Kilise ve Manastır
Aliçeyrek Kaya Kilisesi
Erzurum / Horasan
Son güncelleme: 3 Ekim 2026
Saha ziyareti yapılmadı; bilgiler kaynaklardan derlendi
Horasan Aliçeyrek köyü yakınında kayaya oyulmuş şapel: Urartu mezarından mı dönüştürüldü, baştan kilise mi? İç mekân, ikinci oyuk ve ulaşım.
Hakkında
Aliçeyrek Kaya Kilisesi, Horasan'a bağlı Aliçeyrek köyünün yaklaşık 1 km güneyinde, 1.602 metrede kayaya oyulmuş küçük bir şapel. Araştırmacıların bir kısmı onu sonradan kiliseye çevrilmiş bir Urartu kaya mezarı sayıyor, bir kısmı ise baştan Bizans dönemi bir kilise olduğunu düşünüyor. Gitmeden bil: oyuk dar ve karanlık, yanına el feneri al.
Yola çıkmadan önce: El feneri götür; oyuk dar, karanlık ve basamaklar aşınmış olabilir. Duvardaki haç bezemelerine dokunma, su ya da tebeşirle belirginleştirmeye çalışma.
Mezar mı, kilise mi?
Vecihi Özkaya'nın 1992 yüzey araştırmasına dayanan çalışmasına göre (ilk yayın 1994, yeniden basım 2014) yapı bir Urartu kaya mezarı olarak açılmış, sonra kiliseye dönüştürülmüş. Erzurum Ansiklopedisi de mezarı MÖ 600 dolaylarına tarihliyor ve apsis önündeki sunak çukurunun Urartu döneminden kaldığını yazıyor.
Kalmış ve Söylemez'in 2022 çalışması ise karşı görüşü de aktarıyor: Nevzat Çevik'e (2000) göre bu yapılar Urartu değil, büyük ihtimalle Bizans dönemi kiliseler. Yani "Urartu mezarından kiliseye" hikâyesi kesinleşmiş değil.
İçeride ne var?
Kaynaklara göre kiliseye iki basamakla çıkılıyor. Dikdörtgen ibadet yeri 3,40 × 5,10 metre ve apsise doğru daralıyor. Apsisin iki yanında geçitlerle ulaşılan hücreler var; Erzurum Ansiklopedisi bunları ayin eşyalarının saklandığı pastophorion hücreleri olarak tanımlıyor. Özkaya'ya göre apsis 2,25 metre derinliğinde ve zeminden 0,60 metre yüksek; duvarlar boyunca sekiler, duvara oyulmuş tutamaklarla çıkılan sonradan eklenmiş bir üst oda var. Erzurum Ansiklopedisi duvarlarda Malta haçı bezemeleri olduğunu yazıyor.
Yakında ikinci bir oyuk
Kalmış ve Söylemez'e göre bunun yaklaşık 500 metre batısında, 1.588 metrede ikinci ve daha küçük bir kaya mezarı var. Zemini toprakla dolu ve içinde niş ya da sunu çukuru izi bulunamamış. İkisini birlikte görürsen dönüştürülmüş bir mekânla dönüştürülmemiş bir mezarı karşılaştırırsın.
Nasıl gidilir?
Aliçeyrek, Horasan'ın doğusunda; Kalmış ve Söylemez köyü ilçenin 14 km doğusunda gösteriyor. Karayolu mesafesi ve yolun durumu doğrulanmadı. Kilise köyün yaklaşık 1 km güneyinde; yerini köyde sor.
Sayfadaki koordinat yapının değil, köyün noktası.
Horasan'da Yazılıtaş Urartu Yazıtı, Iğırbığır Kalesi, Hasanbey Kalesi ve Hızırilyas Jeotermal Kaynağı de var.
Ne zaman gidilir?
Mayıs–ekim. Kayaya oyulmuş mekân yağışta ıslak ve kaygan olur. Tescil durumu doğrulanmadı.
2863 sayılı Kanun, belirli dönemlere ait taşınmazları tescil edilmemiş olsalar da korunması gerekli kültür varlığı sayıyor.
Bilmediklerimiz
- Yapı Urartu mezarı mı, baştan Bizans kilisesi mi?
- Kiliseye ne zaman dönüştürüldü?
- Yapı tescilli mi?
- Horasan'dan karayolu mesafesi kaç km, yol durumu nasıl?
- Duvardaki haç bezemeleri bugün ne durumda?
- Öne çıkan Kayaya oyulmuş şapel; Urartu mezarı mı Bizans kilisesi mi tartışması
- Kategori Kilise ve Manastır
- Horasan'dan 14 km doğu (Kalmış ve Söylemez 2022)
- İç mekân 3,40 × 5,10 m, apsise doğru daralıyor
- Dönem Urartu mezarı mı, Bizans kilisesi mi: tartışmalı
Galeri
Fotoğraf bekleniyor
Bu yer henüz fotoğraflanmamış.
Aliçeyrek Kaya Kilisesi'nden bir fotoğrafınız varsa, siz de paylaşarak bu yerin tanıtılmasına katkıda bulunabilirsiniz.
İlk fotoğrafı siz paylaşınHarita
Aliçeyrek Kaya Kilisesi
Kaynaklar
- Erzurum Ansiklopedisi "Horasan İlçesi", (yazar ve tarih belirtilmemiş) Ansiklopedi
- Kalmış G. ve Söylemez, B. (2022). Horasan'da Urartu Hâkimiyeti (Tarihi ve Arkeolojik Veriler Işığında). Ağız ve Dil Araştırmalarına Adanan Bir Ömür: Prof. Dr. Jale Öztürk'e Armağan içinde, Atatürk Üniversitesi Yayınları, s. 487–509. Akademik Çalışma
- Özkaya V. (2014). Erzurum Horasan Aliçeyrek Köyü Arkeolojik Kalıntıları. Anadolu'nun Zirvesinde Türk Arkeolojisinin 40 Yılı içinde, Atatürk Üniversitesi, s. 403–417 (ilk yayın: XI. Araştırma Sonuçları Toplantısı, 1994) Akademik Çalışma
- Aktarılan (görülmedi): Çevik N. (2000). Urartu Kaya Mezarları ve Ölü Gömme Gelenekleri. TTK.
- Wikipedia (EN) "Aliçeyrek, Horasan" (nüfus) Ansiklopedi
Katkıda Bulun
-
Fotoğraf Paylaş
Aliçeyrek Kaya Kilisesi'nden fotoğraflarınızı paylaşın, bu yerin tanıtımına katkıda bulunun.
Fotoğraf yükle -
Bilgi Ekle
Ziyaret deneyiminiz, tarihçe bilgisi veya diğer detayları paylaşın.
Bilgi ekle -
Hata Düzelt
Yanlış veya eksik olduğunu düşündüğünüz bilgileri bize bildirin.
Hata bildir -
Kaynak Öner
Bu yerle ilgili güvenilir kaynakları (kitap, makale, web sitesi vb.) paylaşın.
Kaynak ekle
Gelen Katkılar
-
Daha fazla katkı bekliyoruz
Siz de deneyimlerinizi paylaşarak Aliçeyrek Kaya Kilisesi hakkındaki bilgilerin zenginleşmesine yardımcı olun.
Katkıda bulunun
Aliçeyrek Kaya Kilisesi Hakkında Sık Sorulanlar
Aliçeyrek Kaya Kilisesi ne kadar eski?
Kesin değil. Bir görüşe göre MÖ 600 dolaylarından bir Urartu kaya mezarı, sonra kiliseye çevrilmiş; başka bir görüşe göre baştan Bizans dönemi bir kilise.
İçeride ne görülür?
3,40 × 5,10 m'lik ibadet yeri, apsisin iki yanında yan hücreler, sunak çukuru ve haç bezemeleri.
Kilise köyün neresinde?
Kalmış ve Söylemez'e göre köyün yaklaşık 1 km güneyinde, 1.602 metrede.
Yanımda ne götürmeliyim?
El feneri. Oyuk dar ve karanlık.
Ne zaman gidilmeli?
Mayıs–ekim; yağışlı havada zemin kaygan oluyor.
Keşfetmeye devam et
Yeni yerler, rotalar ve ilham veren içerikler için bültenimize abone ol.