Zonguldak

Zonguldak 1899'da kaza merkezi oldu. 1 Haziran 1920'de mutasarrıflık yapıldı. 1 Nisan 1924'te Ereğli, Bartın ve Devrek'i içine alan bir il oldu; Cumhuriyet'in ilanından sonra kurulan ilk il olarak anılıyor (Küre).

• Nüfus: 585.203 (31.12.2025, TÜİK ADNKS). Bir önceki yıla göre 1.599 kişi azaldı. İlçeler: Ereğli 173.884, Merkez 115.279, Çaycuma 91.796, Devrek 56.900, Kozlu 50.616, Alaplı 43.217, Kilimli 32.441, Gökçebey 21.070.
• Yüzölçümü: 3.481 km² (Küre). Vikipedi (EN) 3.342 km² veriyor.
• Kıyı: Yaklaşık 80 km. Falezler, kayalık kıyılar ve doğal limanlar var (Küre).
• Orman: İlin yaklaşık yüzde 56'sı ormanla kaplı. Kayın, meşe, gürgen, kızılağaç ve porsuk yaygın (Küre).
• Akarsular: Ana akarsu Filyos Çayı. Devrek Çayı, Gökçebey'de Yenice Çayı ile birleşerek Filyos adını alıyor (Vikipedi EN).

İklim ve ne zaman gidilir?

Zonguldak'ta ılıman ve yağışlı Karadeniz iklimi hâkim. MGM'nin 1938–2025 ölçümlerine göre en sıcak ay ağustos: ortalama 22,1 °C, ortalama en yüksek 25,5 °C. En soğuk ay ocak: ortalama 6,3 °C, ortalama en düşük 3,6 °C. Ölçülen en yüksek sıcaklık 40,5 °C, en düşük −8,0 °C.

Yağış yıl boyu düşüyor. En yağışlı aylar aralık (154,0 mm), ekim (147,4 mm) ve kasım (140,3 mm). En kurak ay mayıs (54,6 mm). Aylık toplamlar yılda yaklaşık 1.220 mm ediyor. Deniz ve mağara gezisi için en uygun dönem haziran–eylül. Kar seyrek görülüyor ama yağdığında yoğun olabiliyor (Vikipedi EN).

Zonguldak'ta neler görülür?

Merkez ve Kozlu: madencilik mirası

Merkez, Ereğli kömür madenlerinin limanı olarak kuruldu. Havzadaki taşkömürü yaklaşık 300 milyon yıl önce, Karbonifer döneminde oluştu. Havza rezervi yaklaşık 1,5 milyar ton; bunun yüzde 59'u il sınırları içinde (Küre).

• Gökgöl Mağarası: Toplam uzunluğu 3.350 m, 875 m'si ziyarete açık. Yaklaşık 350 milyon yıllık. Türkiye'nin en uzun 10. mağarası olarak anılıyor. İçinden yeraltı deresi geçiyor. 2025'te yaklaşık 75–80 bin kişi ziyaret etti (DHA, NTV).
• Zonguldak Maden Müzesi: 9 Aralık 2016'da açıldı. Türkiye'nin ilk ve tek maden müzesi olarak tanıtılıyor (Küre).
• Karaelmas Maden Şehitleri Müzesi: 30 Aralık 2020'de Üzülmez'de açıldı (Küre).
• Kapuz Plajı: Şehrin en bilinen plajı. Yüzme mevsimi kısa (Küre).
• Merdivenler: Dik arazideki şehirde toplamı yaklaşık 5 km tutan merdivenli sokaklar var (Küre).

Kozlu, havzanın başlıca kömür alanlarından biri. Kozlu ve Karadon damarları Küre'de öne çıkan maden sahaları arasında. İlçede tarihî Kozlu Kilisesi de bulunuyor.

Ereğli: Herakleia Pontika

Ereğli, antik Herakleia Pontika kenti. Megara kolonisi olarak kuruldu ve adını Herakles'ten aldı (Vikipedi EN). Roma ve Bizans dönemlerinde büyüdü (Küre). Baba Burnu'nun koruduğu geniş doğal limanı var.

• Cehennemağzı Mağaraları: İnönü Mahallesi'nde (eski adı Ayazma) yan yana dizilmiş mağaralar. Antik kaynaklarda Akheron Vadisi mağaraları olarak geçiyor (KTB). Söylenceye göre Herakles son görevinde üç başlı Kerberos'u yeraltından buradan çıkardı. Kilise Mağara'daki sütun, başlık ve mozaik izleri, 1.–4. yüzyıllarda gizli ibadet yeri olarak kullanıldığına işaret ediyor. Ören yerini Karadeniz Ereğli Müzesi işletiyor (AA).
• Karadeniz Ereğli Müzesi: 1998'den beri Halil Paşa Konağı'nda (Küre).
• Gazi Alemdar Gemi Müzesi: 8 Ağustos 2008'de açıldı (Küre).
• Orhangazi Camii: Aslında bir Bizans kilisesi olan yapı (Küre).
• Ereğli Kalesi: Kenti tepeden gören, Ceneviz döneminden kalma kale kalıntısı (Vikipedi EN).

Çaycuma: Filyos ve Tios antik kenti

Çaycuma'ya bağlı Filyos beldesinde Tios (Tieion) antik kenti var. Kenti MÖ 7. yüzyılın ikinci yarısında Miletli kolonistler kurdu. MÖ 70'te Roma topraklarına katıldı, 1261'de Cenevizlilerin, 15. yüzyıl başında Osmanlıların eline geçti. Sistemli kazılar 2006'da başladı (Küre).

• Görülecekler: Akropol (Kale Tepesi) surları, Roma dönemi tiyatrosu, su kemeri ve yerelde "yeraltı şehri" denen tonozlu galeri. Kısmen su altında kalan antik limanın her biri 100 m'yi aşan iki mendireği duruyor (Küre). Tapınak alanında adak eşyalarının saklandığı bir kripta ortaya çıktı (İHA).
• Filyos Kalesi: 2003'te restore edildi (Küre).
• Filyos Plajı: Şehir merkezine 35 km, yaklaşık 3.000 m uzunluğunda (Küre).

Devrek ve Gökçebey

Devrek, kızılcık bastonuyla tanınıyor. Bastoncular Çarşısı hem atölye hem satış yeri. Gövde kızılcık dalından yapılıyor; dallar kışın kesilip en az bir yıl doğal yolla kurutuluyor. Saplarda yılan, kuş, kaplumbağa ve sincap motifleri yaygın. Zanaat 1892 tarihli Kastamonu Vilayet Salnamesi'nde geçiyor (Küre). Devrek Baston ve Kültür Festivali 1984'ten beri temmuzun üçüncü haftası yapılıyor (Vikipedi EN). İlçedeki Yeşilöz Yaban Hayatı Geliştirme Sahası yaklaşık 8.500 hektar (Küre).

Gökçebey, 1954'e kadar Tefen Pazarı adıyla anılıyordu. 1990'a dek Devrek'e bağlı bir beldeydi. Ankara–Zonguldak demiryolu ilçeden geçiyor (Vikipedi EN).

Alaplı ve Kilimli: kıyı

Alaplı, ilin en batısındaki ilçe. Alaplı Deresi'nin denize döküldüğü yerde, Ereğli'ye yaklaşık 15 km uzaklıkta. Helenistik dönemde Kales adıyla biliniyordu (Vikipedi EN).

Kilimli, kömür madenlerinin bulunmasından sonra kurulan bir kıyı kasabası. Kilimli kömür şirketi 1927'de kuruldu, 1936'da devlet satın aldı (Vikipedi EN). İlin doğu kıyısında Göbü (merkeze 28 km, 800 m) ve Türkali (30 km, 1.500 m) plajları var (Küre).

İlçeler ve köyler

İl nüfusunun 373.803'ü il ve ilçe merkezlerinde, 212.999'u belde ve köylerde yaşıyor (Küre, 2024). Ortalama yükselti 500–1.500 m. Başlıca yükseltiler Göldağı, Baba Dağı, Kantar Tepe ve Bacaklı Yayla (Küre).

• En kalabalık ilçe Ereğli (173.884). Erdemir demir-çelik tesisleri burada.
• Merkez, Kozlu ve Kilimli kömür havzasının çekirdeği.
• Çaycuma'da Filyos Limanı (yıllık 25 milyon ton kapasiteli, 2021'de açıldı) ve Zonguldak Çaycuma Havalimanı var (Küre).
• Devrek ve Gökçebey iç kesimde, Filyos Çayı vadisinde.

Yöresel lezzetler

• Beyaz baklava: İlin coğrafi işaretli tatlısı (Küre).
• Cevizli kömeç: Coğrafi işaretli ürünler arasında (Küre).
• Çaycuma manda yoğurdu: 8 Mayıs 2020'de Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından tescil edildi. Devrek bastonundan sonra ilin ikinci tescilli ürünü oldu (Hürriyet).
• Karadeniz Ereğli Osmanlı çileği: Pembe renkli, kendine özgü kokulu bir çilek. 2021'de coğrafi işaret belgesi aldı (TRT Haber).
• Devrek bastonu: Ahşaptan yapılan tek tescilli coğrafi işaretli ürün olarak anılıyor (Bartın Üniversitesi).
• Yemekler: Uğmaç çorbası, malay, pırasalı mancar, cizleme, çöpele ve yumurtalı zılbıt (Küre).
• Kestane balı: Ormanlık köylerin ürünü (Küre).

Yönetim

Zonguldak Valisi: Osman Hacıbektaşoğlu (Vikipedi EN). Atama ağustos 2023'te Resmî Gazete'de yayımlanan valiler kararnamesiyle yapıldı (Cumhuriyet). İl, 1 Nisan 1924'te kuruldu (Küre).

Gitmeden bilmen gerekenler

• Gökgöl Mağarası'ndan dere geçiyor. 23 Eylül 2026'daki yoğun yağışta yürüyüş yolu su altında kaldı. Mağara 10 günlük çalışmayla yeniden açıldı (DHA). Yağışlı günlerden sonra açık olup olmadığını kontrol et.
• Yaz kısa, yağış yüksek. Ekim–aralık en yağışlı dönem. Yanına yağmurluk al.
• Irmak–Zonguldak demiryolu 1937'de tamamlandı (Küre). Güncel tren seferlerini gitmeden kontrol et.
• Cehennemağzı ve Tios aynı gün gezilebilir ama ikisi ilin iki ucunda. Ereğli ile Filyos arasındaki yolu hesaba kat.

Komşu illerde neler var?

• Bartın: Doğu komşusu. Amasra limanı bu ilde.
• Karabük: Güneydoğu komşusu.
• Bolu: Güney komşusu.
• Düzce: Batı komşusu. Zonguldak'ın bu yöndeki son ilçesi Alaplı.