Yûnus Vehbi Efendi

Yûnus Vehbi Efendi kimdir?

Yûnus Vehbi Efendi, 1837'de Rize'nin Velâ (Vilâ) köyünde doğmuş Osmanlı âlimi ve kadısıdır. Köyün bugünkü adı Veliköy'dür ve Rize Merkez ilçesindedir. Osmanlı medenî hukukunun temel metni olan Mecelle'yi hazırlayan heyette görev aldığı, birçok büyük şehirde kadılık yaptığı ve kazaskerlik rütbesine ulaştığı için Rize'nin yetiştirdiği önemli ilim adamlarından biridir.

Doğumu ve ailesi

Babası, Emîr Ahmedoğulları ailesinden Hacı Hatib Mehmed Efendi'dir. "Hatibzâdeler" diye bilinen bu aileden birçok âlim ve devlet adamı yetiştiği aktarılır. Doğduğu köy için Veliköy sayfasına bakabilirsiniz.

Eğitimi

Köyünde başladığı öğrenimini Rize, Konya ve Kayseri'de sürdürdü. Ardından İstanbul'a giderek Fâtih medreselerinde okudu ve hocalarından icazet aldı.

Görevleri

• 1861'de fetva odasında kâtip olarak göreve başladı.
• 1863'te Mekke kadılığında naiplik yaptı.
• 1868'de Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye'yi hazırlayan heyete alındı; yaklaşık beş yıl bu heyette çalıştı ve beşinci kitaptan sonraki bölümlerin yazımına katıldı.
• Sonraki yıllarda Kudüs, Bağdat, Edirne ve Mekke gibi şehirlerde kadılık yaptı; kazaskerlik rütbesine yükseldi.

Eserleri

• *Dürerü'l-hikem fî esrâri menâsiki'l-hac li'l-Beyti'l-harem* (İstanbul 1318, 1320) — hac ibadetinin hikmetlerini anlatan Arapça eser.
• *Esrâr-ı Menâsik-i Hacc-ı Şerîf* — aynı eserin genişletilmiş Türkçe-Arapça biçimi.

Rize için önemi

Rize'nin bir köyünden çıkıp Osmanlı'nın en üst ilmiye makamlarından birine yükselmesi ve Mecelle gibi kalıcı bir hukuk metninin hazırlanmasına katkı vermesi, onu Rize'nin ilim tarihinde öne çıkarır.

Son yılları ve ölümü

27 Ramazan 1331 (30 Ağustos 1913) tarihinde vefat etti. Kabri İstanbul Eyüp'te, Sultan Reşad Caddesi üzerindeki Canan Hanım Türbesi'nin arkasındadır; mezar taşında Mecelle heyetinde bulunduğu belirtilir.

Kaynaklar arasındaki farklar

Köyün bugünkü idari bağlılığı konusunda kaynaklar tam örtüşmüyor: bir kaynak Veliköy'ü Gündoğdu beldesiyle ilişkilendirirken posta kodu kayıtları onu Rize Merkez'e bağlı bir köy olarak gösteriyor.