Kale ve Tabya
Zivin Kalesi
Kars / Sarıkamış
Son güncelleme: 3 Ekim 2026
Saha ziyareti yapılmadı; bilgiler kaynaklardan derlendi
Sarıkamış'ın 39 km güneybatısında, Süngütaşı köyünde 40 m'lik kaya üzerinde kale. Buradan sökülen Urartu Kralı Menua yazıtı bugün Tiflis Müzesi'nde.
Hakkında
Zivin Kalesi, Sarıkamış ilçe merkezinin yaklaşık 39 km güneybatısında, eski adı Zivin olan Süngütaşı köyünün sınırlarında, yaklaşık 40 metrelik bir kayanın üzerine kurulmuş bir kaledir. 1.890 metre yükseklikteki kale, çanak çömlek buluntularına göre Demir Çağı ve Orta Çağ’a tarihleniyor. Buradan sökülen Urartu yazıtı bugün Tiflis Müzesi’nde. Gitmeden bilmen gereken tek şey şu: yazıtı yerinde göremezsin ve kaleye çıkmak dik bir kaya tırmanışı gerektiriyor.
Neden gitmeli
Zivin, Kars’ın yazılı tarihinin en eski satırlarından birinin çıktığı yer. Sarıkamış Belediyesi ve Yasin Topaloğlu’na göre kalenin, İşpuini oğlu Urartu Kralı Menua dönemine ait bir yazıtı vardı. Bu yazıt I. Dünya Savaşı sırasında yerinden sökülüp götürüldü ve bugün Tiflis Müzesi’nde bulunuyor. Akın Bingöl, yazıtta Diauehi ülkesinin başkenti Şaşilu’nun ele geçirilişinin anlatıldığını ve stelin tanrı Haldi’ye adandığını aktarıyor.
Kalenin konumu da bu tarihi açıklıyor. Belediyenin tanımına göre kale çevresindeki su kaynaklarını ve yolları denetim altında tutmak için kurulmuştu ve kuzeybatısından Zivin Çayı akıyor. Kaya kütlesinin üzerine çıktığında vadiyi ve eski yol güzergâhını tepeden görürsün.
Zivin, Sarıkamış’ın kale ağının en büyüklerinden biri. Gökhan Kalmış, aynı ilçedeki Köroğlu Kalesi’nin Zivin ve Micingirt kaleleriyle aynı özellikleri taşıdığını ama onlardan küçük olduğunu belirtiyor. Köroğlu’nu ya da Micingirt’i gördüysen, Zivin bu üçlünün en büyük halkasını tamamlıyor.
Kritik bilgi: ne göreceksin, ne göremeyeceksin
Yazıt. Yerinde değil. Tiflis Müzesi’ndeki yazıtın büyük oranda tahrip olduğu da belirtiliyor. Kalede yazıtın söküldüğü yeri gösteren bir işaret olup olmadığını doğrulayamadık.
Kale. Bugünkü mimari kalıntılar Orta Çağ özelliği taşıyor; çanak çömlek buluntuları ise Demir Çağı’na kadar iniyor. Sur duvarlarının büyük ölçüde yıkıldığı, yapımda kaba moloz taşın yanı sıra arazideki kayalardan da yararlanıldığı aktarılıyor.
Tarih katmanları. Kaynaklar kalenin Urartu döneminde kurulup Orta Çağ’da yeniden kullanıldığı görüşünde birleşiyor. Kesin yapım tarihi kazı yapılmadığı için bilinmiyor.
Tünel anlatısı. Bazı gezi kaynaklarında kaleden Zivin Çayı’na inen, bugün kapanmış bir yer altı tünelinden söz ediliyor. Bunu akademik bir kaynakta bulamadık; sözlü anlatım olarak kabul et.
Köy ve 1877. Köyün adı 1877–1878 Osmanlı–Rus Savaşı’nın Zivin Muharebesi’yle de anılıyor. Kale bu savaş sırasında da hasar görmüş olabilir; bu bağlantıyı doğrulayamadık.
Nasıl gidilir
Süngütaşı köyü Sarıkamış ilçe merkezinin yaklaşık 39 km güneybatısında; eski Kars–Erzurum yolu güzergâhına yakın. Köy yolunun durumunu ve kayaya hangi yönden çıkıldığını doğrulayamadık. Köye vardığında kaleyi köylülere sor; kaya kütlesi uzaktan seçiliyor ama güvenli yaklaşım yolunu yerel olarak öğrenmek önemli.
Ne zaman gidilmeli
Kale yaklaşık 1.890 metre yükseklikte; Sarıkamış çevresinde kış uzun ve karlı geçer. Kayaya kışın ya da yağışta çıkmak tehlikeli. Haziran ile eylül arası en uygun dönem; kayanın üzeri gölgesiz olduğu için sabah ya da ikindi saatlerini seç.
Ne kadar zaman ayırmalı
Kayaya çıkıp kalıntıları gezmek için bir saat ayır. Sarıkamış’tan gidiş dönüşle yarım gün planla. Aynı gün Köroğlu Kalesi’ni de görmek istersen iki kalenin ilçenin farklı yönlerinde olduğunu hesaba kat.
Pratik sorular
- Çocuklarla? Dik kaya tırmanışı nedeniyle küçük çocuklarla önermiyoruz.
- Giriş ücreti? Doğrulanmadı. Çevrili ya da korunan bir alan olduğuna dair bilgi yok.
- Yazıtı nerede görebilirim? Tiflis Müzesi’nde (Gürcistan).
- Kamp? İzin durumu doğrulanmadı.
- Tescil? Doğrulanmadı.
- Rakım 1794 m
- Öne çıkan Yaklaşık 40 metrelik kaya üzerinde, 1.890 metre yükseklikte, Menua yazıtının çıktığı kale
- Kategori Kale ve Tabya
Galeri
Fotoğraf bekleniyor
Bu yer henüz fotoğraflanmamış.
Zivin Kalesi'nden bir fotoğrafınız varsa, siz de paylaşarak bu yerin tanıtılmasına katkıda bulunabilirsiniz.
İlk fotoğrafı siz paylaşınHarita
Zivin Kalesi
Kaynaklar
- Sarıkamış Belediyesi Zivin Kalesi (sarikamis.bel.tr/zivin-kalesi) Belediye Yayını
- Topaloğlu Y. (2008). Sarıkamış’ta Tarihi ve Arkeolojik Araştırmalar. Kafkas Üniversitesi SBE Dergisi, 1, 197–216 Akademik Çalışma
- Bingöl A. (2011). Kars ve Çevresinde Demir Çağı Yerleşmeleri. Kafkas Üniversitesi SBE Dergisi, 8, 20–40 Akademik Çalışma
- Çiftçi M. ve Günaşdı, Y. (2021). Savaş ve Propaganda İfadeleri Açısından Kars ve Ardahan Bölgesi Urartu Yazıtları. KAÜSBED, 28, 603–621
- Kalmış G. (2020), TOGÜ SBAD XV/I (Köroğlu kalesiyle karşılaştırma)
- Vikipedi Zivin Muharebesi (1877) Ansiklopedi
- Koordinat: Süngütaşı köy kaydı
Katkıda Bulun
-
Fotoğraf Paylaş
Zivin Kalesi'nden fotoğraflarınızı paylaşın, bu yerin tanıtımına katkıda bulunun.
Fotoğraf yükle -
Bilgi Ekle
Ziyaret deneyiminiz, tarihçe bilgisi veya diğer detayları paylaşın.
Bilgi ekle -
Hata Düzelt
Yanlış veya eksik olduğunu düşündüğünüz bilgileri bize bildirin.
Hata bildir -
Kaynak Öner
Bu yerle ilgili güvenilir kaynakları (kitap, makale, web sitesi vb.) paylaşın.
Kaynak ekle
Gelen Katkılar
-
Daha fazla katkı bekliyoruz
Siz de deneyimlerinizi paylaşarak Zivin Kalesi hakkındaki bilgilerin zenginleşmesine yardımcı olun.
Katkıda bulunun
Zivin Kalesi Hakkında Sık Sorulanlar
Zivin ile Süngütaşı aynı yer mi?
Evet. Köyün eski adı Zivin, bugünkü adı Süngütaşı. Kale ve yazıt kaynaklarda iki adla da geçiyor.
Yazıtta ne yazıyor?
Araştırmacılara göre yazıt Urartu Kralı Menua’nın Diauehi ülkesine seferini ve başkent Şaşilu’nun ele geçirilişini anlatıyor; stel tanrı Haldi’ye adanmış.
Yazıt neden Tiflis’te?
Sarıkamış Belediyesi ve Topaloğlu’na göre I. Dünya Savaşı sırasında yerinden sökülüp götürüldü.
Kale Urartu kalesi mi?
Buluntular Demir Çağı’na kadar iniyor ve Menua yazıtı Urartu varlığını gösteriyor; ancak bugün görülen mimari Orta Çağ özelliği taşıyor.
Sarıkamış Yazıtı ile aynı mı?
Hayır. Zivin (Süngütaşı) yazıtı Menua dönemine, Sarıkamış Yazıtı ise oğlu I. Argişti dönemine ait ayrı bir yazıt.
Keşfetmeye devam et
Yeni yerler, rotalar ve ilham veren içerikler için bültenimize abone ol.