Ravanda Kalesi

Hakkında
Ravanda Kalesi, Kilis'in kuzeybatısında, eski adı Râvendân olan Belenözü köyü yakınında yer alır. Kale, Afrin Çayı'nın doğusunda, yamaçları dik ve konik biçimli yüksek bir tepenin üzerine kurulmuştur. Bu konum sayesinde geniş bir alanı görür (Belleten, Işın Demirkent, 1992). Kale, Haçlı Seferleri döneminde Urfa ile Antakya arasındaki yol üzerindeki geçidi denetleyen önemli bir nokta olarak kaynaklarda anılır (Belleten, 1992). Kale, İç Anadolu'ya yönelen orduların güzergâhında ve İslam-Bizans sınır bölgesindeki savunma hattı üzerinde bulunuyordu (Kure Ansiklopedi). Kalenin eteğindeki Belenözü köyünün nüfusu 1990 sayımında 458 kişiydi (Belleten, 1992).

Tarihçe
Kalenin ilk inşa tarihi kesin değildir; alanda arkeolojik kazı yapılmadığı için erken dönemi aydınlatılamamıştır. Demirkent, yapının XI. yüzyıl sonlarına ait bir Bizans kalesi olabileceğini, ancak bunun kesin olmadığını belirtir. Kale İslam ve Latin kaynaklarında er-Râvendân ve Ravendel adlarıyla geçer (Belleten, 1992).

1097'de Halep hâkimi Rıdvan'ın elinde bulunan kaleyi aynı yıl Baudouin de Boulogne aldı ve kale Urfa Kontluğu'na bağlandı. Nûreddin Mahmud 1151'de kaleyi ele geçirdi; Renaud de Châtillon 1160'ta bu çevrede esir düştü. 1176-1181 yıllarında Selahaddin Eyyûbî'nin kuvvetleri kaleye hâkimdi. Ardından Eyyubiler, Moğollar ve Memlükler kaleyi sırasıyla elinde tuttu; Memlük Sultanı Baybars 1268'de kaleyi alarak onarttı. Kale 1516'da Osmanlı yönetimine geçti ve zamanla askerî önemini yitirdi (Belleten, 1992; Kure Ansiklopedi).

Kapıda Selahaddin Eyyûbî'nin adını taşıyan bir kitabe bulunuyordu. Kitabe, Demirkent'in 1987'deki ziyaretinde yerinde değildi; fotoğrafı Kilisli Kadri'nin 1933 tarihli Kilis Tarihi kitabında yer alır (Belleten, 1992).

Mimari
Düz zirveyi köşeli ve yarım yuvarlak burçlarla desteklenen bir sur çevreler. Surların önemli bir kısmı yıkılmış ve toprakla örtülmüştür. Ana kapı güney cephededir ve farklı dönemlerde onarım gördüğü malzemesinden anlaşılır (Belleten, 1992). Kapının genişliği 2,20 m, yüksekliği 3,10 m olarak verilir (Kure Ansiklopedi).

İç kalenin doğusunda önlerinde merdiven bulunan iki büyük sarnıç, kuzeyinde ise saray olduğu düşünülen kalıntılar vardır. Sarnıçlardan Afrin Çayı'na inen gizli bir geçit olabileceği ileri sürülür (Belleten, 1992). Dış kale büyük ölçüde yıkılmıştır; yalnızca bazı temel izleri ve moloz kalmıştır (Kure Ansiklopedi).

Ziyaret
2008 sonrasında yapılan düzenlemelerle yürüyüş yolları, aydınlatma ve ziyaretçi güvenliği iyileştirilmiştir; kısmen ayakta olan surlar ve iç kale ziyarete açıktır (Kure Ansiklopedi). Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy'un Nisan 2026'daki açıklamasına göre, 6 Şubat 2023 depremlerinin ardından kalede başlatılan onarımlar aynı yıl tamamlanmıştır (Yeni Birlik Gazetesi, 2026). Kale engebeli bir tepede bulunduğu için ziyarette sağlam ayakkabı tercih edilmelidir.