Mümtaz Turhan

Mümtaz Turhan kimdir?

Mümtaz Turhan, 1908'de Erzurum'da doğmuş sosyal psikolog ve fikir adamıdır. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesinde uzun yıllar tecrübî psikoloji alanında hocalık yapmış, kültür değişmesi ve Batılılaşma meselelerini psikolojik bir bakışla ele alan ilk Türk bilim insanlarından biri olmuştur. *Kültür Değişmeleri* ve *Garplılaşmanın Neresindeyiz?* adlı kitapları, Türk düşünce hayatında hâlâ başvurulan eserler arasındadır.

Doğumu ve ailesi

Turhan, Erzurum'da dünyaya geldi. Sekiz yaşındayken Rus işgali yüzünden ailesiyle birlikte Kayseri'ye göç etti. Kaynaklarda doğduğu mahalleye dair bilgi yer almıyor.

Eğitimi

İlk ve orta öğrenimini Kayseri ve Bursa'da, lise öğrenimini Ankara'da gördü. İstanbul Darülfünunu Edebiyat Fakültesinin felsefe bölümünde okurken 1928'de psikoloji tahsili için Almanya'ya gönderildi. Berlin ve Frankfurt üniversitelerinde okudu; doktorasını Frankfurt Üniversitesinde tecrübî psikoloji alanında tamamladı.

Çalışmaları

1935'te yurda dönerek İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tecrübî Psikoloji Kürsüsünde asistan oldu. 1939'da doçent, 1950'de profesör unvanını aldı. 1944-1948 yıllarında Cambridge Üniversitesinde kültür değişmesi üzerine araştırma yaptı; bu çalışmanın dayanağı, 1936-1942 arasında yaz tatillerinde Erzurum köylerinde yaptığı gözlemlerdi. 1952'de kürsünün yönetimini üstlendi, 1960'ta Sosyal Antropoloji Bölümü'nün kurulmasına öncülük etti. Eğitim, üniversite, toprak reformu ve kalkınma konularında da kitaplar yazdı.

Eserleri

• *Yüz İfadelerinin Tefsiri Hakkında Tecrübî Bir Tetkik* (1941)
• *Kültür Değişmeleri* (1951)
• *Maarifimizin Ana Davaları ve Bazı Hal Çareleri* (1954)
• *Garplılaşmanın Neresindeyiz?* (1958)
• *Toprak Reformu ve Köy Kalkınması* (1964)
• *Atatürk İlkeleri ve Kalkınma* (1965)
• *Üniversite Problemi* (1967)

Çevirileri arasında *Beden Yapısı ve Karakter* (1942) ve *Ergenlik ve Delikanlılık Çağı* (1944) bulunur.

Erzurum için önemi

Turhan, Erzurum doğumlu bilim insanlarının en tanınmışlarındandır. Kültür değişmesi üzerine geliştirdiği görüşler, gençlik yıllarında Erzurum köylerinde yaptığı gözlemlere dayanır; bu yönüyle Erzurum kırsalı, Türk sosyal bilimlerinin önemli bir çalışmasının ilk sahası olmuştur.

Son yılları ve ölümü

1 Ocak 1969'da öldü ve İstanbul'da Zincirlikuyu Mezarlığı'na defnedildi.

Erzurum'un yetiştirdiği öteki bilim insanları için Ziyaeddin Fahri Fındıkoğlu ve İsmail Saib Sencer sayfalarına bakabilirsin.