Bartın

İlde dört ilçe var: Merkez, Amasra, Kurucaşile ve Ulus. TÜİK ADNKS 2025 sonuçlarına göre il nüfusu 206.663 (nufusune.com). İlçelere göre dağılım şöyle:

• Merkez: 163.766
• Ulus: 22.876
• Amasra: 13.705
• Kurucaşile: 6.316

İlin yaklaşık yüzde 46'sı ormanla kaplı. Tarım arazisi yaklaşık yüzde 35, mera yaklaşık yüzde 7 (Küre). Dağlar 2.000 metreyi geçmiyor.

Bartın'ın iklimi nasıl, ne zaman gidilir?

Bartın'da Karadeniz iklimi hâkim. MGM'nin 1991–2020 normallerine göre il merkezinde yıllık ortalama sıcaklık 13,1 °C. Ocak ortalaması 4,1 °C, temmuz ortalaması 22,6 °C. Yıllık yağış 1.072,4 mm (Vikipedi EN, MGM verisi). Ölçülen en yüksek sıcaklık 42,8 °C (13 Temmuz 2000), en düşük sıcaklık −18,6 °C (23 Şubat 1985).

Ulus, Küre Dağları'nın arkasında kaldığı için daha karasal bir iklime sahip (Küre). Deniz ve plaj için en uygun dönem haziran–eylül. Amasra yaz aylarında ve bayramlarda çok kalabalık oluyor. Şelale ve orman yürüyüşleri için ilkbahar ve sonbahar daha rahat. Yağış yıl boyunca görülüyor; yanına yağmurluk al.

Bartın'da neler görülür?

Amasra

Amasra'nın eski adı Sesamos. Kent, MÖ 302–286 yıllarında burayı yöneten Kraliçe Amastris'in adını aldı. Cenevizliler 1261–1460 arasında burada kaldı (Küre). Amasra, Fatih Sultan Mehmed'e 1461'de savaşsız teslim oldu (TDV İslam Ansiklopedisi; Küre tarihi 1460 veriyor).

Amasra Kalesi Roma döneminde yapıldı. Bizans, Ceneviz ve Osmanlı dönemlerinde onarıldı. Kale, Sormagir ve Zindan adlı iki bölümden oluşuyor. Boztepe Kemeri iki bölümü birbirine bağlıyor. Kuzey surları Kemere Köprüsü'nden başlıyor. Surlarda Ceneviz armaları ve Eros, Medusa, kartal gibi kabartmalar duruyor. Kale 2020'de UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'ne alındı (Vikipedi EN).

Fatih Camii aslında bir Bizans kilisesi. TDV İslam Ansiklopedisi, Bizanslıların kale içinde 10. yüzyıla doğru iki kilise yaptığını, Fatih'in fetihten sonra bir kiliseyi camiye çevirdiğini yazıyor. Yapının doğusunda yarım daire bir apsis var. Tavanı ahşap, çatısı kiremit kaplı. Duvarlarda moloz taş ve tuğlanın yanında antik kesme taşlar kullanılmış.

Amasra Müzesi, 1884'te Bahriye Mektebi olarak yapılmaya başlanan ve tamamlanamayan bir binada. Bina 1975'te Kültür Bakanlığı'na geçti. Müze 30 Ocak 1982'de açıldı. Glykon yılan heykeli, İmparator Hadrianus'un zırhlı gövdesi, Quadriga Nike kabartması ve Ceneviz armaları başlıca eserler (Küre). Ayrıca kentte Roma dönemi antik tiyatronun kalıntıları, Aya Nikolas Kilisesi ve Küçüktepe Martyrionu var (Küre).

Amasra ilçe sınırlarındaki Kuşkayası Yol Anıtı, kayaya oyulmuş bir Roma anıtı. İmparator Claudius döneminde (MS 41–54) Bithynia-Pontus valisi Gaius Julius Aquila yaptırdı. Yazıtta, dağı yarıp bu dinlenme yerini kendi parasıyla yaptırdığı anlatılıyor. Kayada başsız bir heykel ve sütun üzerinde kartal figürü görülüyor (Kültür Envanteri).

Gürcüoluk Mağarası, Amasra'ya bağlı Karakaçak köyünün Ovacık mahallesinde. Bartın'a uzaklığı yaklaşık 32 km. Son 3–4 km orman içinde yürünüyor. Merkezdeki eğimli salonun çevresinde 15–20 küçük salon var. İçeride sarkıt ve dikitler bulunuyor. Mağara soğuk ve karbondioksit oranı yüksek (Kültür ve Turizm Bakanlığı).

Merkez

Merkez, Bartın Irmağı'nın kıyısında, denizden yaklaşık 14 km içeride. Irmağın antik adı Parthenios. Adı Homeros'un İlyada'sında geçiyor. Kentle deniz arasındaki 14 km'lik bölüm gemilerin seyrine açık. Irmak Boğaz köyü yakınında denize dökülüyor (Vikipedi EN). Küre, ırmağın 500 tonluk gemilerin seyrine elverişli olduğunu yazıyor.

Kent ahşap evleriyle biliniyor. Bu evler Tanzimat sonrası mimarinin özelliklerini taşıyor (Vikipedi EN). Gezilecek yerler arasında Çekiciler Çarşısı, Gazhane Parkı, Bartın Kent Müzesi ile Halilbey, İbrahimpaşa ve Şadırvan camileri var (Küre). 1912 tarihli Hacı Arif Kaptan Şadırvanı sekiz mermer sütunlu. Kemal Samancıoğlu Etnografya Müzesi'nde 700'den fazla eser sergileniyor (Hürriyet).

Güzelcehisar köyündeki bazalt sütunlar Bartın'a yaklaşık 17 km uzaklıkta. Sütunlar yaklaşık 80 milyon yıl önce lavın soğumasıyla oluştu. Genişlikleri 50–100 cm, uzunlukları 100 metreye kadar çıkıyor. Alan 2011'de Güzelcehisar Bazalt Sütunları Tabiat Anıtı ilan edildi. 2023'te yaklaşık 650 bin kişi ziyaret etti (DHA).

İnkumu plajı yaklaşık 3 km uzunluğunda. Plaj 2020'de üç ayrı noktada mavi bayrak aldı. Akıntılar güçlü olduğu için cankurtaran bulunuyor (NTV).

Kurucaşile

Kurucaşile, ahşap tekne yapımıyla tanınıyor. Burada Osmanlı donanması için gemi yapıldı. Bugün Ovatekkeönü ve Kapısuyu köylerinde sekiz tersane çalışıyor. Her yıl yaklaşık 12 balıkçı teknesi ve 10 yat suya iniyor. Kestane, çam ve meşe kullanılıyor (DHA, 2025). İlçede Tekkeönü Kalesi kalıntıları, Göldere Şelalesi ile Tekkeönü, Kapısuyu, Karaman ve Çambu koyları var (Küre).

Ulus ve Küre Dağları

Ulus'taki Ulukaya Şelalesi yaklaşık 25 metreden dökülüyor. Şelale, yaklaşık 1 km uzunluğundaki Drahna Kanyonu'nun sonunda. Halk arasında "aşk acısını dindiren şelale" olarak anılıyor. Şelale ve kanyon 1998'de doğal sit alanı ilan edildi (Küre). İlçede Uluyayla, Ardıç ve Gezen yaylaları da var (Küre).

Küre Dağları Milli Parkı 2000'de ilan edildi. Yaklaşık 37 bin hektar alanın çoğu Kastamonu'nun kuzeybatısında ve Bartın'ın doğusunda (Hürriyet). Park, PAN Parks sertifikasına sahip (TRT Haber). Bartın–Ulus yolu üzerindeki Kemerli Mağarası da park sınırları içinde (Küre).

İlçeler ve köyler

İlde 260 köy var. Yaklaşık 89 bin kişi köylerde, 14.559 kişi beldelerde yaşıyor (nufusune.com, TÜİK 2025 verisi). İlin beş beldesi Arıt, Kozcağız, Kumluca, Abdipaşa ve Hasankadı (Küre). Nüfusun yaklaşık yüzde 79'u Merkez ilçede. En az nüfuslu ilçe 6.316 kişiyle Kurucaşile.

Yöresel lezzetler

• Bartın yumurtalı ısput yemeği: Isput bitkisi haşlanıp kavruluyor, yumurta ve soğanla pişiriliyor. 10 Mart 2022'de 1047 numarayla mahreç işareti olarak tescillendi (Küre).
• Bartın tatlı böreği: İnce yufka katları ceviz ve şekerle doldurulup şerbetleniyor. 20 Haziran 2023'te mahreç işareti aldı (Küre).
• Amasra salatası: En az 15, bazen 30'dan fazla sebzeyle hazırlanıyor. Zeytinyağı, limon ve nar ekşisiyle tatlandırılıyor (Küre).
• Pirinçli mantı, kabak burma, ağda tatlısı, beyaz baklava, incir dondurması, çöven ekmeği ve yağlı gözleme ilin tanıtımında öne çıkan öteki lezzetler (TRT Haber).
• Pumpum çorbası, gartlaç, kırtıl ve çiğ börek de yöre mutfağında yer alıyor (Hürriyet).

Yönetim

Bartın Valisi: Nurtaç Arslan (Küre, TRT Haber). İl, 1991'de 3760 sayılı kanunla kuruldu (Küre). Bartın Üniversitesi 2008'de açıldı (Küre).

Gitmeden bilmen gerekenler

• Amasra yaz hafta sonları ve bayramlarda çok kalabalık. Konaklamayı önceden ayarla, kente erken saatte gir.
• İnkumu'da akıntılar güçlü. Yalnızca cankurtaranın olduğu bölümlerde denize gir.
• Gürcüoluk Mağarası'nda karbondioksit oranı yüksek. Solunum sorunu olanlar içeri girmemeli.
• Küre Dağları Milli Parkı içinde konaklama yok. Yakın köylerdeki küçük pansiyonlar seçenek (Hürriyet).
• Bartın'a ulaşım karayoluyla. Zonguldak, Karabük ve Kastamonu'dan düzenli otobüs seferleri var (Küre).

Komşu illerde neler var?

Bartın'ın batısında Zonguldak, güneyinde Karabük, doğusunda Kastamonu var. Küre Dağları Milli Parkı'nın büyük bölümü Kastamonu'da kalıyor. Valla ve Horma kanyonları parkın en bilinen kanyonları (TRT Haber). Bartın, Ulus üzerinden bu parka ve Kastamonu'ya bağlanan rotaların başlangıç noktası olabilir.