Derviş Hacı İbrahim Ağa

Derviş Hacı İbrahim Ağa kimdir?

Derviş Hacı İbrahim Ağa, 17. yüzyılın sonlarıyla 18. yüzyılın ortaları arasında Erzurum'da yaşamış bir esnaf, tüccar ve hayırseverdir. Asıl adı Hacı İbrahim'dir; halk arasında Derviş Ağa diye anılmıştır. Erzurum şehir merkezindeki Gülahmet Caddesi'nde bugün de ibadete açık olan ve onun adını taşıyan Derviş Ağa Camii'nin banisi olduğu için şehrin vakıf ve hayır geleneğinin önemli isimlerinden sayılır.

Doğumu ve ailesi

Kültür ve Turizm Bakanlığı Erzurum İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'nün aktardığına göre Derviş Ağa, Erzurum esnaf ve eşrafından Hacı Bektaş Efendi'nin oğludur. Doğum tarihi bilinmemektedir; caminin kitabesinden hareketle 17. yüzyıl sonu ile 18. yüzyıl ortası arasında yaşadığı kabul edilir. Erzurum Ansiklopedisi, babası Bektaş Ağa'nın caminin bulunduğu yerde daha önce küçük bir mescit yaptırdığını kaydeder.

Mesleği ve kişiliği

Esnaf bir aileden gelen Derviş Ağa, deri işlerinde usta kabul edilmiş, kundura yapımı ve ticaretiyle geçimini sağlamıştır. Kaynaklar onu iş hayatında güvenilir, cömert ve tasavvufa gönül vermiş bir kişi olarak tanıtır. KTB'nin ikinci kaydında servetini hayır yoluna harcadığı ve bu cömertliğiyle halkın sevgisini kazandığı belirtilir.

Hayır eserleri

• Derviş Ağa Camii (Gülahmet Caddesi): Hicrî 1130 (miladi 1717-1718) yılında yaptırılmıştır. Cami 1845'te (H.1261) onarılmış, giriş kapısı üzerine bu onarımı ve baninin hayırlarını anan bir kitabe konmuştur.
• Gümrük Camii: KTB, İ. Hakkı Konyalı'ya dayanarak onun bu camiyi de yaptırdığını aktarır.
• Çeşme ve köprüler: Aynı kaynağa göre şehirde çeşme ve köprüler de yaptırmıştır; bunların adları ve yerleri kaynaklarda verilmemiştir.

Erzurum için önemi

Derviş Ağa Camii, Erzurum'un Osmanlı dönemi cami mirasının bir parçasıdır ve adını banisinden almaktadır. Derviş Ağa, bir esnafın kazancını şehrin ortak kullanımına açtığı vakıf anlayışının Erzurum'daki örneklerinden biri olarak hatırlanır.

Son yılları ve ölümü

Hicrî 1149, miladi 1736 yılında Erzurum'da vefat etmiştir. Yaptırdığı caminin avlusunun kuzeydoğusunda, dört sütun üzerine kurulmuş açık bir türbede yatmaktadır.

Kaynaklar arasındaki farklar

Caminin yapım yılı KTB'de 1717, Erzurum Ansiklopedisi'nde 1718 olarak geçer; ikisi de hicrî 1130'a dayanır. KTB'nin Erzurum'un Değerleri sayfasında aynı kişi hem 'Derviş Hacı İbrahim Ağa' hem de 'Hacı Derviş Ağa' başlığıyla anlatılmaktadır.

Şehir merkezindeki öteki tarihî yapılardan Erzurum Ulu Camii ve Çifte Minareli Medrese sitede ayrı sayfalarda anlatılıyor.