Nef'î

Nef'î kimdir?

Nef'î, asıl adı Ömer olan, Erzurum'un Hasankale kasabasından (bugünkü Pasinler) çıkmış büyük bir divan şairidir. Osmanlı edebiyatında kasidenin zirvesi sayılır; övgü şiirindeki gür ve kendinden emin üslubu ile hicivlerindeki sertliği onu dönemin en çok konuşulan şairi yapmıştır. Şiirleri yüzünden hayatını kaybetmesi de adını efsaneleştirmiştir.

Doğumu ve ailesi

TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre Nef'î, Pasinler sancak beyi Mirza Ali'nin soyundandır; babası Mehmed Bey'dir. Doğum tarihi kesin bilinmez; yaygın kabul gören yaklaşık 1572 tarihi bir tahmindir. Özer Şenödeyici'nin çalışması, şairin 1583'te Mısır'a vali atanan İbrahim Paşa için yazdığı bir kasideye dayanarak doğumun daha erken olması gerektiğini ileri sürer.

Eğitimi

İlk eğitimini Hasankale'de almış, ardından Erzurum'da öğrenimini sürdürerek Farsça öğrenmiştir. İlk mahlası "Darrî" iken, Gelibolulu Âlî'nin yönlendirmesiyle "Nef'î" mahlasını benimsediği kaydedilir.

Çalışmaları / Sanatı

I. Ahmed döneminde İstanbul'a giden Nef'î, maden mukataası, hazine kâtipliği gibi çeşitli görevlerde bulundu. Şöhretinin zirvesine IV. Murad devrinde ulaştı. Kasidelerinde padişah ve devlet adamlarını överken kendi şairliğini de yüksek sesle överdi; bu "fahriye" tavrı onun imzası oldu. Hicivlerinde ise rakiplerine ve devlet adamlarına ağır sözlerle yüklendi.

Eserleri

• Türkçe Divan (kasideler, gazeller ve diğer nazım şekilleri)
• Farsça Divan
• Sihâm-ı Kazâ (hicivlerinin toplandığı mecmua)
• Tuhfetü'l-uşşâk (Farsça kaside)

Erzurum için önemi

Nef'î, Erzurum'un klasik Türk edebiyatına kazandırdığı en tanınmış şairdir. Erzurum İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'nün Erzurum'un Değerleri sayfasında, bir başka Erzurumlu şair olan Hâzık Mehmed Efendi'nin kasidede Nef'î'nin yolunu izlediği belirtilir; bu, şairin memleketindeki edebî etkisini gösterir.

Son yılları ve ölümü

Hicivleri yüzünden pek çok düşman edinen Nef'î, Şâban 1044 (Ocak 1635) tarihinde, Sadrazam Bayram Paşa'nın emriyle Boynueğri Mehmed Ağa'ya teslim edilerek öldürüldü. Rivayete göre saray odunluğunda boğdurulmuş ve cesedi denize atılmıştır.

Kaynaklar arasındaki farklar

• Doğum yılı: yaklaşık 1572 (TDV İA, Küre) ile en az on yıl daha erken (Şenödeyici) görüşleri vardır.
• Mezar: Cesedin denize atıldığı rivayetine karşın, Sirkeci İskelesi yakınında bir mezar ve Mevlânâ Dergâhı'ndaki Hadîkatü'l-ervâh'ta ona atfedilen bir makam-mezar kaydı bulunur.

Doğduğu kasabanın simgesi olan Hasankale (Pasinler) Kalesi sitede ayrı sayfada anlatılıyor.