Alvarlı Muhammed Lutfi Efendi

Alvarlı Efe kimdir?

Muhammed Lutfi Efendi (1868-1956), Erzurum'da "Alvar imamı" ve "Efe hazretleri" unvanlarıyla tanınan Nakşibendî-Hâlidî şeyhi, mutasavvıf ve şairdir. TDV İslâm Ansiklopedisi'ndeki maddesine göre Hasankale'nin (bugünkü Pasinler) Kındığı köyünde doğdu, hayatının son dönemini Erzurum'da geçirdi ve Alvar köyüne defnedildi.

Yetişmesi ve tarikat yolu

İlk tahsilini babası Hoca Hüseyin Efendi'den aldı; ondan icâzet aldıktan sonra Erzurum'da tanınmış âlimlerin derslerini takip etti. 1891'de Hasankale'nin Sivaslı Camii'ne imam tayin edildi. Aynı yıl babasıyla Bitlis'e giderek Nakşibendî şeyhi Muhammed Pîr-i Küfrevî'ye intisap etti; riyâzetini tamamlayınca onun halifesi olarak Hasankale'ye döndü. Bir süre sonra Erzurum'un Dinarkum köyünde imamlık yaptı.

Savaş yılları

TDV maddesine göre 12 Şubat 1916'da Rusların Erzurum çevresini işgale başlaması üzerine babasıyla Erzurum'a geldi; işgal süresince Tercan'ın Yavi köyünde imamlık yaptı. Rusların çekilmeye başlaması ve Ermeni çetelerinin köylere saldırması üzerine Yavi ve komşu köylerden topladığı altmış kişilik bir müfrezeyle karşı koydu; Oyuklu köyü yakınlarında Ruslara ait büyük bir silah deposunu ele geçirdi. Sonra Haydari Boğazı'ndaki Zergide köyünde Türk ordusuna katıldı ve orduyla birlikte 12 Mart 1918'de Erzurum'a girdi. Aynı gün babası şehid düştü.

Alvar yılları

Erzurum'un kurtuluşundan sonra Hasankale'ye döndü. Kendisine teklif edilen Hasankale müftülüğünü kabul etmedi; Alvar köyü halkının isteği üzerine oraya yerleşti. Adını bu köyden alan "Alvar imamı" unvanı buradan gelir. 1939'a kadar Alvar'da, bu tarihten sonra Erzurum'da irşad ile meşgul oldu.

Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi'nde yayımlanan bir çalışmaya göre köydeki Efe Hazretleri Camii 19. yüzyılda yapılmış, 1912'de onarılmıştır; ahşap direkli ve ahşap örtülü camiler grubunun bir örneğidir. Aynı çalışma, Muhammed Lutfi'nin bu camide 24 yıl imamlık yaptığını yazar.

Şiirleri

Arapça, Farsça ve Türkçe şiirler yazdı. Şiirleri ölümünden sonra oğlu Seyfeddin Mazlumoğlu tarafından derlenip Hulâsatü'l-hakāyık adıyla yayımlandı (İstanbul 1974). Divanda çeşitli nazım şekilleriyle söylenmiş 700'ü aşkın şiir vardır; hece vezniyle ve sade bir Türkçeyle yazılmış olanlardan bazıları bestelenmiştir.

Kabri ve bugünkü durum

12 Mart 1956'da vefat etti; cenazesi Alvar köyüne götürülerek oraya defnedildi. Kabrinin bulunduğu alan sonraki yıllarda cami, türbe ve misafirhaneden oluşan bir külliyeye dönüştürüldü. Efe Hazretleri Vakfı'nın anlatımına göre alandaki ev ve ahırlar kaldırılmış, çevre düzenlemesi yapılarak ağaçlandırılmıştır.

Kaynaklar arasındaki farklar

• Doğum yılı: TDV maddesi ve incelediğimiz kaynaklar 1868 der.
• Doğum köyü: TDV maddesi köyü "Kındığı" adıyla verir. Akademik yayınlarda bu köyün bugünkü adı Altınbaşak olarak geçer (Bilgen, 2016).
• İşgalin başlangıcı: TDV 12 Şubat 1916 tarihini verir; bazı popüler kaynaklarda 16 Şubat 1916 geçer. Sayfada ansiklopedi maddesindeki tarih esas alınmıştır.

Aynı köyde doğan Âşık Yaşar Reyhanî de Erzurum'un değerleri arasındadır.