Kale ve Tabya
Bardız Kalesi ve Camii
Erzurum / Şenkaya
Son güncelleme: 3 Ekim 2026
Saha ziyareti yapılmadı; bilgiler kaynaklardan derlendi
Şenkaya Gaziler'de Bardız Çayı kıyısındaki sırtta harap Saltuklu kalesi ve kitabesinde mimarın adı yazan 1748 tarihli cami. Tarih, ulaşım ve bilinmeyenler.
Hakkında
Bardız Kalesi, Şenkaya'ya bağlı Gaziler (eski adıyla Bardız) köyünde, Bardız Çayı'nın çevirdiği kayalık bir sırtta duran harap bir ortaçağ kalesi; köyün ortasında da 1748 tarihli, kesme taştan Bardız Camii var. Evliya Çelebi kaleyi Akkoyunlulara bağlıyor, tarihçiler Saltuklu Melik İzzeddin dönemine. Gitmeden bil: kalenin büyük bölümü harap, yol ve patika bilgisi doğrulanmadı.
Yola çıkmadan önce: Köy yolunun durumu ve kaleye çıkan patika doğrulanmadı. Kalenin üç yanı dik kayalık ve dere; küçük çocuklarla kenarlara yaklaşma.
Neden gitmeli?
Aynı köyde iki ayrı çağı görürsün: ortaçağdan kalma bir kale ve 18. yüzyılın ortasında yapılmış bir Osmanlı camisi. Solmaz ve Altuğ'un 2017 tarihli makalesi kaleyi, Erzurum ile Kars arasındaki eski doğal yolun geçtiği vadiye vurulmuş bir kilide benzetiyor.
Şenkaya Kaymakamlığı'na göre caminin minaresi altındaki kitabelerde yapının mimarı Sertzade Molla Ali, yaptıranı hassa silahşorlarından biri olarak geçiyor. Yani ustanın adını taşın üstünde okuyabiliyorsun.
Kaleyi kim yaptırdı?
Solmaz ve Altuğ'un aktarımına göre Evliya Çelebi 1647'de (H. 1057) buradan geçerken kaleyi "Akkoyunlu Melik İzzeddin" yapısı olarak kaydetti. Beygü (1936) ve Konyalı (1960) ise bu adın Saltuklu Melik İzzeddin'e işaret ettiğini, kalenin onun ya da veziri Firuz Akay tarafından yaptırıldığını düşünüyor. Şenkaya Kaymakamlığı da aynı görüşü veriyor. Erzurum Ansiklopedisi yapımı 12. yüzyılın ortasına, 1145–1147 yıllarına tarihliyor.
Solmaz ve Altuğ, Kars Kalesi'nin 1579 onarımında bulunan 1153 tarihli kitabelerden yola çıkarak Bardız'ın da İzzeddin Saltuk döneminde imar edilmiş olabileceğini öne sürüyor. Kesin tarih verecek bir kitabe bugün kalede yok.
Kaleden bugün ne kaldı?
Erzurum Ansiklopedisi'ne göre iç kale yaklaşık 50 × 20 metrelik dikdörtgen bir alana oturuyor; üç yanı Bardız Çayı ile sınırlı ve dik kayalıklarla çevrili. Şenkaya Kaymakamlığı kaleyi köyün kuzey yamacında, dere kenarında gösteriyor ve bugün kitabesi olmadığını yazıyor. Oysa Evliya Çelebi kalenin üst tarafında tarihinin yazılı olduğunu not etmiş.
Solmaz ve Altuğ'un derlediği köylü anlatımlarına göre kalenin taşları 1877'den sonra sökülüp ev yapımında kullanılmış, kemerli giriş kapısı 1970'lere kadar ayaktaymış. Bu bilgiler sözlü anlatıma dayanıyor.
Bardız Camii nasıl bir yapı?
Erzurum Ansiklopedisi'ne göre cami yaklaşık 12 × 12 metre, kare planlı ve tek kubbeyle örtülü; kuzeybatı köşesindeki minare tuğladan, kare kaideli ve silindir gövdeli. Giriş kapısının iki yanında birer mihrabiye var. Kitabeye göre Hicri 1161, yani Miladi 1748'de tamamlandı; tarih Şenkaya Kaymakamlığı ve bir İHA haberinde de aynı.
Mimarın adı kaynaklarda iki türlü geçiyor: Kaymakamlık ve Erzurum Ansiklopedisi "Sertzade Molla Ali", İHA'nın 2013 haberi ve bir yerel blog "Sertzade Molla Ahmet Ali" yazıyor. Kitabenin kendisini görmedik.
Cami ibadete açıksa namaz vakitlerinde içeriyi gezmeyi ertele.
Nasıl gidilir, ne zaman?
Gaziler, Şenkaya'ya bağlı bir mahalle. İlçe merkezinden mesafe, yolun asfalt mı stabilize mi olduğu ve kışın açık kalıp kalmadığı doğrulanmadı; yola çıkmadan güncel bir harita uygulamasından kontrol et. Kaynaklara göre kale köyün kuzey yamacında, cami köyün ortasında; iki yapı birbirine yakın.
Sayfadaki koordinat yapının değil, köyün noktası.
Yaz ve erken sonbahar en az riskli dönem gibi görünüyor. Şenkaya'da Kamhıs Kalesi ve Kilisesi, Bana Katedrali ve Solomon Kaya Manastırı de var.
Bilmediklerimiz
- Caminin kitabesinde mimarın adı "Molla Ali" mi, "Molla Ahmet Ali" mi yazıyor?
- Evliya Çelebi'nin kalede gördüğünü söylediği kitabe ne oldu?
- Kale ve cami Koruma Bölge Kurulu'nca tescilli mi?
- Gaziler'e Şenkaya'dan yol kaç kilometre, yol asfalt mı?
- Kaleye çıkan güvenli bir patika var mı?
- Öne çıkan Mimarının adı kitabesinde yazan 1748 tarihli cami ve Evliya Çelebi'nin anlattığı kale
- Kategori Kale ve Tabya
- Kale Saltuklu dönemi kabul ediliyor; harap
- Cami H. 1161 / M. 1748, tek kubbeli, kesme taş
- Caminin mimarı Sertzade Molla Ali (kitabeye göre)
- Kitabe (kale) Bugün yerinde yok
Galeri
Fotoğraf bekleniyor
Bu yer henüz fotoğraflanmamış.
Bardız Kalesi ve Camii'nden bir fotoğrafınız varsa, siz de paylaşarak bu yerin tanıtılmasına katkıda bulunabilirsiniz.
İlk fotoğrafı siz paylaşınHarita
Bardız Kalesi ve Camii
Kaynaklar
- Şenkaya Kaymakamlığı "Bardız Kalesi" ve "Bardız Camii" https://www.senkaya.gov.tr/bardiz-camii (erişim 03.10.2026) Resmî Yayın
- Solmaz G. ve Altuğ, K. (2017). Ortaçağda Kars ve Erzurum'un Önemli Kalesi Bardız. Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 59, 157–170. Akademik Çalışma
- Erzurum Ansiklopedisi "Şenkaya İlçesi", (yazar ve tarih belirtilmemiş) Ansiklopedi
- İHA "Erzurum'un İlçelerindeki Huzur Mekanları", haberler.com, 15.02.2013
- Aktarılanlar (birincil metinler görülmedi): Evliya Çelebi Seyahatname, c. II, haz. Z. Danışman (1970), s. 329
- Beygü A. Ş. (1936)
- Konyalı İ. H. (1960)
Katkıda Bulun
-
Fotoğraf Paylaş
Bardız Kalesi ve Camii'nden fotoğraflarınızı paylaşın, bu yerin tanıtımına katkıda bulunun.
Fotoğraf yükle -
Bilgi Ekle
Ziyaret deneyiminiz, tarihçe bilgisi veya diğer detayları paylaşın.
Bilgi ekle -
Hata Düzelt
Yanlış veya eksik olduğunu düşündüğünüz bilgileri bize bildirin.
Hata bildir -
Kaynak Öner
Bu yerle ilgili güvenilir kaynakları (kitap, makale, web sitesi vb.) paylaşın.
Kaynak ekle
Gelen Katkılar
-
Daha fazla katkı bekliyoruz
Siz de deneyimlerinizi paylaşarak Bardız Kalesi ve Camii hakkındaki bilgilerin zenginleşmesine yardımcı olun.
Katkıda bulunun
Bardız Kalesi ve Camii Hakkında Sık Sorulanlar
Bardız Kalesi'ni Akkoyunlular mı yaptırdı?
Bu bilgi Evliya Çelebi'den geliyor. Beygü ve Konyalı başta olmak üzere tarihçiler kalenin Saltuklu Melik İzzeddin ya da veziri Firuz Akay tarafından yaptırıldığını düşünüyor.
Gaziler ile Bardız aynı yer mi?
Evet. Kale ve cami bugün Gaziler adını taşıyan yerleşimde; yapılar hâlâ Bardız adıyla anılıyor.
Caminin mimarı kim?
Şenkaya Kaymakamlığı'na göre minare altındaki kitabede Sertzade Molla Ali yazıyor. İki kaynak adı "Sertzade Molla Ahmet Ali" olarak veriyor.
Evliya Çelebi kaleyi Seyahatname'nin neresinde anlatıyor?
2. ciltte. Solmaz ve Altuğ, Zuhuri Danışman baskısında 329. sayfayı; Şenkaya Kaymakamlığı farklı bir baskıda 635. sayfayı gösteriyor.
Kale tescilli mi?
Doğrulanmadı. Tescil kaydı olmasa da kale, 2863 sayılı Kanun kapsamında korunması gerekli taşınmazlardan sayılabilir.
Keşfetmeye devam et
Yeni yerler, rotalar ve ilham veren içerikler için bültenimize abone ol.