01.2024): ci.turkpatent.gov.tr
  16. TÜRKPATENT, Afyonkarahisar Hurma Baklavası / Afyon Hurma Baklavası tescil belgesi (No. 1122, 23.05.2022): ci.turkpatent.gov.tr
  17. TÜRKPATENT, Afyon Ağzıaçığı tescil belgesi (No. 740, 29.04.2021): ci.turkpatent.gov.tr
  18. TÜRKPATENT, Afyon Bükmesi tescil belgesi (No. 741, 29.04.2021): ci.turkpatent.gov.tr
  19. TÜRKPATENT, Afyon Kebabı tescil belgesi (No. 738, 29.04.2021): ci.turkpatent.gov.tr
  20. TÜRKPATENT, Afyon Patlıcan Böreği tescil belgesi (No. 739, 29.04.2021): ci.turkpatent.gov.tr
  21. TÜRKPATENT, Afyonkarahisar Çullama Köfte tescil belgesi (No. 695, 17.03.2021): ci.turkpatent.gov.tr
  22. TÜRKPATENT, Afyonkarahisar Göce Köftesi / Afyon Göce Köftesi tescil belgesi (No. 949, 15.11.2021): ci.turkpatent.gov.tr
  23. TÜRKPATENT, Afyon İlibada Sarması / Afyon İlibada Dolması / Afyonkarahisar İlibada Sarması / Afyonkarahisar İlibada Dolması tescil belgesi (No. 689, 10.03.2021): ci.turkpatent.gov.tr
  24. TÜRKPATENT, Afyon Velense Hamur Aşı / Afyonkarahisar Velense Hamur Aşı tescil belgesi (No. 737, 29.04.2021): ci.turkpatent.gov.tr
  25. TÜRKPATENT, Afyonkarahisar Mercimekli Pilav / Afyon Mercimekli Pilav tescil belgesi (No. 1120, 23.05.2022): ci.turkpatent.gov.tr
  26. TÜRKPATENT, Afyon Sakala Çarpan Çorbası / Afyonkarahisar Sakala Çarpan Çorbası tescil belgesi (No. 1740, 09.05.2025): ci.turkpatent.gov.tr
  27. TÜRKPATENT, Afyonkarahisar Haşhaşlı Katmer tescil belgesi (No. 1267, 01.12.2022): ci.turkpatent.gov.tr
  28. TÜRKPATENT, Dinar Taptama Köfte / Dinar Taplama Köfte tescil belgesi (No. 1132, 06.06.2022): ci.turkpatent.gov.tr
  29. TÜRKPATENT, Emirdağ Yumurtalı Pidesi tescil belgesi (No. 770, 26.05.2021): ci.turkpatent.gov.tr
  30. TÜRKPATENT, Sandıklı Alacaşı tescil belgesi (No. 1329, 30.01.2023): ci.turkpatent.gov.tr
  31. TÜRKPATENT, Şuhut Keşkeği tescil belgesi (No. 399, 11.12.2018): ci.turkpatent.gov.tr
  32. Kalkınma Kütüphanesi, “TR33 Bölgesi Coğrafi İşaretli Ürünler Ticarileşme Yol Haritası” (yayın yılı belirtilmemiş; veri 05.11.2021): kalkinmakutuphanesi.gov.tr
  33. TÜRKPATENT, “Afyon Mermeri” coğrafi işaret tescil belgesi (No. 114, 10.07.2009, menşe adı, tescil ettiren Afyon Ticaret Odası): ci.turkpatent.gov.tr
  34. TÜRKPATENT, “Dazkırı Halısı” coğrafi işaret tescil belgesi (No. 629, 16.12.2020, mahreç işareti, tescil ettiren Dazkırı Belediyesi): ci.turkpatent.gov.tr
  35. TÜRKPATENT, “Şuhut Patatesi” coğrafi işaret tescil belgesi (No. 1060, 05.04.2022, menşe adı, tescil ettiren Şuhut Belediyesi): ci.turkpatent.gov.tr

Bilmediklerimiz

  • Afyon Kaymağı’nın satışta ne kadar dayandığı.
  • Tescilli ürünlerin denetimli satış noktalarının listesi.
  • Güncel fiyatlar.
  • Afyon Mermeri ve Dazkırı Halısı için ziyaretçiye açık atölye.
Bu konuda bir sorunuz var mı?

Benzer rehber yazıları

Tümünü gör

Keşfetmeye devam et

Yeni yerler, rotalar ve ilham veren içerikler için bültenimize abone ol.

Onay e-postası göndereceğiz; istediğiniz an çıkabilirsiniz.

Daha bitmedi…

Türkiye’de sıradaki keşfin neresi?