İçeriğe geç
Kale ve Tabya

Ağzıaçık Tabyası

Erzurum / Palandöken

Son güncelleme: 3 Ekim 2026

Saha ziyareti yapılmadı; bilgiler kaynaklardan derlendi

Ağzıaçık Tabyası, Erzurum'da Kars yolunun güneyinde 2.390 m'lik tepede bir Osmanlı tabyası. Yapım tarihi, konum ve gitmeden önce bilmen gerekenler.

Hakkında

Ağzıaçık Tabyası, Erzurum–Kars karayolunun güneyinde, 2.390 metrelik bir tepeye kurulmuş, çevresi hendek ve pusu odalarıyla korunan bir Osmanlı tabyası. Toparlak köyü yakınında; Osmanlı kayıtlarındaki adı Fatih (Küçükuğurlu 2017). Gitmeden bil: hendek ve pusu odaları derin; yol durumu ve ziyaret düzeni resmî bir kaynakta yok.

Yola çıkmadan önce: Tabya yüksekte ve korunmasız bir alanda; hendek ve pusu odaları derin olduğu için kenarlardan uzak dur. Yol ve kar durumunu bilmeden, özellikle kışın, yola çıkma.

Tabyada ne var?

Erzurum Ansiklopedisi'ne ve KTB rehberine göre tabya giriş binası, asıl tabya, topçu odaları ve pusu odaları olmak üzere dört bölümden oluşuyor; çevresi hendekle ve beş pusu odasıyla korunuyor. Valiliğe göre görevi kuzeydeki Hamam Deresi'nden gelecek saldırıları püskürtmek ve düşman İlave ile Uzunahmet tabyalarını geçerse onu durdurmaktı.

Ne zaman yapıldı?

Kaynaklar ayrışıyor. Erzurum Ansiklopedisi tabyanın 1884–1896 arasında Şahap Paşa'nın hazırladığı projeye göre yapıldığını yazıyor. Erzurum İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'nün rehberi ise II. Abdülhamid döneminde (1882–1887) Topçu Binbaşı Zühtü tarafından yapıldığını söylüyor. İki görüşü de kaynağıyla veriyoruz.

Başka bir adı var mı?

Evet. Murat Küçükuğurlu'nun 2017 çalışmasına göre Ağzıaçık'ın Osmanlı kayıtlarındaki adı Fatih; hemen güneyindeki Toparlak Tabya ise Yıldırım adıyla geçiyor. İkisi de "Toparlak Köyü yakınında" gösteriliyor. DHA haberinde ad "Ağzı Açık" diye ayrı yazılıyor.

Gitmeden ne bilmelisin?

DHA'nın 2024 haberine göre tabyalar son yıllarda sahipsiz kaldı. Ekim 2024'te Valiliğin "Ecdada Vefa" projesiyle Ağzıaçık'ın bakım ve temizliği Ebu İshak Vakfı'na zimmetlendi; bu bir restorasyon değil. Erzurum Valiliği'ne göre şehrin çevresine 21 tabya yapıldı. Valiliğin Ekim 2024 açıklamasını aktaran DHA ise 1856–1896 arasında 53 tabya yapıldığını, bugün 23'ünün kaldığını yazıyor.

Tabyalar 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamında. Taş sökmek, duvara yazı yazmak ve kazı yapmak yasak.

Nasıl gidilir?

Tabya Erzurum–Kars karayolunun güneyinde, PTT link kulesinin doğusundaki tepede (Valilik; Erzurum Ansiklopedisi). Toparlak Tabya yaklaşık 1 km güneyde, aynı ziyarette görülebilir. Diğer tabyalar için tabyalar rotasına ve Erzurum tabyaları rehberine bak.

Sayfadaki koordinat harita kaydından alındı, yerinde doğrulanmadı.

Ne zaman gidilmeli?

Önerilen bir dönemi resmî bir kaynakta bulamadık; 2.390 metrede hava çabuk bozulur. Mevsimler için Erzurum'a ne zaman gidilir rehberine bak. Tabyaların en bilineni, 93 Harbi'nin simgesi olan Aziziye Tabyaları.

Bilmediklerimiz

  • Tabyanın il merkezine yol mesafesi ne kadar?
  • Tabyaya araçla ne kadar yaklaşılabiliyor?
  • Kesin yapım tarihi ve yapan kim?
  • Bugünkü fiziksel durumu nasıl, duvarlarda tahribat var mı?
  • Sayfadaki koordinat tabyanın kendisine mi ait?
  • Rakım 2390 m
  • Öne çıkan Hendek ve beş pusu odası, 2.390 m; Osmanlı adı Fatih
  • Kategori Kale ve Tabya
  • Yapım 1884–1896, Şahap Paşa projesi (Erzurum Ansiklopedisi) / 1882–1887, Topçu Binbaşı Zühtü (KTB rehberi)
  • Osmanlı kayıtlarındaki adı Fatih (Küçükuğurlu 2017)
  • Plan Giriş binası, asıl tabya, topçu ve pusu odaları; hendek ve beş pusu odası
  • Bakım 2024'ten beri Ebu İshak Vakfı'na zimmetli (DHA)

Galeri

8 fotoğraf
Ağzıaçık Tabyası Ağzıaçık Tabyası · Erzurum Valiliği (erzurum.gov.tr, Tabyalar sayfası) 1/8 Ağzıaçık Tabyası Ağzıaçık Tabyası Ağzıaçık Tabyası Ağzıaçık Tabyası +3fotoğraf

Harita

Konum Bilgileri

39.905665, 41.364773

Erzurum / Palandöken

Haritada Aç

Bu yer bir rotada

Erzurum tabyaları: 2,5 günde 20 tabya: 19 durak, Ağzıaçık Tabyası 4. durak.

Rotanın tamamı, açıklamaları ve konumunuza göre sıralama rota sayfasında.

Rotayı aç

  4. Ağzıaçık Tabyası Buradasınız

    Önceki duraktan ~5 km

    45 dk

Buradan Az Ötede

Ağzıaçık Tabyası'na yakın tarihi ve doğal yerler

Tüm benzer yerleri gör

Kaynaklar

  • Erzurum Valiliği "Tabyalar" (26.10.2024) Resmî Yayın
  • Erzurum Ansiklopedisi (M. Y. Çağlayan) "Erzurum Tabyaları" (2021) Ansiklopedi
  • Erzurum İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Erzurum Turizm Rehberi (İngilizce, PDF) Resmî Yayın
  • Küçükuğurlu M., "Erzurum Kalesi ve Tabyaları Hakkında Bazı Tespitler", ETÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi II/3 (2017), s. 67–84 Akademik Çalışma
  • DHA "Erzurum'daki 23 tabya 23 kuruluşa zimmetlendi", 24.10.2024
Kaynak öner

Katkıda Bulun

  • Fotoğraf Paylaş

    Ağzıaçık Tabyası'ndan fotoğraflarınızı paylaşın, bu yerin tanıtımına katkıda bulunun.

    Fotoğraf yükle

  • Bilgi Ekle

    Ziyaret deneyiminiz, tarihçe bilgisi veya diğer detayları paylaşın.

    Bilgi ekle

  • Hata Düzelt

    Yanlış veya eksik olduğunu düşündüğünüz bilgileri bize bildirin.

    Hata bildir

  • Kaynak Öner

    Bu yerle ilgili güvenilir kaynakları (kitap, makale, web sitesi vb.) paylaşın.

    Kaynak ekle

Gelen Katkılar

  • Daha fazla katkı bekliyoruz

    Siz de deneyimlerinizi paylaşarak Ağzıaçık Tabyası hakkındaki bilgilerin zenginleşmesine yardımcı olun.

    Katkıda bulunun

Ağzıaçık Tabyası Hakkında Sık Sorulanlar

Ağzıaçık Tabyası nerede?

Erzurum–Kars karayolunun güneyinde, PTT link kulesinin doğusunda, Toparlak köyü yakınında (Erzurum Ansiklopedisi; Küçükuğurlu 2017).

Ne zaman yapıldı?

Erzurum Ansiklopedisi 1884–1896, KTB rehberi 1882–1887 diyor; kaynaklar çelişiyor.

Başka bir adı var mı?

Evet, Osmanlı kayıtlarında Fatih Tabyası (Küçükuğurlu 2017).

Neden yapıldı?

Hamam Deresi yönünden ve Uzunahmet ile İlave tabyalarını aşarak gelebilecek düşmanı durdurmak için (Valilik; Erzurum Ansiklopedisi).

Giriş ücretli mi?

Ekim 2026 itibarıyla resmî bir ücret ya da saat bilgisi bulamadık.

Bakımını kim yapıyor?

2024'ten beri Ebu İshak Vakfı'na zimmetli (DHA).

Keşfetmeye devam et

Yeni yerler, rotalar ve ilham veren içerikler için bültenimize abone ol.

Onay e-postası göndereceğiz; istediğiniz an çıkabilirsiniz.

Daha bitmedi…

Türkiye’de sıradaki keşfin neresi?

Haritada Keşfet Rotaları Gör