Erzurumlu İbrâhim Hakkı

Erzurumlu İbrahim Hakkı kimdir?

Erzurumlu İbrahim Hakkı, 18. yüzyılda yaşamış; tasavvuf, astronomi, anatomi ve ahlak gibi farklı alanlardaki bilgiyi dönemine göre sade bir Türkçeyle bir araya getiren âlim ve mutasavvıftır. En tanınmış eseri Marifetname'dir.

Hayatı

Resmî kaynağa göre 18 Mayıs 1703'te Erzurum'un Hasankale (Pasinler) ilçesinde doğdu. Babası Derviş Osman Efendi, annesi Şerife Hanife Hanım'dır. Hayatı Erzurum, İstanbul ve Tillo (Siirt) arasında geçti: dokuz yaşındayken amcasıyla Tillo'ya gitti, burada Şeyh İsmail Fakirullah'a derin bir bağlılık duydu. İstanbul'da ilmî bakımdan kendini geliştirdi, ömrünün son döneminde Tillo'ya yerleşti ve 22 Haziran 1780'de orada vefat etti.

Marifetname ve bilgi birikimi

Resmî kaynak, İbrahim Hakkı'nın geleneksel astronominin yanında yeni astronomiye, tıp, anatomi, fizyoloji, aritmetik, geometri, trigonometri, felsefe ve ahlaka dair geniş bir birikime sahip olduğunu belirtir. Marifetname'de insan anatomisine dair verdiği bilgiler dönemine göre yeni sayılacak ayrıntılar içerir. TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre eser 1757'de tamamlandı. Bu bilgileri esas olarak İbn Sînâ'dan almakla birlikte ayrıntılarda kendi gözlemlerine dayanan yenilikler ortaya koymuştur.

Eserlerinin büyük bölümünü, eğitimde Arapçanın, Türkçe eserlerde ağdalı bir dilin hâkim olduğu bir dönemde nispeten sade bir Türkçeyle yazması, onu takdire değer kılan yönlerinden biri olarak anılır.

Erzurum'la bağı

Doğduğu ve temel eğitimini aldığı yer olduğu için Erzurum, hayatında önemli bir yer tutar. Kullandığı tahta küre, kozmografya aletleri ve haritalar, 1993'te kurulan Atatürk Üniversitesi İbrahim Hakkı Araştırma Enstitüsü'nde korunuyor; resmî kaynağa göre bunda soyundan gelen Feyyaz İbrahimhakkıoğlu'nun katkısı var.

Doğduğu Hasankale'deki Pasinler Kalesi sitede ayrı sayfada anlatılıyor. Aynı ilçenin yetiştirdiği bir başka isim de Hafız Faruk Kaleli'dir.