Erzurumlu Kadı Darîr

Erzurumlu Kadı Darîr kimdir?

Erzurumlu Kadı Darîr, asıl adı Mustafa olan, 14. yüzyılda yaşamış bir Türk şair ve nesir yazarıdır. "Erzenü'r-Rûmî" nisbesi onun Erzurum'dan olduğunu gösterir. Doğuştan görme engelli olduğu için "kör" anlamına gelen Darîr ve Türkçe karşılığı Göksüz mahlaslarını kullanmıştır. Hz. Peygamber'in hayatını anlatan Sîretü'n-Nebî adlı büyük eseriyle tanınır.

Doğumu ve ailesi

Tam adı Mustafa b. Yûsuf b. Ömer'dir. Doğum tarihi ve yeri hakkında kesin bilgi yoktur; Erzurum İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü de bu bilgilerin bilinmediğini belirtir. Sîret'i yazarken yaşının ilerlemiş olduğu anlaşılmaktadır.

Çalışmaları / Sanatı

TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre ilk eseri Yûsuf u Züleyhâ'yı 768'de (1366-67) Anadolu'da yazdı. 779'da (1377) Mısır'a gitti ve Kahire'de Memlük sarayına yakın çevrede bulundu. Sîretü'n-Nebî'ye el-Melikü'l-Mansûr'un arzusuyla başladı; onun ölümünden sonra Sultan Berkuk'un teşvikiyle eseri 790'da (1388) tamamladı. Daha sonra Karaman'a geçtiği, ardından Halep'e gidip Emîr Çolpan'ın himayesinde bulunduğu kaydedilir.

Dili, Azerbaycan Türkçesi unsurları da taşıyan eski Anadolu Türkçesidir. Sade ve halka yönelik anlatımıyla Türk nesrinin gelişmesinde ve mevlid türü şiirlerin geleneğinde etkili olmuştur.

Eserleri

• Yûsuf u Züleyhâ (Kıssa-i Yûsuf; 1366-67, mesnevi)
• Sîretü'n-Nebî (1388'de tamamlandı)
• Fütûhu'ş-Şâm Tercümesi
• Yüz Hadis ve Yüz Hikâye

Erzurum için önemi

Darîr, Erzurum kökenli olduğu bilinen en eski Türk edebiyatı yazarlarından biridir ve Erzurum'un Değerleri arasında resmî olarak anılmaktadır. Eserleri, Türk nesir dilinin oluşumunu inceleyenler için temel kaynaklar arasındadır.

Son yılları ve ölümü

Ölüm tarihi ve yeri bilinmemektedir. Mezarı hakkında da kaynaklarda bilgi yoktur.

Kaynaklar arasındaki farklar

"Kadı" unvanıyla anılması yaygındır; ancak TDV İslâm Ansiklopedisi, Erzurum'da kadılık yaptığı yönündeki bilginin belgelenmeye muhtaç olduğunu vurgular.

Erzurumlu öteki divan şairleri: Nef'î ve Hâzık Mehmed Efendi.