Kilise ve Manastır
Solomon Kaya Manastırı
Erzurum / Şenkaya
Son güncelleme: 3 Ekim 2026
Saha ziyareti yapılmadı; bilgiler kaynaklardan derlendi
Şenkaya Evbakan'da kayaya oyulmuş, iki bölümlü, duvar resimli Solomon (Soğmun) kilisesi. Merdivenleri yıkık; tarihi, tescil çelişkisi ve ulaşım.
Hakkında
Solomon Kaya Manastırı, Şenkaya'ya bağlı Evbakan köyünün yukarısındaki kayalıklara oyulmuş, iki bölümlü ve duvar resimli bir kaya kilisesi; Şenkaya Kaymakamlığı onu Soğmun Kalesi adıyla tanıtıyor. DHA'nın Haziran 2026 haberine göre resimler büyük ölçüde tahrip olmuş, yapıya çıkan yol ve merdivenler yıkılmış. Gitmeden bil: girişe geçici ve yıpranmış ahşap merdivenlerle ulaşılıyor.
Yola çıkmadan önce: Yapıya ulaşım yıpranmış ahşap merdivenlerle. Tek başına, yağışlı ya da buzlu havada ve hareket kısıtı olan biriyle çıkma. Kilisenin yerini köyde sor.
Neden gitmeli?
Şenkaya'daki yapıların çoğu açıkta duran kale ve kilise kalıntıları; Solomon ise bir kayanın içi oyularak yapılmış, duvarları resimli bir mekân. DHA'nın 20 Haziran 2026 haberine göre kilise iki bölümden oluşuyor, duvar resimlerinde ağırlıklı olarak koyu mavi kullanılmış ve içeride Hz. Meryem ile din adamlarına ait olduğu belirtilen tasvirler var. Aynı habere göre resimlerin ve yazıların büyük kısmı okunamaz hâlde.
Buraya iyi korunmuş bir fresk programı görmeye değil, kaybolmakta olan bir yapının bugünkü hâlini görmeye gidersin. Mahalle sakinleri yapının restore edilip ziyarete açılmasını istiyor.
Ne zaman yapıldı?
DHA haberi kiliseyi 9. yüzyılda Gürcülerin yaptığını yazıyor. Gürcü tarihçi Takaişvili'nin 1907 gezisine ve 2018 tarihli bir Gürcü anıt kataloğuna dayanan bir blog yazısı ise kaya manastırının 15. yüzyılda kurulduğunu, köyün kuzeyindeki bir mağara kilisesinde 1482 tarihli yazıt bulunduğunu aktarıyor; aynı kaynağa göre Takaişvili köyün güneyindeki kalede bulunan ayrı bir kiliseyi 9–10. yüzyıla tarihlemiş. Özgün yayınları görmedik; hangi yapının hangi tarihe ait olduğunu seçmiyoruz.
Şenkaya Kaymakamlığı'nın sayfası yalnızca yapının Evbakan'ın üst tarafındaki kayalıklara oyulduğunu ve tarihine dair kesin bilgi olmadığını yazıyor.
Tescilli mi?
Kaynaklar çelişiyor. Hürriyet Daily News'te yayımlanan 2016 tarihli bir AA haberi manastırın Koruma Kurulu'nca koruma altına alındığını yazıyor. Bir yerel sitenin yayımladığı 2022 tarihli bir Kurul yazısına göre ise arşivde tespit ya da tescil kaydı yok; bu yazıyı kendimiz göremedik.
2863 sayılı Kanun, belirli dönemlere ait taşınmazları tescil edilmemiş olsalar da korunması gerekli kültür varlığı sayıyor.
Adı kaleyle anılsa da Kaymakamlığın tanıttığı yapı bu kaya kilisesi. Bir ikincil kaynak köye adını veren kalenin bugün komşu Yanıkkaval sınırlarında kaldığını yazıyor; doğruysa Kamhıs Kalesi ve Kilisesi ile ilişkili olabilir. Doğrulanmadı.
Nasıl gidilir?
Evbakan Şenkaya'ya bağlı bir kırsal mahalle; DHA'ya göre ilçe merkezine 36 km, kilise mahallenin kuzeyinde yaklaşık 1.874 metrede. 2016 tarihli AA haberi ise köyden 300 metre yüksekte olduğunu yazıyor. DHA'ya göre kiliseye kayanın tepesine çıkılarak giriliyor. Yolun durumu doğrulanmadı.
Sayfadaki koordinat yapının değil, köyün noktası.
Şenkaya'da Bardız Kalesi ve Camii, Bana Katedrali ve Şirvaz Çağlayanı de var.
Ne zaman gidilir?
Kayanın tepesine çıkıp ahşap merdivenlerle inmek ancak zemin kuruyken makul. Yaz ve erken sonbahar en az riskli dönem gibi görünüyor. Duvar resimlerine dokunma, yakından flaş kullanma.
Bilmediklerimiz
- Yapı tescilli mi: 2016 haberi mi, 2022 Kurul yazısı mı doğru?
- 1482 tarihli yazıt hangi kilisede?
- 9. yüzyıl tarihi neye dayanıyor?
- Kiliseye çıkış ne kadar sürüyor, köyden kaç metre yüksekte?
- Gürcü yazıtları belgelendi mi?
- Öne çıkan Kayaya oyulmuş, iki bölümlü ve duvar resimli kaya kilisesi
- Kategori Kilise ve Manastır
- Şenkaya'dan 36 km (DHA)
- Yapı Kayaya oyulmuş, iki bölümlü kilise
- Dönem 9. yy (haber) / 15. yy (ikincil kaynak): tartışmalı
- Erişim Merdivenler yıkık, geçici ahşap merdiven
Galeri
Fotoğraf bekleniyor
Bu yer henüz fotoğraflanmamış.
Solomon Kaya Manastırı'ndan bir fotoğrafınız varsa, siz de paylaşarak bu yerin tanıtılmasına katkıda bulunabilirsiniz.
İlk fotoğrafı siz paylaşınHarita
Solomon Kaya Manastırı
Kaynaklar
- DHA (D. M. Aydın) "9'uncu yüzyılda inşa edilen Solomon Kaya Kilisesi'nin turizme kazandırılması isteği", 20.06.2026
- İHA / Türkiye Gazetesi "1100 yıllık geçmişi var, harabeye döndü", 20.06.2026
- Şenkaya Kaymakamlığı "Soğmun Kalesi" Resmî Yayın
- AA / Hürriyet Daily News "Monastery on rocks needs restoration", 06.09.2016
- Erzurum Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü 29.11.2022 tarihli yazı (selahattinaltas.com'daki aktarım Resmî Yayın
- yazı görülmedi)
- İkincil: taoklarceti.home.blog "Solomonisi", 18.03.2020 (Takaişvili 1938, Kudava 2018 aktarımı)
Katkıda Bulun
-
Fotoğraf Paylaş
Solomon Kaya Manastırı'ndan fotoğraflarınızı paylaşın, bu yerin tanıtımına katkıda bulunun.
Fotoğraf yükle -
Bilgi Ekle
Ziyaret deneyiminiz, tarihçe bilgisi veya diğer detayları paylaşın.
Bilgi ekle -
Hata Düzelt
Yanlış veya eksik olduğunu düşündüğünüz bilgileri bize bildirin.
Hata bildir -
Kaynak Öner
Bu yerle ilgili güvenilir kaynakları (kitap, makale, web sitesi vb.) paylaşın.
Kaynak ekle
Gelen Katkılar
-
Daha fazla katkı bekliyoruz
Siz de deneyimlerinizi paylaşarak Solomon Kaya Manastırı hakkındaki bilgilerin zenginleşmesine yardımcı olun.
Katkıda bulunun
Solomon Kaya Manastırı Hakkında Sık Sorulanlar
Solomon Kalesi mi, kilise mi?
Kaymakamlığın "Soğmun Kalesi" diye tanıttığı yapı kayaya oyulmuş bir kilise. Köyün çevresinde ayrıca bir kale olduğu aktarılıyor.
Soğmun ile Solomon aynı yapı mı?
Evet. Kaymakamlık "Soğmun", 2026 haberleri "Solomon" adını kullanıyor.
Kaç yıllık?
Kesin değil. Haberler 9. yüzyıl, ikincil bir kaynak 15. yüzyıl kuruluşu ve 1482 tarihli bir yazıt aktarıyor.
Çocuklarla gidilir mi?
Geçici ahşap merdivenler nedeniyle küçük çocuklarla ve hareket kısıtı olan biriyle çıkma.
Restorasyon başladı mı?
Haziran 2026 itibarıyla mahalle sakinleri restorasyon istiyordu; resmî bir proje bulamadık.
Keşfetmeye devam et
Yeni yerler, rotalar ve ilham veren içerikler için bültenimize abone ol.