Yerin insanları
Rize'nin Değerleri
Bir yeri tanımanın bir yolu da yetiştirdiği insanları tanımaktır. Her kişi, doğduğu köyün, ilçenin ve ilin sayfasında da yer alır. Yalnız kaynağı olan bilgiler yayınlanır.
- Adnan Azar Şair, TRT yönetmeni ve sinemacı; 'Batık Aşklar Müzesi' filminin yönetmeni Rize / Çayeli Adnan Azar (1956-2014), Rize'nin Çayeli ilçesinde doğmuş şair ve yönetmendir. TRT'de drama programlarında yönetmenlik yaptı; 'Batık Aşklar Müzesi' filmi Altın Koza'da en iyi kurgu ödülü aldı. 'Unutmak Suları' ile başlayan şiir kitapları vardır.
- Ali İhsan Kolcu Yeni Türk edebiyatı akademisyeni, edebiyat araştırmacısı ve şair Rize Ali İhsan Kolcu, 1961'de Rize'de doğmuş Türk edebiyatı akademisyenidir. Uzun yıllar Erzurum'daki Atatürk Üniversitesi'nde, ardından Aksaray ve Giresun üniversitelerinde görev yapmış; Tanzimat dönemi şiir çevirileri ve şairlerin poetikası üzerine çok sayıda kitap yayımlamıştır.
-
Barış Alper Yılmaz
Futbolcu; Galatasaray ve Türkiye A Millî Takımı oyuncusu
Rize
Barış Alper Yılmaz (d. 2000), Rize doğumlu futbolcudur. Rize Özel İdare Spor altyapısında yetişti, Ankara Demirspor'dan sonra 2021'de Galatasaray'a geçti ve Türkiye A Millî Takımı'nda forma giydi.
- Bekir Sıtkı Baykal Tarihçi; Ankara Üniversitesi DTCF Yakınçağ Tarihi öğretim üyesi, Atatürk Üniversitesi rektörü Rize / Fındıklı Bekir Sıtkı Baykal (1908-1987), Rize'nin Fındıklı ilçesinde doğmuş tarihçidir. Uzun yıllar Ankara Üniversitesi DTCF'de Yakınçağ Tarihi kürsüsünü yönetmiş, kısa bir süre Erzurum'daki Atatürk Üniversitesi'nin rektörlüğünü yapmış, Peçevî Tarihi ve Erzurum Kongresi belgeleri gibi önemli yayınlar hazırlamıştır.
-
Birol Topaloğlu
Laz müziği derlemecisi, yorumcu ve yapımcı; Lazca halk müziği arşiv albümleriyle tanınan müzisyen
Rize / Pazar
Birol Topaloğlu, 1965'te Rize'nin Pazar ilçesinde Lazca adı Apso olan köyde doğmuş müzisyen ve derlemecidir. Elektronik mühendisliğini bırakıp Lazca halk müziğini derlemeye yöneldi; Heyamo, Lazeburi ve Kıyı Boyu Karadeniz gibi albümleriyle Laz müziğinin önemli kaynaklarından birini oluşturdu.
- Cevat Dereli Ressam, sanat eğitimcisi Rize Cevat Dereli, 1900'de Rize'de doğmuş, Cumhuriyet döneminin önde gelen ressamlarından ve sanat eğitimcisidir. Müstakil Ressamlar ve Heykeltıraşlar Birliği ile D Grubu'nda yer aldı, Sanayi-i Nefise / Güzel Sanatlar Akademisi'nde hocalık yaptı.
- Dâmad Mehmed Ali Paşa Osmanlı kaptan-ı deryası ve sadrazamı Rize / Hemşin Dâmad Mehmed Ali Paşa, 1813'te Hemşin'de doğmuş Osmanlı devlet adamıdır. II. Mahmud'un kızı Âdile Sultan'la evlenerek damat oldu, altı kez kaptan-ı deryalık yaptı ve bu unvanı taşıyan son kişi oldu; 1852-1853'te sadrazamlık yaptı.
- Ekrem Demirli Tasavvuf akademisyeni; İbnü'l-Arabî ve Sadreddin Konevî çevirmeni Rize / İkizdere Ekrem Demirli, 1969'da Rize'nin İkizdere ilçesinde doğmuş tasavvuf akademisyenidir. İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi'nde öğretim üyesi olup İbnü'l-Arabî'nin Fütûhât-ı Mekkiyye'sini 18 cilt hâlinde Türkçeye kazandırmış, Sadreddin Konevî'nin eserlerini çevirmiştir.
- Emin Yağcı Tulum sanatçısı; Kültür ve Turizm Bakanlığı Devlet Halk Dansları Topluluğu sanatçısı ve Karadeniz müziği derlemecisi Rize / Çayeli / Kestanelik Emin Yağcı, 1957'de Rize'nin Çayeli ilçesine bağlı Kestanelik köyünde doğmuş tulum sanatçısıdır. Uzun yıllar Kültür ve Turizm Bakanlığı Devlet Halk Dansları Topluluğu'nda çalıştı; Karadeniz tulum repertuvarını yurt dışında yayımlanan albümlerle tanıttı.
- Gökhan Birben Karadeniz halk müziği yorumcusu; Hemşince ve Lazca eserleri de seslendiren, 'Hey Gidi Karadeniz' ile tanınan sanatçı Rize Gökhan Birben, Rize'nin Subaşı köyünden Hemşin kökenli halk müziği yorumcusudur. 2003'te Gülbeyaz dizisinde seslendirdiği 'Hey Gidi Karadeniz' ile tanındı; Hemşince ve Lazca eserlere de yer veren albümleriyle Karadeniz türkülerini geniş kitlelere taşıdı.
-
Gökhan S. Hotamışlıgil
Tıp, genetik ve metabolizma bilim insanı
Rize / Pazar
Gökhan S. Hotamışlıgil, 1962'de Rize'nin Pazar ilçesinde doğmuş bilim insanıdır. Harvard T.H. Chan Halk Sağlığı Okulu'nda genetik ve metabolizma profesörüdür; obezite, tip 2 diyabet ve kronik metabolik inflamasyon alanındaki çalışmalarıyla tanınır. 2026'da ABD Ulusal Bilimler Akademisi'ne üye seçildi.
- Halis Özgü Eğitimci, deneme ve araştırma yazarı, yayıncı Rize / Pazar Halis Özgü, 1909'da Rize'nin Pazar ilçesinde doğmuş eğitimci, deneme ve araştırma yazarı ve yayıncıdır. Sorbonne'da pedagoji doktorası yaptı, Bursa Eğitim Enstitüsü'nün 1958'de açılmasına öncülük etti ve 1964'te Özgü Yayınevi'ni kurdu.
- Hayati Yazıcı Hukukçu ve siyasetçi; eski Devlet Bakanı ve Başbakan Yardımcısı, eski Gümrük ve Ticaret Bakanı Rize / Çayeli Hayati Yazıcı (d. 1952), Rize'nin Çayeli ilçesinde doğmuş hukukçu ve siyasetçidir. Hâkimlik ve avukatlığın ardından milletvekili oldu; Devlet Bakanı ve Başbakan Yardımcısı ile Gümrük ve Ticaret Bakanı olarak görev yaptı.
- İsmail Kara İslâm düşüncesi tarihçisi, akademisyen Rize İsmail Kara, 2 Şubat 1955'te Rize'de doğmuş, Türkiye'de İslâmcılık ve din-modernleşme ilişkisi alanında önde gelen akademisyen ve yazardır. 2020'de Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü'nü (sosyal bilimler) aldı.
- İsmail Türüt Karadeniz halk müziği yorumcusu Rize İsmail Türüt, 8 Haziran 1965'te Rize'nin Ambarlık köyünde doğmuş Karadeniz halk müziği yorumcusudur. 1982'de *Laz Uşağı* albümüyle başladı, otuzdan fazla albüm yaptı ve 2000'de Kral TV Video Müzik Ödülleri'nde "En İyi Erkek Türk Halk Müziği" ödülünü aldı.
- İzzet Akçal Hukukçu ve siyasetçi; Rize milletvekili ve Devlet Bakanı Rize / Çayeli Yusuf İzzet Akçal (1906–1987), Rize'nin Çayeli ilçesinde doğmuş hukukçu ve siyasetçidir. Savcılık ve hâkimliğin ardından 1950'den itibaren Rize milletvekili oldu ve 1959'da Devlet Bakanı olarak görev yaptı.
- Kazım Ayvaz Olimpiyat ve dünya şampiyonu güreşçi Rize Kazım Ayvaz, 10 Mart 1938'de Rize'de doğmuş grekoromen güreşçidir. 1964 Tokyo Olimpiyatları'nda hafif sıklette altın madalya kazandı, 1958 ve 1962'de dünya şampiyonu oldu ve 2011'de FILA Uluslararası Güreş Onur Listesi'ne alındı.
- M. Ekrem Hulûsi Karadeniz Türk mûsikisi nazariyatçısı, kanun icracısı Rize M. Ekrem Hulûsi Karadeniz, 14 Şubat 1904'te Rize'de doğmuş Türk mûsikisi nazariyatçısı ve kanun icracısıdır. Türk mûsikisi nazariyatının temel eserlerinden *Türk Mûsikisinin Nazariye ve Esasları*'nın yazarıdır.
- Mehmet Akif Pirim Olimpiyat şampiyonu güreşçi Rize Mehmet Akif Pirim, 17 Eylül 1968'de Rize'de doğmuş grekoromen güreşçidir. 1992 Barselona Olimpiyatları'nda tüy sıklette altın madalya kazandı; Olympedia'ya göre 1996 Atlanta'da bronz madalya da aldı.
-
Mehmet Haberal
Genel cerrah; Türkiye'de organ nakli uygulamalarının öncüsü, Başkent Üniversitesi'nin kurucusu
Rize / Pazar / Subaşı
Mehmet Haberal, 1944'te Rize'nin Pazar ilçesine bağlı Subaşı (Haçapit) köyünde doğmuş genel cerrahtır. 1975'te Türkiye'deki ilk canlı vericiden böbrek naklini gerçekleştirerek ülkede organ nakli uygulamalarını başlatmış, Başkent Üniversitesi'ni kurmuştur.
- Mehmet Salihoğlu Şair, denemeci ve inşaat yüksek mühendisi; Cumhuriyet dönemi Öztürkçe deneme geleneğinin temsilcilerinden Rize / Çayeli Mehmet Salihoğlu (1922-2010), Rize'nin Çayeli ilçesine bağlı Limanköy'de doğan şair ve denemecidir. İnşaat yüksek mühendisi olarak kamuda çalışırken Nurullah Ataç çevresinde yetişmiş, Öztürkçe denemeleri ve şiir kitaplarıyla tanınmıştır.
- Mustafa N. Parlar Elektrik mühendisi ve akademisyen; ODTÜ Mühendislik Fakültesi dekanı ve rektörü Rize / Çamlıhemşin Mustafa N. Parlar (1925-1980), Rize'nin Çamlıhemşin yöresinde Yayla Köyü'nde doğmuş elektrik mühendisi ve akademisyendir. ODTÜ'de Elektrik Mühendisliği bölümünü ve Mühendislik Fakültesi'ni kuranlardan olup rektörlük yapmış; adına kurulan vakıf her yıl bilim ödülleri verir.
- Oktay Arayıcı Oyun yazarı, tiyatro yönetmeni ve TRT program yöneticisi Rize Oktay Arayıcı (1936-1985), Rize'de doğmuş oyun yazarı ve tiyatro yönetmenidir. Seferî Ramazan Beyin Nafile Dünyası, Bir Ölümün Toplumsal Anatomisi ve Rumuz Goncagül gibi oyunlarıyla Yunus Nadi, TDK ve Avni Dilligil ödüllerini almış; uzun yıllar TRT'de program yöneticiliği yapmıştır.
- Osman Efendioğlu Atma türkü ustası; UNESCO kapsamında 'Yaşayan İnsan Hazinesi' olarak tanınan Rizeli halk şairi Rize / Merkez Osman Efendioğlu, Rize Merkez'e bağlı bir köyde doğmuş atma türkü ustasıdır. 'Osman Dayı' diye bilinir; Doğu Karadeniz'e özgü atma türkü geleneğini yaşattığı için Yaşayan İnsan Hazineleri Türkiye Ulusal Envanteri'ne alınmıştır.
- Sadettin Kaynak Bestekâr, hânende, imam (Rize kökenli) Rize Sadettin Kaynak, 15 Nisan 1895'te İstanbul'da doğmuş, Rize kökenli bestekâr, hânende ve imamdır. Babası Rize'den İstanbul'a gelmiş, aile bir süre Rize'de yaşamıştır. Cumhuriyet döneminin en verimli bestekârlarından biridir ve yaklaşık 85 filmin müziği dahil binden fazla eser besteledi.
-
Temel Kotil
Havacılık mühendisi ve yönetici; eski THY Genel Müdürü ve TUSAŞ Genel Müdürü
Rize
Temel Kotil (d. 1959), Rize doğumlu havacılık mühendisi ve yöneticidir. İTÜ ve Michigan Üniversitesi'nde öğrenim gördü; 2005–2016 arasında THY Genel Müdürlüğü, 2016'dan sonra TUSAŞ Genel Müdürlüğü yaptı.
-
Tevfik İleri
Mühendis ve siyasetçi; Millî Eğitim, Ulaştırma ve Bayındırlık bakanı, Başbakan Yardımcısı
Rize / Hemşin
Tevfik İleri (1911–1961), Rize'nin Hemşin ilçesinde doğmuş mühendis ve siyasetçidir. Demokrat Parti hükümetlerinde Millî Eğitim, Ulaştırma ve Bayındırlık bakanlıkları ile Başbakan Yardımcılığı yapmıştır.
- Tuncay Mataracı Siyasetçi; Rize milletvekili ve Gümrük ve Tekel Bakanı Rize Tuncay Mataracı (1935–2020), Rize doğumlu siyasetçidir. 1977'de Adalet Partisi'nden Rize milletvekili seçildi ve 1978–1979 yıllarında 42. Hükümet'te Gümrük ve Tekel Bakanı olarak görev yaptı.
- Veysel Çolak Şair, yazar ve öğretmen; toplumcu gerçekçi çizgideki Manifesto şiir hareketinin temsilcilerinden Rize / İkizdere / Cevizlik Veysel Çolak, 1954'te Rize'nin İkizdere ilçesine bağlı Cevizlik köyünde doğan şair ve yazardır. Uzun yıllar Türkçe ve edebiyat öğretmenliği yapmış; toplumcu gerçekçi çizgideki Manifesto hareketi, Dize dergisi ve ödüllü şiir kitaplarıyla tanınır.
-
Yavuz Bahadıroğlu
Roman ve hikâye yazarı, gazeteci
Rize / Pazar / Hisarlı
Yavuz Bahadıroğlu (asıl adı Niyazi Birinci), 1945'te Rize'nin Pazar ilçesine bağlı Hisarlı köyünde doğmuş roman ve hikâye yazarı, gazetecidir. Osmanlı dönemini konu alan otuzdan fazla tarihî romanı ve yüzü aşkın kitabıyla popüler tarih anlatısının çok okunan yazarlarındandır. 2021'de öldü; kesin ölüm günü kaynaklarda farklı veriliyor.
- Yûnus Vehbi Efendi Osmanlı âlimi ve kadısı; Mecelle heyeti üyesi, kazasker Rize / Merkez / Veliköy Yûnus Vehbi Efendi (1837-1913), Rize'nin Velâ (bugün Veliköy) köyünde doğan Osmanlı âlimidir. Mecelle'yi hazırlayan heyette yer almış, Kudüs, Bağdat, Edirne ve Mekke kadılıklarından sonra kazaskerliğe yükselmiştir.
- Yûsuf Karali Din âlimi, Rize müftüsü Rize / Güneysu / Yeşilköy Yûsuf Karali, 1886'da Güneysu'nun Pilihoz (bugünkü Yeşilköy) köyünde doğmuş din âlimi ve mütercimdir. Medreseden yetişti, 16 Şubat 1951'den 1969'daki ölümüne kadar Rize müftüsü olarak görev yaptı.
- Yusuf Kurçenli Sinema ve televizyon yönetmeni, senarist Rize / Çayeli Yusuf Kurçenli, 1947'de Rize'nin Çayeli ilçesinde doğmuş sinema ve televizyon yönetmeni, senaristtir. *Çözülmeler* ve *Karartma Geceleri* filmleriyle ödüller kazandı, 2011'de İstanbul Film Festivali Sinema Onur Ödülü'nü aldı.
- Zihni Derin Ziraatçı, Türkiye'de çay tarımının öncüsü (Rize'ye hizmet eden) Rize Zihni Derin (Asım Zihni Derin), 1880'de Muğla'da doğmuş ziraatçı ve tarım bürokratıdır. 1923'te Rize'ye gönderildi, Batum'dan tohum ve fide getirip Rize'de ilk fidanlığı kurdu; Rize'de çay tarımının kurulmasındaki rolü nedeniyle "çayın babası" olarak anılır.
Keşfetmeye devam et
Yeni yerler, rotalar ve ilham veren içerikler için bültenimize abone ol.