Kilis Ulu Camii

Hakkında
Kilis Ulu Camii, kent merkezinin en eski yapılarından biridir. Cami, Kilis'te yapılaşmanın ilk başladığı alanlardan biri olan, eski adı Sibat Mahallesi olan Nurettin Mahallesi'nde yer alır (Marakoğlu, İTÜ tezi, 2021). Memlük döneminden kalan yapı, Osmanlı öncesi Kilis'in günümüze ulaşan sayılı eserlerindendir.

Tarihçe
Kaynaklar caminin Memlük dönemine ait olduğunda birleşir, ancak verilen tarihler farklıdır. TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre Kilis Ulucamii 740 (1339) tarihli bir Memlük eseridir (TDV İslâm Ansiklopedisi). Vikipedi'nin Kilis maddesi ise yapıyı 1388 tarihli olarak verir ve Katrancı Camii ile birlikte kent merkezindeki en eski iki Memlük yapısından biri sayar (Vikipedi). Anadolu Ajansı haberlerinde de caminin 1300'lü yıllarda, Memlük döneminde yapıldığı belirtilir (AA, 2025).

Yapı, 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş merkezli depremlerde ağır hasar gördü ve kullanılamaz hale geldi. Gaziantep Vakıflar Bölge Müdürü Erdoğan Tunç'un açıklamasına göre hasar minareden şerefeye kadar uzanıyordu (AA, 2025). Cami, Eylül 2023'te restorasyonu başlatılan ilk yapılar arasındaydı. O tarihte Vakıflar Genel Müdürlüğü'ne bağlı Kilis'teki 38 eserden 33'ünün orta ve ağır hasarlı olduğu açıklanmıştı. Restorasyon öncesinde zemin için jeoradar ve sondaj çalışmaları yapılmış, duvarlar, kubbeler ve minareler statik olarak incelenmiştir (AA, 2023).

Restorasyon
Çalışmalar Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Vakıflar Genel Müdürlüğü koordinasyonunda yürütülüyor. Amaç, yapının özgün dokusunu koruyarak onu depreme dayanıklı hale getirmektir. Minare ve iç mekândaki kemerler sökülmüş, taşların her biri numaralandırılmıştır. Hasarlı taşlar ayrılarak koruma altına alınmıştır. Minarenin şerefe üstü geleneksel kenet sistemiyle yeniden örülerek tamamlanmıştır. İç sıvalar raspalanmış, çatı kaldırılmış ve tonozlar üzerinde çalışmaya başlanmıştır. Statik güçlendirme bir bilim kurulunun yönlendirmesiyle planlanmıştır (AA, 2025).

Haziran 2025 tarihli açıklamalarda restorasyonun 2026'da tamamlanması ve caminin yeniden ibadete açılması hedeflendiği belirtildi (AA, 2025). Şubat 2026'da yapılan açıklamada ise Kilis'te depremden zarar gören 22 tarihi yapının restorasyonunun sürdüğü, tüm eserlerin 2026 içinde tamamlanmasının hedeflendiği aktarıldı (AA, 2026). Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, Nisan 2026'da depremden etkilenen 24 vakıf eserinden 12'sinin restorasyonunun bittiğini, kalanların Mayıs ve Haziran aylarında tamamlanmasının hedeflendiğini açıkladı (Yeni Birlik Gazetesi, 2026). Kaynaklarda Ulu Cami'nin ibadete açıldığına dair bir bilgiye ulaşılamadı.

Ziyaret
Cami restorasyon sürecinde ziyarete ve ibadete kapalı olabilir. Yapı kent merkezinde, diğer tarihi camiler ve eski çarşı dokusuna yakın bir konumdadır. Ziyaret planlamadan önce restorasyonun tamamlanıp tamamlanmadığını Vakıflar Gaziantep Bölge Müdürlüğü'nden veya Kilis Müftülüğü'nden öğrenmek yerinde olur.