Behçet Mahir

Behçet Mahir kimdir?

Behçet Mahir, Erzurum şehir merkezinde doğmuş meddah ve halk hikâyecisidir. Kahvehanelerde ayakta, bastonuyla anlattığı uzun halk hikâyeleri ve destanlarla tanındı. Akademisyenlerin derleyip yayımladığı hikâyeleri sayesinde Türk halk hikâyeciliğinin son büyük temsilcilerinden biri olarak kabul edilir. 1988'de Erzurum'da öldü.

Doğumu ve ailesi

Erzurum'un Yukarı Yoncalık Mahallesi'nde doğdu. Ahmet Edip Uysal doğum yılını 1914 verir ve evin eski Ali Ravi Kışlası'nın batısındaki Keleş Ağa Sokağı'nda olduğunu belirtir; TEİS ise 1919 yılını verir. Babası yapı ustası Hamdi, annesi Güneş Hanım'dır. Babasını on iki yaşında kaybetti.

Eğitimi ve ustalığı

TEİS'e göre medreseye gönderildi, ancak seferberlik yüzünden öğrenimi yarıda kaldı. Uysal'a göre on üç yaşında gördüğü bir rüyada üç derviş ona "devr-i daim"i devretti. Bu rüyada dervişlerin yanında, Narman'ın Samikale köyünden Âşık Sümmânî de vardı. "Mahir" soyadını bu rüyadaki dervişlerin sözünden aldığını kendisi anlatmıştır. Ardından yedi yıl boyunca dönemin ünlü hikâyecisi Hafız Mügdat'ın (TEİS'te Hafız Mithat/Muktat) meclislerine devam ederek çıraklık yaptı. Ustası ölünceye kadar halk önünde hikâye anlatmadı.

Sanatı

Göz rahatsızlığı nedeniyle askerlikten erken terhis edildi. Geçimini yazın seyyar satıcılıkla, kışın bir kahvehaneyle altı aylık anlaşma yapıp hikâye anlatarak sağladı. 1964'te Atatürk Üniversitesi'nde yardımcı hizmetli olarak işe başladı ve 1980'de emekli oldu. Üniversitedeki yıllarında hikâyeleri akademisyenlerce banda alındı. Uysal 1976 kışında onu bir kahvehanede dinleyip 25 kadar hikâyesini kaydettiğini yazar.

Anlattığı hikâyeler ve yayımlanan eserler

• Köroğlu Destanı (Atatürk Üniversitesi, 1973; hazırlayanlar Mehmet Kaplan, Mehmet Akalın, Muhan Bali)
• Meddah Behçet Mahir'in Bütün Hikâyeleri I-II (1997-1999)
• Repertuarından: Ercişli Emrah ile Selvi Han, Tahir ile Zühre, Âşık Garip, Ferhat ile Şirin, Kirmanşah

Erzurum için önemi

Erzurum kahvehanelerinde yüzyıllardır süren hikâye anlatma geleneğinin son büyük ustalarındandır. Anlattıklarının kayda geçirilmesi, bu sözlü mirasın korunmasını sağlamıştır.

Son yılları ve ölümü

22 Haziran 1988'de Erzurum'da öldü ve Asri Mezarlık'a gömüldü. 1943'te evlenmişti; çocuğu olmadığı için bir akrabasının kızını evlat edinmişti.

Kaynaklar arasındaki farklar

Doğum yılı Uysal'da 1914, TEİS'te 1919'dur. Ustasının adı Hafız Mügdat ya da Hafız Mithat (Muktat) olarak geçer. Bildiği hikâye sayısı 50 ile 60 arasında verilir.

Erzurum'un halk edebiyatı geleneğinden Erzurumlu Emrah ve Âşık Yaşar Reyhanî de sitede ayrı sayfalarda anlatılıyor.