Şeyhülislam Feyzullah Efendi

Şeyhülislam Feyzullah Efendi kimdir?

Seyyid Feyzullah Efendi, 17. yüzyılın sonunda Osmanlı Devleti'nin en etkili din adamlarından biridir. 1639'da Erzurum'da doğdu, iki kez şeyhülislamlık makamına getirildi ve Sultan II. Mustafa döneminde devlet işlerinde büyük nüfuz kazandı. Bu nüfuz, 1703'te Edirne Vakası olarak bilinen isyana yol açan sebeplerden biri sayılır; isyan sırasında öldürüldü. İstanbul Fatih'te kurduğu medrese bugün Millet Kütüphanesi olarak kullanılmaktadır.

Doğumu ve ailesi

1048 (1639) yılında Erzurum'da doğdu. Asıl adı Mehmed'dir. Babası Erzurum müftüsü Seyyid Mehmed Efendi, annesi Şerife Hatun'dur. Seyyid soyundan geldiği kabul edilir.

Eğitimi

İlk derslerini babasından aldı. Arapça, Farsça, fıkıh ve usul alanlarında Seyyid Abdülmü'min ile amcasının oğlu İsmâil Efendi'den okudu. Asıl belirleyici hocası, derslerine düzenli olarak katıldığı Vanî Mehmed Efendi'dir. 1664'te Vanî Mehmed Efendi'nin çağrısıyla Erzurum'dan ayrılıp İstanbul ve Edirne'ye gitti; daha sonra hocasının damadı oldu.

Görevleri

• 1669: Şehzade Mustafa'nın (II. Mustafa) hocalığı
• 1674: İstanbul'da Sultan Ahmed Medresesi müderrisliği
• 1678 civarı: Rumeli kazaskerliği payesi ve Şehzade Ahmed'in (III. Ahmed) hocalığı
• 14 Şubat 1688: İlk şeyhülislamlık (17 gün sürdü)
• 25 Mayıs 1695 - 1703: İkinci şeyhülislamlık (sekiz yılı aşkın)

Eserleri

• *Fetâvâ-yı Feyziyye* (fetvalarının derlemesi)
• *Nesâyihu'l-mülûk*
• *Kitâbü'l-Ezkâr*
• *Letâifnâme*
• *Riyâzü'r-rahme*
• *Hâşiye alâ Envâri't-tenzîl*
• Arapça otobiyografisi

Erzurum için önemi

Feyzullah Efendi, Erzurum'dan çıkıp Osmanlı ilmiye teşkilatının zirvesine yükselmiş isimlerdendir. Erzurum müftüsü bir babanın oğlu olarak şehrin ilim geleneğinin İstanbul'a taşınmasının örneklerinden biri sayılır.

Son yılları ve ölümü

II. Mustafa üzerindeki etkisi ve yakınlarını önemli makamlara yerleştirmesi ulema ve bürokrasi içinde ciddi tepki doğurdu. Temmuz 1703'te başlayan Edirne Vakası'nda kaçmaya çalışırken Pravadi'de yakalandı, Edirne'ye getirilerek oğluyla birlikte öldürüldü (Küre'ye göre 3 Eylül 1703). Cesedi Tunca Nehri'ne atıldı; sonradan çıkarılıp Edirne'de Sitti Hatun Camii yakınına gömüldüğü rivayet edilir. İsyan, II. Mustafa'nın tahttan indirilip III. Ahmed'in tahta çıkmasıyla sonuçlandı.

Erzurum'un yetiştirdiği öteki din âlimleri için Ömer Nasuhi Bilmen ve Erzurumlu İbrahim Hakkı sayfalarına bakabilirsin.