İçeriğe geç
Temsili görsel · Birgi
Mutfak

İzmir’den ne alınır? Coğrafi işaretli ürünler

İzmir

İzmir’den ne alınır: TÜRKPATENT’te tescilli 33 ürün: yanına alınacak fıstık, peynir, zeytinyağı ve kurular, mevsimlik meyveler, yerinde yenen boyoz ve köfteler.

İzmir’den yanına alacağın en sağlam tescilli ürünler çam fıstığı, kuru fasulye, kuru domates, zeytinyağı, kestane şekeri ve tulum peynirleri; kiraz, kavun, enginar, üzüm ve mandalina mevsimini, boyoz, gevrek, kumru ve köfteler ise yerinde yenmeyi bekliyor.

Kısa cevap

TÜRKPATENT belgelerine göre bu rehberdeki 33 İzmir ürününün 13’ü menşe adı, 20’si mahreç işareti. Uzun yola dayanıklı olanlar çam fıstığı, kuru fasulye, iki kuru domates, Çekişte zeytinyağı, Bozdağ kestane şekeri, damla sakızı, koruk şerbeti ve tulum peynirleri. Kiraz, kavun, enginar, bamya, patates, üzümler ve mandalinalar mevsiminde alınır; boyoz, gevrek, kumru, lokma, şambali, menemen ve köfteler yerinde yenir. Fiyat vermiyoruz.

Yanına alınacaklar: kurular, peynir, zeytinyağı ve tatlılar

İlin bu listedeki en eski tescillerinden Bergama Kozak Çam Fıstığı (146, 2011) [1]: belgeye göre menşe adı Bergama’nın Kozak yöresindeki 16 mahalleyle sınırlı ve tescil ettiren Bergama Ticaret Odası. Çavuşdağı Kuru Fasulyesi (816, 2021) [2] Kiraz ilçesinde rakımı 900 metrenin üzerindeki alanlarda yetişen bir mahreç işareti. İki kuru domates var: Torbalı Kuru Domatesi (1196, 2022) [3] temmuzda toplanan domatesin ikiye bölünüp tuzlanarak güneşte kurutulmasıyla, Kınık Kuru Domatesi (1093, 2022) [4] ise belgeye göre beyaz çuhalar üzerinde 7–10 gün güneşte bırakılarak yapılıyor. Torbalı’nın Arslanlar Biberi (1197, 2022) [5] tescil belgesine göre çoğunlukla yeşil toplanıyor ve pul biber olarak da kullanılıyor.

İki tulum peyniri var. İzmir Tulum Peyniri (1006, 2022) [6] İzmir Ticaret Odası’nın mahreç işareti; adı İzmir’i taşısa da belgedeki coğrafi sınır Aydın, Balıkesir, İzmir ve Manisa illerini kapsıyor. Bergama Tulum Peyniri (1597, 2024) [7] Bergama ilçesiyle sınırlı; belgeye göre salamurada en az dört ay olgunlaşıyor. Ödemiş Çekişte Zeytinyağı (579, 2020) [8] Çekişte zeytininden soğuk sıkımla elde edilen natürel sızma bir yağ; belgeye göre coğrafi sınırı İzmir’in beş, Aydın’ın üç ilçesini kapsıyor.

Ödemiş’in Bozdağ Kestane Şekeri (28, 2000) [9] bu listedeki en eski tescil; Akkoza, Tekkoza ve Karaaşı kestaneleriyle yapılıyor. Çeşme Damla Sakızı (1569, 2024) [10] Çeşme’deki sakız ağaçlarının reçinesi; belgeye göre hasat temmuz–ekim arasında. Dikili’nin Bademli mahallesine özgü Bademli Koruk Şerbeti (1352, 2023) [11] koruk, şeker ve ıtır otuyla bakır kazanda kaynatılıyor ve belgeye göre 2 ölçü şerbete 3 ölçü soğuk su katılarak içiliyor. Seferihisar Topan Karakılçık Buğdayı (1628, 2024) [12] haziranda hasat edilen yerel bir buğday; lezzet sayfamıza göre ekmeklik, makarnalık ve bulgurluk kullanılıyor.

Önerimiz: Fıstık, fasulye, kuru domates, zeytinyağı ve kestane şekerini alırken etikette tescilli adı birebir ara; peynirleri soğuk zincir bozulmadan taşı.

Mevsiminde taze: kiraz, kavun, sebze, üzüm ve mandalina

Kemalpaşa Kirazı (702, 2021) [13] Nif ve Spil dağları arasındaki havzada yetişiyor ve belgeye göre kuzey yarımkürede ilk hasat edilen kirazlardan; sezon nisan sonundan temmuz sonuna uzanıyor. Çeşme Kavunu (651, 2021) [14] yaz sonunda toplanıyor ve tescil belgesine göre askıda aylarca saklanabiliyor. Urla Sakız Enginarı (245, 2017) [15] erkenci bir çeşit; hasat kasımda başlıyor. Bornova Kınalı Bamyası (581, 2020) [16] adını meyvedeki kırmızı lekelerden alıyor; belgeye göre coğrafi sınırı on ilçe ve lezzet sayfamıza göre haziran sonundan ekime toplanıyor. Ödemiş Patatesi (45, 2003) [17] belgeye göre Ödemiş’te yılda üç kez taze hasat ediliyor; ilk hasat 15 Mayıs–1 Temmuz arasında.

Üç tescilli üzüm var: Selçuk’un Gökçealan köyüne özgü Gökçealan Osmancık Üzümü (1459, 2023) [18] geç olgunlaşıyor, ağustos sonu–eylülde çıkıyor; Karabağlar’ın Kavacık köyüne özgü Kavacık Üzümü (475, 2019) [19] mor-siyah, iri taneli ve sulanmayan bağlarda yetişiyor; Bornova Misket Üzümü (713, 2021) [20] ise belgeye göre kuvvetli misket kokulu ve ağustosta hasat ediliyor. İki tescilli mandalina var: Menderes’in Gümüldür ve Özdere kıyısına özgü Gümüldür Mandalinası (521, 2020) [21] erken renk alan bir Satsuma; Seferihisar Mandalinası (443, 2019) [22] ekim ortasından şubat sonuna kadar toplanıyor ve belgeye göre sarartılmadan satılıyor.

Önerimiz: Mayıs–haziranda Kemalpaşa’dan kiraz, ağustosta misket ve Kavacık üzümü, yaz sonunda Çeşme’den kavun, kasım–nisanda Urla’dan enginar, ekimden sonra Seferihisar ya da Gümüldür’den mandalina al.

Yerinde yenecekler: boyoz, gevrek, kumru, lokma ve şambali

İzmir Ticaret Odası’nın tescil ettirdiği dört kent lezzetinin coğrafi sınırı bütün İzmir ili. İzmir Boyozu (268, 2017) [23] tahinli yağla katlanan hamurdan fırında pişen bir börek; belgeye göre bütün üretim aşamaları il sınırında yapılmalı. İzmir Gevreği (905, 2021) [24] ise esnaf odasının tescil ettirdiği, sıcak üzüm pekmezine daldırılıp susamla kaplanan bir simit. İzmir Kumrusu (262, 2017) [25] pekmezli ve susamlı kumru ekmeğiyle yapılan bir sandviç. İzmir Lokması (210, 2017) [26] şerbete batırılan halka biçimli bir tatlı; lezzet sayfamızdaki tescil özetine göre oda sıcaklığında en fazla 24 saat bekletiliyor. İzmir Şambalisi (205, 2011) [27] irmikli, şerbetli ve bademli bir tepsi tatlısı.

Önerimiz: Boyoz ile gevreği sabah fırından çıkar çıkmaz, lokmayı aynı gün ye; kumruyu yanına almak yerine yerinde sıcak dene.

İlçelerin sofrası: menemen, köfteler, ekmek ve simit dürüm

Tüm yerleri gör

Menemen Menemeni (1546, 2024) [28] Menemen Belediyesi’nin tescil ettirdiği, zeytinyağında soğan, biber ve domatesle pişirilen bir kahvaltı yemeği. Ödemiş Köftesi (720, 2021) [29] kıymayla eşit ağırlıkta irmikten yapılan silindir bir köfte; aynı ilçenin Ödemiş Nohut Mayalı Ekmeği (1439, 2023) [30] kırık nohutla bir gece mayalanan “tatlı maya” ile yapılıyor. Tire Şiş Köfte (671, 2021) [31] yalnızca dana ya da sığır eti ve tuzla yapılıyor ve belgeye göre dondurma ve vakumlamaya kadar bütün aşamalar Tire’de yapılmalı. Bergama Köftesi (1272, 2022) [32] meşe odunu ateşinde oluklu ızgarada pişiyor ve belgeye göre bir porsiyonda 5 köfte var. Beydağ Simit Dürüm (1437, 2023) [33] Beydağ’da fırında pişen halka hamurun sac lavaşına sarılmasıyla yapılıyor.

Önerimiz: Ödemiş köftesini Birgi gününe, Tire şiş köfteyi Tire pazarına, Bergama köftesini Bergama rotasının öğle arasına, menemeni Bergama yolundaki bir kahvaltıya ekle.

  1. Birgi

    İzmir / Ödemiş

    Birgi, Ödemiş’e 10 km uzaklıkta Aydınoğulları’nın eski başkenti; 1312 tarihli Ulu Camii ve 18. yüzyıl Çakırağa Konağı ile UNESCO geçici listesinde.

Karıştırılanlar ve çelişkiler

TÜRKPATENT’te tescilli Kemalpaşa Tatlısı İzmir’in Kemalpaşa ilçesine değil, Bursa’nın Mustafakemalpaşa ilçesine ait (784, 2021) [34]. Ödemiş Patatesi için İzmir İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü 1 Eylül 1996 tarihini veriyor [35]; TÜRKPATENT belgesinde ise tescil 8 Nisan 2003, numara 45 [17]. Biz tescil tarihini esas aldık.

Tescil konusunda net olalım: Bu rehber yalnızca TÜRKPATENT belgesini tek tek açtığımız ve lezzet sayfası yazdığımız 33 ürünü kapsıyor; İzmir’in toplam tescil sayısı daha fazla olabilir.

33 ürün tek tabloda

ÜrünTürTescil noYılNe zaman
Bergama Kozak Çam FıstığıMenşe adı1462011Yanına al
Çavuşdağı Kuru FasulyesiMahreç işareti8162021Yanına al
Torbalı Kuru DomatesiMahreç işareti11962022Yanına al
Kınık Kuru DomatesiMahreç işareti10932022Yanına al
Arslanlar BiberiMenşe adı11972022Yaz; pul olarak yıl boyu
İzmir Tulum PeyniriMahreç işareti10062022Yanına al (soğuk)
Bergama Tulum PeyniriMahreç işareti15972024Yanına al (soğuk)
Ödemiş Çekişte ZeytinyağıMenşe adı5792020Yanına al; hasat kasım–ocak
Bozdağ Kestane ŞekeriMahreç işareti282000Yanına al
Çeşme Damla SakızıMahreç işareti15692024Yanına al; hasat temmuz–ekim
Bademli Koruk ŞerbetiMahreç işareti13522023Yanına al
Seferihisar Topan Karakılçık BuğdayıMenşe adı16282024Hasat haziran
Kemalpaşa KirazıMenşe adı7022021Nisan sonu–temmuz
Çeşme KavunuMenşe adı6512021Yaz sonu
Urla Sakız EnginarıMenşe adı2452017Kasım–nisan
Bornova Kınalı BamyasıMenşe adı5812020Haziran sonu–ekim
Ödemiş PatatesiMenşe adı452003Mayıs–temmuz, eylül–ekim
Gökçealan Osmancık ÜzümüMahreç işareti14592023Ağustos sonu–eylül
Kavacık ÜzümüMenşe adı4752019Ağustos ortası–kasım başı
Bornova Misket ÜzümüMenşe adı7132021Ağustos
Gümüldür MandalinasıMenşe adı5212020Ekimden sonra
Seferihisar MandalinasıMenşe adı4432019Ekim ortası–şubat
İzmir BoyozuMahreç işareti2682017Yerinde, kahvaltı
İzmir GevreğiMahreç işareti9052021Yerinde, kahvaltı
İzmir KumrusuMahreç işareti2622017Yerinde
İzmir LokmasıMahreç işareti2102017Yerinde, aynı gün
İzmir ŞambalisiMahreç işareti2052011Yerinde
Menemen MenemeniMahreç işareti15462024Yerinde, kahvaltı
Ödemiş KöftesiMahreç işareti7202021Yerinde
Ödemiş Nohut Mayalı EkmeğiMahreç işareti14392023Yerinde, taze
Tire Şiş KöfteMahreç işareti6712021Yerinde
Bergama KöftesiMahreç işareti12722022Yerinde
Beydağ Simit DürümMahreç işareti14372023Yerinde, sıcak

Önerimiz: Tabloyu alışveriş listesi olarak kullan: “Yanına al” satırlarını dönüş gününe, mevsim satırlarını gittiğin aya göre seç.

İzmir Hakkında Sık Sorulanlar

İzmir’den hediye olarak ne alınır?

Bozulmayanlar: Bergama Kozak Çam Fıstığı, Çavuşdağı Kuru Fasulyesi, Torbalı ve Kınık kuru domatesleri, Ödemiş Çekişte Zeytinyağı, Bozdağ Kestane Şekeri ve Çeşme Damla Sakızı; soğuk taşıyabiliyorsan tulum peynirleri.

Boyoz ve gevrek coğrafi işaretli mi?

Evet. İzmir Boyozu 2017’de 268 numarayla İzmir Ticaret Odası adına, İzmir Gevreği 2021’de 905 numarayla esnaf odası adına mahreç işareti olarak tescil edildi.

İzmir Tulum Peyniri yalnızca İzmir’de mi üretiliyor?

Hayır. Tescil belgesine göre coğrafi sınırı Aydın, Balıkesir, İzmir ve Manisa illerini kapsıyor.

Kemalpaşa Tatlısı İzmir’in mi?

Hayır. TÜRKPATENT kaydına göre Bursa’nın Mustafakemalpaşa ilçesine ait.

Menemen gerçekten tescilli mi?

Evet. Menemen Menemeni 2024’te 1546 numarayla Menemen Belediyesi adına mahreç işareti oldu.

İzmir’in en eski coğrafi işareti hangisi?

Bu listede Bozdağ Kestane Şekeri: TÜRKPATENT kaydına göre 2000’de 28 numarayla Ödemiş Ticaret Odası adına tescil edildi; onu 2003’teki Ödemiş Patatesi izliyor.

Kaynaklar

  1. TÜRKPATENT, Bergama Kozak Çam Fıstığı tescil belgesi (No. 146, 10.06.2011): ci.turkpatent.gov.tr
  2. TÜRKPATENT, Çavuşdağı Kuru Fasulyesi tescil belgesi (No. 816, 02.08.2021): ci.turkpatent.gov.tr
  3. TÜRKPATENT, Torbalı Kuru Domatesi tescil belgesi (No. 1196, 18.08.2022): ci.turkpatent.gov.tr
  4. TÜRKPATENT, Kınık Kuru Domatesi tescil belgesi (No. 1093, 25.04.2022): ci.turkpatent.gov.tr
  5. TÜRKPATENT, Arslanlar Biberi tescil belgesi (No. 1197, 18.08.2022): ci.turkpatent.gov.tr
  6. TÜRKPATENT, İzmir Tulum Peyniri tescil belgesi (No. 1006, 24.01.2022): ci.turkpatent.gov.tr
  7. TÜRKPATENT, Bergama Tulum Peyniri tescil belgesi (No. 1597, 06.06.2024): ci.turkpatent.gov.tr
  8. TÜRKPATENT, Ödemiş Çekişte Zeytinyağı tescil belgesi (No. 579, 26.10.2020): ci.turkpatent.gov.tr
  9. TÜRKPATENT, Bozdağ Kestane Şekeri tescil belgesi (No. 28, 22.11.2000): ci.turkpatent.gov.tr
  10. TÜRKPATENT, Çeşme Damla Sakızı tescil belgesi (No. 1569, 15.04.2024): ci.turkpatent.gov.tr
  11. TÜRKPATENT, Bademli Koruk Şerbeti tescil belgesi (No. 1352, 08.05.2023): ci.turkpatent.gov.tr
  12. TÜRKPATENT, Seferihisar Topan Karakılçık Buğdayı tescil belgesi (No. 1628, 08.08.2024): ci.turkpatent.gov.tr
  13. TÜRKPATENT, Kemalpaşa Kirazı tescil belgesi (No. 702, 24.03.2021): ci.turkpatent.gov.tr
  14. TÜRKPATENT, Çeşme Kavunu tescil belgesi (No. 651, 20.01.2021): ci.turkpatent.gov.tr
  15. TÜRKPATENT, Urla Sakız Enginarı tescil belgesi (No. 245, 24.11.2017): ci.turkpatent.gov.tr
  16. TÜRKPATENT, Bornova Kınalı Bamyası tescil belgesi (No. 581, 27.10.2020): ci.turkpatent.gov.tr
  17. TÜRKPATENT, Ödemiş Patatesi tescil belgesi (No. 45, 08.04.2003): ci.turkpatent.gov.tr
  18. TÜRKPATENT, Gökçealan Osmancık Üzümü tescil belgesi (No. 1459, 25.08.2023): ci.turkpatent.gov.tr
  19. TÜRKPATENT, Kavacık Üzümü tescil belgesi (No. 475, 20.12.2019): ci.turkpatent.gov.tr
  20. TÜRKPATENT, Bornova Misket Üzümü tescil belgesi (No. 713, 07.04.2021): ci.turkpatent.gov.tr
  21. TÜRKPATENT, Gümüldür Mandalinası tescil belgesi (No. 521, 18.08.2020): ci.turkpatent.gov.tr
  22. TÜRKPATENT, Seferihisar Mandalinası tescil belgesi (No. 443, 04.07.2019): ci.turkpatent.gov.tr
  23. TÜRKPATENT, İzmir Boyozu tescil belgesi (No. 268, 08.12.2017): ci.turkpatent.gov.tr
  24. TÜRKPATENT, İzmir Gevreği tescil belgesi (No. 905, 28.09.2021): ci.turkpatent.gov.tr
  25. TÜRKPATENT, İzmir Kumrusu tescil belgesi (No. 262, 07.12.2017): ci.turkpatent.gov.tr
  26. TÜRKPATENT, İzmir Lokması tescil belgesi (No. 210, 21.03.2017): ci.turkpatent.gov.tr
  27. TÜRKPATENT, İzmir Şambalisi tescil belgesi (No. 205, belgede 18.01.2011): ci.turkpatent.gov.tr
  28. TÜRKPATENT, Menemen Menemeni tescil belgesi (No. 1546, 26.02.2024): ci.turkpatent.gov.tr
  29. TÜRKPATENT, Ödemiş Köftesi tescil belgesi (No. 720, 12.04.2021): ci.turkpatent.gov.tr
  30. TÜRKPATENT, Ödemiş Nohut Mayalı Ekmeği tescil belgesi (No. 1439, 04.08.2023): ci.turkpatent.gov.tr
  31. TÜRKPATENT, Tire Şiş Köfte tescil belgesi (No. 671, 12.02.2021): ci.turkpatent.gov.tr
  32. TÜRKPATENT, Bergama Köftesi tescil belgesi (No. 1272, 08.12.2022): ci.turkpatent.gov.tr
  33. TÜRKPATENT, Beydağ Simit Dürüm tescil belgesi (No. 1437, 04.08.2023): ci.turkpatent.gov.tr
  34. TÜRKPATENT, “Kemalpaşa Tatlısı / Mustafakemalpaşa Peynir Tatlısı” tescil belgesi (No. 784, 18.06.2021): ci.turkpatent.gov.tr
  35. İzmir İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, “Ödemiş Potatoes”, erişim 24.10.2026: izmir.ktb.gov.tr

Bilmediklerimiz

  • İzmir’in bugünkü toplam coğrafi işaretli ürün sayısı.
  • İzmir Şambalisi belgesinde tescil tarihi 18 Ocak 2011, başvuru tarihi 21 Haziran 2016 görünüyor; iki tarih yer değiştirmiş olabilir.
  • İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü’nün Ödemiş Patatesi için verdiği 1 Eylül 1996 tarihinin neye karşılık geldiği.
  • Tescilli ürünlerin hangi satış noktalarında denetimli etiketle satıldığı.
Bu konuda bir sorunuz var mı?

Benzer rehber yazıları

Tümünü gör

Keşfetmeye devam et

Yeni yerler, rotalar ve ilham veren içerikler için bültenimize abone ol.

Onay e-postası göndereceğiz; istediğiniz an çıkabilirsiniz.

Daha bitmedi…

Türkiye’de sıradaki keşfin neresi?