Kale ve Tabya
Avnik Kalesi
Erzurum / Köprüköy
Son güncelleme: 3 Ekim 2026
Saha ziyareti yapılmadı; bilgiler kaynaklardan derlendi
Köprüköy Güzelhisar'da Aras'a hâkim, üç surlu Avnik Kalesi: Urartu kökeni, İlhanlı onarımları, Dede Korkut bağlantısı. Durum ve ulaşım notları.
Hakkında
Avnik Kalesi, Köprüköy'e bağlı Güzelhisar köyünün kuzeyindeki kayalık tepede, Aras Nehri'nin sağ yakasında duran, iç içe üç surlu büyük bir kale. Yavuz Günaşdı'nın 2016 makalesi onu "geçitler ülkesinde önemli bir Urartu kalesi" olarak ele alıyor; Dede Korkut hikâyelerinde de adı geçiyor. Gitmeden bil: burç ve surlar harap, kale sarp bir kayalık üzerinde.
Yola çıkmadan önce: Surların dibinde ve kaya kenarlarında düşme riski var. Köy duvarlarındaki kitabe parçaları birilerinin evinde; izin iste, dokunma.
Neden önemli?
Erzurum Ansiklopedisi'ne göre kale Aras boyunun doğal geçitlerine hâkim; İranlılar, Bizanslılar, Gürcüler, Selçuklular, İlhanlılar, Karakoyunlular, Akkoyunlular, Timurlular ve Osmanlılar burada hüküm sürdü. Bizans kaynaklarında Abnikon adıyla geçiyor. Köprüköy Kaymakamlığı sarnıçların Urartu kökenine işaret ettiğini yazıyor; Günaşdı da kaleyi bir Urartu kalesi olarak inceliyor.
Ansiklopediye göre Saltuklular kaleyi onardı; İlhanlı hükümdarları Gazan Han (1295–1304) ve Olcaytu Han (1304–1316) dönemlerinde de onarım gördü ve Olcaytu'nun tamir kitabelerinin parçaları köydeki duvarlarda kullanıldı. Erzurum Günebakış'ın 2022 haberine göre II. Sarduri dönemine ait bir Urartu yazıtı Erzurum Müzesi'nde; Ceylan ve Günaşdı (2017) bu yazıtın çok hasarlı olduğunu yazıyor.
Dede Korkut ve şenlik
Erzurum Olay'ın 8 Eylül 2026 haberine göre Dede Korkut Kitabı'ndaki Bamsı Beyrek hikâyesinde Avnik Kalesi, Pasin'in Kara Derbent'i önünde bir kervan baskınının çıkış noktası olarak geçiyor. Aynı günlerde Türkiye Dil ve Edebiyat Derneği Erzurum Şubesi ve Büyükşehir Belediyesi heyeti kalede inceleme yaptı ve burada bir Dede Korkut Şenliği düzenleneceğini açıkladı; bir tarih verilmedi. 3 Ekim 2026 itibarıyla şenliğin yapıldığına dair haber bulamadık.
Kalenin 1978'de 1. derece arkeolojik sit olarak tescil edildiği yalnızca bir yerel yayında geçiyor; resmî kayıtta doğrulanmadı. Ebu Said'in kalede darphane kurduğu bilgisi de yalnızca yerel kaynaklarda var.
Kalede ne göreceksin?
Burçlar ve sur duvarları harap; iç kale kayalığın en yüksek noktasında. Erzurum Günebakış ve castles.nl 1922 depreminin kaleye ağır hasar verdiğini yazıyor. Castles.nl'in yazarı kaleye güvenli bir çıkış bulamadığını not ediyor; Büyükşehir yetkilisi ise Eylül 2026'da ulaşımın kolay olduğunu söyledi. Düzenlenmiş yol, korkuluk ya da tabela olduğuna dair bilgi bulamadık.
2863 sayılı Kanun, belirli dönemlere ait taşınmazları tescil edilmemiş olsalar da korunması gerekli kültür varlığı sayıyor.
Nasıl gidilir?
Güzelhisar, Köprüköy'e bağlı. Kaymakamlık kaleyi Erzurum'un yaklaşık 60 km doğusunda, köyün kuzeyindeki kayalık tepede gösteriyor. Erzurum Günebakış Pasinler'in 35 km güneydoğusunda, eski Hınıs yolu güzergâhında diyor. Köye araçla gidildiğini, kaleye çıkışın yaya olduğunu varsay.
Sayfadaki koordinat yapının değil, köyün noktası.
Aynı gün Çobandede Köprüsü ve Hasankale (Pasinler) Kalesi ile birleştirilebilir. Aynı güzergâhın devamında Karayazı'daki Cunni Mağarası var.
Ne zaman gidilir?
Haziran–ekim. Kış aylarında sarp kayalıkta kar ve buz ciddi tehlike yaratır. Şenlik tarihi açıklanırsa takip et.
Bilmediklerimiz
- Kale gerçekten 1978'de tescil edildi mi?
- Dede Korkut Şenliği ne zaman yapılacak?
- Kaleye güvenli bir çıkış yolu var mı?
- II. Sarduri yazıtı Erzurum Müzesi'nde sergileniyor mu?
- Köy duvarlarındaki kitabe parçaları belgelendi mi?
- Öne çıkan Aras'a hâkim sarp kayada iç içe üç surlu kale; Dede Korkut hikâyelerinde anılıyor
- Kategori Kale ve Tabya
- Erzurum'dan ~60 km doğu (Kaymakamlık)
- Sur İç içe üç sur
- Dönem Urartu kökenli; Saltuklu ve İlhanlı onarımları
- Bizans adı Abnikon
Galeri
1 fotoğrafHarita
Avnik Kalesi
Kaynaklar
- Köprüköy Kaymakamlığı "Avnik Kalesi" Resmî Yayın
- Erzurum Ansiklopedisi "Köprüköy İlçesi", Ansiklopedi
- Günaşdı Y. (2016). Geçitler Ülkesinde Önemli Bir Urartu Kalesi: Avnik. TÜBA-AR, 19, 113–135 Akademik Çalışma
- Ceylan A. ve Günaşdı, Y. (2017). Erzurum ve Çevresindeki Urartu Yazıtlarının Tarihi Açıdan Değerlendirilmesi. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 4(13) Akademik Çalışma
- Erzurum Olay (İHA) "Dede Korkut'un izini Erzurum'da sürdüler", 08.09.2026
- Erzurum Günebakış "Kültür hazinesi Avnik Kalesi", 08.11.2022
- Castles.nl "Avnik Castle"
- İkincil: Haber Kaos "Güzelhisar (Avnik) Kalesi", 12.02.2020 (1978 tescil
- doğrulanmadı)
Katkıda Bulun
-
Fotoğraf Paylaş
Avnik Kalesi'nden fotoğraflarınızı paylaşın, bu yerin tanıtımına katkıda bulunun.
Fotoğraf yükle -
Bilgi Ekle
Ziyaret deneyiminiz, tarihçe bilgisi veya diğer detayları paylaşın.
Bilgi ekle -
Hata Düzelt
Yanlış veya eksik olduğunu düşündüğünüz bilgileri bize bildirin.
Hata bildir -
Kaynak Öner
Bu yerle ilgili güvenilir kaynakları (kitap, makale, web sitesi vb.) paylaşın.
Kaynak ekle
Gelen Katkılar
-
Daha fazla katkı bekliyoruz
Siz de deneyimlerinizi paylaşarak Avnik Kalesi hakkındaki bilgilerin zenginleşmesine yardımcı olun.
Katkıda bulunun
Avnik Kalesi Hakkında Sık Sorulanlar
Avnik ile Güzelhisar aynı yer mi?
Evet. Kale Avnik adıyla, bugünkü köy Güzelhisar adıyla biliniyor.
Avnik Kalesi'ni kim yaptırdı?
Kesin bilinmiyor. Sarnıçlar Urartu kökenine işaret ediyor; Saltuklu ve İlhanlı onarımları biliniyor.
Dede Korkut hikâyelerinde geçiyor mu?
Evet. Bamsı Beyrek hikâyesinde bir kervan baskınının çıkış noktası olarak anılıyor.
Dede Korkut Şenliği ne zaman?
Eylül 2026'da düzenleneceği açıklandı, ama bir tarih verilmedi.
Kale koruma altında mı?
Bir yerel yayına göre 1978'de tescil edildi; resmî kayıtta doğrulanmadı.
Keşfetmeye devam et
Yeni yerler, rotalar ve ilham veren içerikler için bültenimize abone ol.