Kurtuluş Camii

Hakkında

Kurtuluş Camii, Gaziantep'in Şahinbey ilçesine bağlı Tepebaşı Mahallesi'nde bulunan, aslen Ermeni Apostolik kilisesi olarak inşa edilmiş bir yapıdır. Kilise Meryem Ana (Surp Asdvadzadzin) Katedrali adını taşıyordu (Vikipedi). Yapı bugün cami olarak kullanılmaktadır.

Tarihçe

Kilisenin temeli 1892'de atıldı ve inşaat 1893'te tamamlandı. Mimarı Osmanlı Ermeni mimar Sarkis Balyan, taş ustası Sarkis Taşçıyan'dır. Kilise; okul ve piskoposluk binalarını da içeren bir yapı grubunun parçasıydı (Vikipedi). Bazı kaynaklar inşaat sürecini 1873-1892 olarak verir (Küre Ansiklopedi).

1915'te kilise mühürlendi ve eşyaları satıldı; yapı üç yılı aşkın süre askeri amaçla kullanıldı. 1920'lerin başından 1970'lere kadar cezaevi olarak kullanıldı (Vikipedi). 1986'da camiye dönüştürüldü; bu sırada çan kulesinin üst bölümü yıkıldı ve kalan kısım tek şerefeli minareye çevrildi (Vikipedi). Kilisenin yaklaşık bir ton ağırlığındaki çanı Gaziantep'teki müzeye taşındı (Küre Ansiklopedi).

Vakıflar Bölge Müdürlüğü'nün yürüttüğü yaklaşık beş yıllık restorasyondan sonra cami 17 Haziran 2017'de yeniden ibadete açıldı (Küre Ansiklopedi).

6 Şubat 2023 depremlerinde caminin kubbesi ve minareleri çöktü (Vikipedi). Gaziantep Valisi yapıyı depremde en fazla hasar gören eserlerden biri olarak nitelendirdi. Vakıflar Genel Müdürlüğü'nün yürüttüğü restorasyonun ardından cami 8 Mayıs 2025'te Vakıflar Haftası kapsamında yeniden ibadete açıldı (DHA, 2025). Aynı törende yurt genelinde onarımı tamamlanan 101 tarihi eser açılmıştır. Habere göre Gaziantep'te depremde 40 tarihi eser hasar görmüş, bunlardan 9'u o tarihe kadar yeniden açılmıştı (DHA, 2025). Açılışa Vali Kemal Çeber katılmış, cumhurbaşkanı törene canlı bağlantıyla eşlik etmiştir (DHA, 2025).

Mimari

Yapı yaklaşık 1.100 metrekarelik bir alana oturur ve yüksekliği yaklaşık 30 metredir. Dikdörtgen planlıdır; yuvarlak bir kasnağa oturan yüksek bir kubbeyle örtülüdür. Cephelerde yöreye özgü siyah ve beyaz kesme taş kullanılmıştır. Pencereler üç sıra hâlinde düzenlenmiştir (Küre Ansiklopedi). Yapının beş kapısı bulunur; zemin seviyesindeki 12 dükkân hâlen kullanılmaktadır (Küre Ansiklopedi). Dönüşüm sırasında kısmen yıkılan çan kulesinin yerine tek şerefeli bir minare yapılmış, 1985'te ikinci bir minare eklenmiştir (Küre Ansiklopedi). Kaynaklar dönüşüm yılını 1986 ve 1988 olarak farklı verir (Vikipedi; Küre Ansiklopedi).

Neler görülür?

Ziyaretçiler siyah-beyaz taş dizileriyle dikkat çeken cepheleri, kasnaklı kubbeyi ve çan kulesinden dönüştürülen minareyi görebilir. Yapı, 19. yüzyıl sonu Gaziantep'inin çok kültürlü yapısına ve kentin geç Osmanlı dönemi mimarisine dair önemli bir örnektir. Çevredeki Tepebaşı Mahallesi tarihi konutlarıyla da gezilebilir.

Ziyaret

Cami ibadete açıktır; giriş ücretsizdir. Namaz vakitlerinde turistik ziyaretten kaçınılması, kıyafet kurallarına uyulması önerilir. Deprem sonrası restorasyon tamamlanmış ve yapı 2025'ten bu yana kullanılmaktadır (DHA, 2025).