Ören Yeri ve Eski Yerleşim
Şirvaz Çağlayanı ve Kaya Resimleri
Erzurum / Şenkaya
Son güncelleme: 3 Ekim 2026
Saha ziyareti yapılmadı; bilgiler kaynaklardan derlendi
Şenkaya'da 2.300 m'de 37 m'lik Şirvaz Çağlayanı, eski sur ve kayalara kazınmış hayvan figürleri. 1. derece sit; rotalar, mevsim ve dikkat edilecekler.
Hakkında
Şirvaz, Şenkaya'ya bağlı Kaynak köyünün güneyinde, Cırcırınardı Deresi vadisinde 37 metrelik bir çağlayan, eski sur kalıntıları ve kayalara kazınmış hayvan figürlerinden oluşan bir alan. 2013'ten beri 1. derece arkeolojik sit. Gitmeden bil: alan yaklaşık 2.300 metrede, son bölüm stabilize yol ve 500–600 metre yürüyüş.
Yola çıkmadan önce: Kayalardaki çizimlere dokunma, ıslatma ya da tebeşirle belirginleştirme. Alan 2.300 metrede; hava çabuk değişebilir, sıcak giysi götür. Kuzeyden yaklaşmayı deneme.
Neden gitmeli?
Aynı vadide üç ayrı şey görürsün: bir fay kırığından dökülen çağlayan, iki küçük tepeyi çeviren çok eski bir surun izleri ve o surun oturduğu kayalığın eteğine kazınmış at, geyik, keçi figürleri. AA'nın 11 Kasım 2011 haberine göre çağlayan 17–18 Eylül 2011'de Atatürk Üniversitesi'nden bir ekibin saha çalışmasıyla ölçüldü; ekip başkanı Cemal Sevindi çağlayanın Tortum Şelalesi'nden sonra ilin ikinci büyüğü olduğunu ve en etkileyici hâlini haziranda aldığını söyledi.
Beklentini ayarla: burası düzenlenmiş bir ziyaret alanı değil. Figürlerin bir kısmı çıplak gözle zor seçiliyor; sur kalıntıları yer yer yalnızca 2–3 sıra taş.
Kaya resimlerinde ne var?
Sevindi ve Tavukçu'nun makalesine göre çizimler kırmızımsı andezit bloklara kazıma tekniğiyle yapılmış ve üç panoya dağılıyor:
- I. pano: at figürleri, başını geriye çevirmiş bir keçi, bir ceylan, harf dizisi olabileceği düşünülen karakterler ve davul olarak yorumlanan dairesel bir biçim.
- II. pano: "V" biçimli boynuzlu iki geyik, kurda benzeyen bir hayvan ve yön damgası ya da güneş kursu olarak yorumlanan bir motif.
- III. pano: yalnızca iki yön damgası ya da güneş kursu belirgin.
Tarihleme belirsiz: makalenin özeti MÖ 4. yüzyıl diyor, metnin kendisi ise resimlerin kaleyle aynı dönemden (Demir Çağı) olabileceğini ama tarihin askıda kaldığını yazıyor.
Sur kalıntıları ve tescil
Makaleye göre Koruma Kurulu ekibi 2012'de çağlayanın kuzeydoğusunda iki küçük tepeyi çeviren, büyük çok köşeli bloklarla örülmüş sur duvarları tespit etti; yapıyı MÖ 1. binyıl yerleşmelerine benzetiyor. Ekip 15 Eylül 2012'de alana kuzeyden ulaşamadı, inceleme ancak 19 Eylül'deki ikinci gezide yapılabildi. Alan 21.02.2013 gün ve 636 sayılı kararla 1. derece arkeolojik sit ilan edildi; kararı makaledeki aktarımdan biliyoruz.
Nasıl gidilir?
Makale 2013 itibarıyla iki rota veriyor; bugünkü yol durumu doğrulanmadı:
- Horasan'dan: Karaurgan, Yeniköy ve Gaziler Yaylası üzerinden Göreşkenyayla'ya, toplam 56 km (47,7 km asfalt, 8,3 km stabilize).
- Sarıkamış'tan: Kızılçubuk ve Kaynakyayla üzerinden Göreşken'e, 16,4 km stabilize.
İki rota da kaya resimlerinin 500–600 metre güneyinde birleşiyor; bu bölüm yürünüyor. AA çağlayanı Kaynak köyünün 2 km güneyinde gösteriyor.
Sayfadaki koordinat yapının değil, köyün noktası.
Şenkaya'da Bardız Kalesi ve Camii, Solomon Kaya Manastırı ve Bana Katedrali de var.
Ne zaman gidilir?
Makalenin aktardığı Sarıkamış verilerine göre yıllık ortalama sıcaklık 3,2 °C, temmuz ortalaması 15,7 °C ve yılın yaklaşık 200 günü donlu. Bu yüzden en makul dönem haziran sonu–ağustos; Sevindi'ye göre çağlayan en gür hâlini haziranda alıyor. Yağışlı günlerde stabilize yola çıkma. Sit alanının içinde kamp kurma.
Bilmediklerimiz
- 2013'ten sonra alanda belgeleme ya da kazı çalışması yapıldı mı?
- Horasan ve Sarıkamış rotalarının bugünkü durumu nasıl?
- Kaya resimleri bilimsel yöntemlerle tarihlendi mi?
- I. panodaki karakterler bir yazı mı?
- Alanın kesin koordinatı ne?
- Öne çıkan Aynı vadide 37 metrelik çağlayan, eski sur kalıntıları ve tescilli kaya resimleri
- Kategori Ören Yeri ve Eski Yerleşim
- Çağlayan 36,9 m (makale) / 37 m (AA)
- Koruma 1. derece arkeolojik sit (21.02.2013, karar 636)
- Erzurum'dan 132,4 km (makale)
- Son bölüm 500–600 m yürüyüş
Galeri
Fotoğraf bekleniyor
Bu yer henüz fotoğraflanmamış.
Şirvaz Çağlayanı ve Kaya Resimleri'nden bir fotoğrafınız varsa, siz de paylaşarak bu yerin tanıtılmasına katkıda bulunabilirsiniz.
İlk fotoğrafı siz paylaşınHarita
Şirvaz Çağlayanı ve Kaya Resimleri
Buradan Az Ötede
Şirvaz Çağlayanı ve Kaya Resimleri'ne yakın tarihi ve doğal yerler
Tüm benzer yerleri gör
Kaynaklar
- Sevindi C. ve Tavukçu, A. Y. Şirvaz Kalesi ve Kayaüstü Resimleri (Şenkaya-Erzurum). Atatürk Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü Dergisi, 31 (2013 Akademik Çalışma
- yayın 2014) 155–173. Akademik Çalışma
- AA "37 metrelik çağlayan keşfedildi", 11.11.2011
- Erzurum Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu 21.02.2013 gün ve 636 sayılı karar (makaledeki aktarım Akademik Çalışma
- karar metni görülmedi)
Katkıda Bulun
-
Fotoğraf Paylaş
Şirvaz Çağlayanı ve Kaya Resimleri'nden fotoğraflarınızı paylaşın, bu yerin tanıtımına katkıda bulunun.
Fotoğraf yükle -
Bilgi Ekle
Ziyaret deneyiminiz, tarihçe bilgisi veya diğer detayları paylaşın.
Bilgi ekle -
Hata Düzelt
Yanlış veya eksik olduğunu düşündüğünüz bilgileri bize bildirin.
Hata bildir -
Kaynak Öner
Bu yerle ilgili güvenilir kaynakları (kitap, makale, web sitesi vb.) paylaşın.
Kaynak ekle
Gelen Katkılar
-
Daha fazla katkı bekliyoruz
Siz de deneyimlerinizi paylaşarak Şirvaz Çağlayanı ve Kaya Resimleri hakkındaki bilgilerin zenginleşmesine yardımcı olun.
Katkıda bulunun
Şirvaz Çağlayanı ve Kaya Resimleri Hakkında Sık Sorulanlar
Şirvaz Şelalesi ile Şirvaz Çağlayanı aynı yer mi?
Evet. Yörede şelale diye biliniyor; araştırma ekibi "çağlayan" adını kullanıyor.
Kaya resimleri kaç yıllık?
Kesin bilinmiyor. Makalenin özeti MÖ 4. yüzyıl diyor, metin ise tarihin askıda kaldığını söylüyor.
Alan tescilli mi?
Evet. Makaleye göre 21.02.2013 gün ve 636 sayılı kararla 1. derece arkeolojik sit.
Ne zaman gidilmeli?
Haziran sonu–ağustos. AA'ya göre çağlayan en gür hâlini haziranda alıyor.
Gerçekten Erzurum'un ikinci büyük çağlayanı mı?
Bu, araştırma ekibi başkanının 2011'deki açıklaması; bağımsız bir karşılaştırma görmedik.
Keşfetmeye devam et
Yeni yerler, rotalar ve ilham veren içerikler için bültenimize abone ol.