İçeriğe geç

Penek ve Bardız kaleleriyle tarihi Şenkaya

Şenkaya

Erzurum

Şenkaya, Penek köyündeki tarihi Bana Katedrali ve Bardız Kalesi'yle bilinen bir Erzurum ilçesi. Dağlık doğası ve yaylaları hakkında bilgiler burada.

Şenkaya Hakkında

Şenkaya, Erzurum'un kuzeydoğusunda, Kars ve Ardahan sınırlarına yakın dağlık bir ilçedir. Erzurum Valiliği'ne göre yaklaşık 1.850 metre rakımdaki (Erzurum Ansiklopedisi 1.675 m diyor) ilçe, ormanlık yamaçları ve ortaçağdan kalma kale ile kilise kalıntılarıyla dikkat çeker. TÜİK'in Şubat 2026'da açıkladığı Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) 2025 sonuçlarına göre nüfusu 14.918'dir; Karayolları Genel Müdürlüğü'nün uzaklık cetveline göre il merkezine 167 kilometredir.

Tarihçe

Şenkaya ilçesi 1946'da Kamhıs, Kosor ve Bardız bucaklarının birleştirilmesiyle kurulmuştur. Bugünkü ilçe merkezi, adının Gürcüce "Ortauli" sözcüğünden geldiği düşünülen Örtülü köyünden gelişmiştir; Erzurum Ansiklopedisi'ne göre Örtülü'nün adı 28 Mayıs 1948'de Şenkaya olarak değiştirildi. Bölgede Saltuklu döneminde (1145–1147) yapılan Bardız Kalesi ile Erzurum Ansiklopedisi'ne göre 10. yüzyılda Gürcülerce yapılıp Ağustos 1549'da Osmanlılarca alınan Penek Kalesi, ilçenin ortaçağdaki stratejik önemini gösterir.

Coğrafya ve iklim

İlçe dağlık ve ormanlık bir arazide yer alır. Yükseltinin fazla olması nedeniyle karasal iklim hüküm sürer: kışlar uzun ve soğuk, yazlar serin ve yağışlı geçer. Hayvancılık ve yayla kültürü ekonomide önemli yer tutar. Yüzölçümü kaynaklarda yaklaşık 1.381 km² olarak verilir.

İlçe, kuzeydoğu Anadolu'nun ormanlık dağları ile yüksek platoları arasındaki geçiş kuşağında yer alır; yamaçlardaki çam ormanları ve yaz meraları ilçenin doğal zenginliğini oluşturur. Kırsal mahallelerde geleneksel taş ve ahşap mimarinin izleri hâlâ görülebilir.

Gezilecek yerler

  • Bana Katedrali (Penek): Penek köyü yakınında, büyük bölümü 7. yüzyıla tarihlenen katedral kalıntısı; 1877–78'de top atışlarıyla hasar gördü. Kültür Envanteri yapının bir adının da Penek Kalesi olduğunu belirtir.
  • Bardız Kalesi ve Bardız Camii: Saltuklu döneminde yapılan kale ile yakınındaki 1748 tarihli cami.
  • Kamhıs Kalesi ve Kilisesi.
  • Venk Kilisesi ve Soğmunkale Kilisesi: Bölgenin ortaçağ Hristiyan mimarisine örnek kalıntılar.
  • Yaylalar ve ormanlık alanlar: Yaz aylarında doğa yürüyüşü için elverişli.

Şenkaya'daki kale ve kilise kalıntılarının çoğu köylerde ve dağlık alanlarda bulunduğundan ziyaret öncesinde yol durumu öğrenilmeli ve yerel rehberlik alınmalıdır. En uygun ziyaret dönemi Haziran–Eylül aralığıdır. İlçe, Oltu ve Narman ile birlikte Erzurum'un kuzeydoğusunu kapsayan tarih ve doğa rotasının parçası olarak planlanabilir. Konaklama imkânları sınırlı olduğundan çoğu ziyaretçi Oltu ya da Erzurum'da kalır.

Yöresel lezzetler

Şenkaya mutfağında mıhlama, cağ kebabı ve kete öne çıkar. Yayla hayvancılığı sayesinde yöresel peynir çeşitleri ve tereyağı ilçenin en değerli ürünleridir; köylerde tandırda pişen ekmekler sofraların vazgeçilmezidir.

Yönetim

Şenkaya Kaymakamlığı sitesine göre (03.10.2026 kontrol) Kaymakam Safa Kahraman 13.07.2026'da göreve başlamıştır. Belediye Başkanı Görbil Özcan, 31 Mart 2024'te CHP'den seçilmiş; Ağustos 2026'da CHP'den istifa etmiştir ve şu an bağımsız görünmektedir. Erzurum büyükşehir statüsünde olduğu için 6360 sayılı Kanun gereği 2014'ten bu yana köyler ve belde belediyeleri mahalleye dönüşmüştür; bu nedenle ilçede belde belediyesi ve tüzel kişiliği olan köy bulunmuyor. Vikipedi listesine göre ilçede 71 mahalle bulunur.

Ulaşım

Şenkaya'ya Erzurum'dan kuzeydoğu yönündeki karayoluyla ulaşılır; ilçe Oltu, Narman ve Kars'ın Sarıkamış yönüne bağlantılıdır. İl merkezinden minibüs seferleri vardır. Kış aylarında yüksek kesimlerde kar nedeniyle ulaşım aksayabilir. En yakın havalimanları Erzurum ve Kars havalimanlarıdır.

Şenkaya'nın Köyleri ve Yerleri

Erzurum sayfası

Harita yükleniyor…

Şenkaya'daki Yerler (6)

Tüm yerleri gör
  • Bana Katedrali Kilise ve Manastır

    Bana Katedrali

    Erzurum / Şenkaya

    Kilise ve Manastır

    Şenkaya Penek yakınında Zvartnots tipi Bana Katedrali'nin kalıntısı: IV. Adarnase dönemi, 1855 ve 1877'de top ateşiyle yıkıldı. Durum, ulaşım ve uyarılar.

    Son güncelleme: 3 Ekim 2026

  • Fotoğraf henüz yok
    Kale ve Tabya

    Bardız Kalesi ve Camii

    Erzurum / Şenkaya

    Kale ve Tabya

    Şenkaya Gaziler'de Bardız Çayı kıyısındaki sırtta harap Saltuklu kalesi ve kitabesinde mimarın adı yazan 1748 tarihli cami. Tarih, ulaşım ve bilinmeyenler.

    Son güncelleme: 3 Ekim 2026

  • Fotoğraf henüz yok
    Ören Yeri ve Eski Yerleşim

    Kamhıs Kalesi ve Kilisesi

    Erzurum / Şenkaya

    Ören Yeri ve Eski Yerleşim

    Şenkaya Yanıkkaval'da Balkaya vadisine hâkim Kamhıs Kalesi, kilise kalıntısı ve mağara kiliseleri. 1549 fethi, kilise tartışması ve ziyaret notları.

    Son güncelleme: 3 Ekim 2026

  • Fotoğraf henüz yok
    Ören Yeri ve Eski Yerleşim

    Şirvaz Çağlayanı ve Kaya Resimleri

    Erzurum / Şenkaya

    Ören Yeri ve Eski Yerleşim

    Şenkaya'da 2.300 m'de 37 m'lik Şirvaz Çağlayanı, eski sur ve kayalara kazınmış hayvan figürleri. 1. derece sit; rotalar, mevsim ve dikkat edilecekler.

    Son güncelleme: 3 Ekim 2026

  • Fotoğraf henüz yok
    Kilise ve Manastır

    Solomon Kaya Manastırı

    Erzurum / Şenkaya

    Kilise ve Manastır

    Şenkaya Evbakan'da kayaya oyulmuş, iki bölümlü, duvar resimli Solomon (Soğmun) kilisesi. Merdivenleri yıkık; tarihi, tescil çelişkisi ve ulaşım.

    Son güncelleme: 3 Ekim 2026

  • Fotoğraf henüz yok
    Kilise ve Manastır

    Venk Kilisesi

    Erzurum / Şenkaya

    Kilise ve Manastır

    Şenkaya'daki Vank (Venk) Kilisesi, 2002'de tescilli ama büyük kısmı yıkık bir harabe. Yapım tarihi bilinmiyor; çevresi kaya mağaralarıyla dolu.

    Son güncelleme: 3 Ekim 2026

Şenkaya'nın Köy ve Mahalleleri (11)

Tüm köy ve mahalleleri gör

İçeriği olan köy/mahalleler

Diğer köy ve mahalleler

  • Akşar
  • Aşağı Bakraçlı
  • Köşk
  • Ormanlı
  • Taht
  • Taze
  • Yeşilkaya
  • Yukarıbakraçlı

Şenkaya'ya Yakın Rotalar

Henüz rota bulunmuyor

Şenkaya ve çevresinde rotalar üzerinde çalışıyoruz.

Galeri

Fotoğraf bekleniyor

Şenkaya'dan çektiğiniz fotoğrafları paylaşarak ilçenin tanıtılmasına katkıda bulunabilirsiniz.

İlk fotoğrafı siz paylaşın

Şenkaya ile Komşu İlçeler

Tüm komşu ilçeleri gör

Şenkaya'nın Değerleri

Tümünü gör

Bilmediklerimiz

  • Bana Katedrali için restorasyon planı var mı?
  • İlçe merkezinin rakımı 1.850 m mi, 1.675 m mi?
  • Kamhıs, Kosor ve Bardız bucaklarının birleşmesi hangi kanunla yapıldı?
  • Soğmunkale Kilisesi hangi döneme ait?
  • Şenkaya'nın resmî yüzölçümü kaç km²?
Siz de katkıda bulunun

Kaynaklar

Tüm kaynakları gör

Katkıda Bulun

Şenkaya hakkındaki bilginizi, fotoğraflarınızı ve deneyimlerinizi bizimle paylaşın. Bu coğrafyayı birlikte daha iyi tanıtalım.

Katkıda bulunun

Keşfetmeye devam et

Yeni yerler, rotalar ve ilham veren içerikler için bültenimize abone ol.

Onay e-postası göndereceğiz; istediğiniz an çıkabilirsiniz.

Daha bitmedi…

Türkiye’de sıradaki keşfin neresi?