Osman Kemâlî Efendi

Osman Kemâlî Efendi kimdir?

Osman Kemâlî Efendi, 1862'de Erzurum'un Güllüköy'ünde doğmuş, 1954'te İstanbul'da ölmüş âmâ bir mutasavvıf, şair ve Mesnevîhandır. Bebekken geçirdiği çiçek hastalığı yüzünden görme yeteneğini kaybetmiş, buna rağmen Kur'an'ı ezberlemiş, kıraat icazeti almış ve klasik divanları ezbere bilen bir âlim olmuştur. İstanbul'da görme engellilere ayrılmış Amalar Medresesi'nin yöneticiliğini yaptığı için 'Amalar Şeyhi' diye anılır.

Doğumu ve ailesi

Asıl adı Osman'dır. TDV İslâm Ansiklopedisi doğum yerini Pasinler'e bağlı Güllüköy olarak verir. Erzurum Ansiklopedisi ise bu yerleşimi bugün Palandöken ilçesine bağlı Güllü Mahallesi olarak tanıtır ve köyün daha önce Pasinler'e bağlı olduğunu belirtir. Kendi anlatımına göre 1862'de doğmuştur; nüfus kaydında ise 1881 yazılıdır. Erzurum Ansiklopedisi babasının adını Halil Efendi olarak verir.

Eğitimi

Çiçek hastalığı nedeniyle küçük yaşta görme yetisini yitirdi. Altı yaşında medreseye başladı; imam Seyyid Mustafa Efendi'nin yanında bir yıl içinde Kur'an'ı ezberledi ve kıraat icazeti aldı. Hâfız-ı Şîrâzî ve Fuzûlî'nin divanlarını, Mevlânâ'nın Mesnevî'sini ezberlediği kaydedilir.

Yolculukları ve İstanbul yılları

Erzurum'dan ayrıldıktan sonra on bir yıl süren bir yolculukla Diyarbakır, Musul, Bağdat, Necef, Kerbelâ, Trablusşam, Halep ve Konya'yı dolaştı. 1901'de İstanbul'a geldi; ilk yıllarında bostan bekçiliği ve arzuhalcilik gibi işlerle geçindi, Fatih Camii'nde Mesnevî okutmaya başlayınca tanındı. 1904'te Melâmî-Hamzavî yolunun şeyhi Seyyid Abdülkādir-i Belhî'ye bağlandı ve ona uzun yıllar hizmet etti; Nakşibendî ve Melâmî silsileleri onda birleşti. İstiklal gazetesine göre Sultan II. Abdülhamid tarafından, Kanunî döneminde görme engelliler için Şehzadebaşı'nda vakfedilen Amalar Medresesi'nin başına getirildi ve medrese kapatılana kadar bu görevi sürdürdü. Ömrünün son yıllarını Eyüp'te inzivada geçirdi.

Eserleri

• Kemâlî Divanından Aşk Sızıntıları (ilk baskı 1947; sonraki baskılar 1957, 1987)
• Kemâlî Divanından İrfan Sızıntıları (1987; risaleler ve tasavvufî yorumlar)

Erzurum için önemi

Kemâlî Efendi, Erzurum'un köylerinden çıkıp engelini aşarak İstanbul'un tasavvuf çevrelerinde saygın bir yer edinmiş bir isimdir. Şiirleri günümüzde de yeniden basılmakta ve şerh edilmektedir.

Son yılları ve ölümü

8 Ocak 1954'te İstanbul'da öldü; cenaze namazı Eyüp Sultan Camii'nde kılındı ve Edirnekapı Mezarlığı'na defnedildi.

Kaynaklar arasındaki farklar

Doğduğu köyün adı ve bağlı olduğu ilçe kaynaklarda farklıdır: TDV İA 'Pasinler, Güllüköy', Erzurum Ansiklopedisi 'Palandöken, Güllü Mahallesi (daha önce Pasinler)' der. Doğum yılı kendi ifadesiyle 1862, nüfus kaydında 1881'dir.

Erzurum'un bir başka âmâ şairi Erzurumlu Kadı Darîr'dir. Erzurum'un öteki mutasavvıf şairleri için Ketencizâde Mehmed Rüşdü Efendi sayfasına bakabilirsin.