İbrâhim Hamdi (Bartınlı)

İbrâhim Hamdi kimdir?

İbrâhim Hamdi, 18. yüzyılda yaşamış, bugünkü Bartın'ın Ulus ilçesinde doğmuş Osmanlı coğrafyacısıdır. Kaynaklarda "Bartınlı İbrâhim Hamdi" olarak anılır. En önemli eseri, dünya şehirlerini koordinatlarıyla ve iklim kuşaklarıyla tanıtan iki ciltlik Atlas'tır. TDV İslâm Ansiklopedisi'nin coğrafya ve harita maddelerinde Osmanlı coğrafya yazımının dikkate değer temsilcilerinden biri olarak geçer.

Doğumu ve ailesi

TDV İslâm Ansiklopedisi, onun Bartın'a bağlı Ulus yöresindeki Endüz Çiftliği ya da Küçük Endüz köyünde doğduğunu kaydeder. Doğum tarihi bilinmiyor. Soyunun Zeynelâbidîn'e dayandığı, babası Seyyid Bayram ile dedesi Seyyid Hüseyin'in çiftçilikle uğraştığı belirtilir.

Eğitimi

Çocukluk ve gençliğini babasının yanında önce Yanova'da, sonra Tımışvar'da geçirdi. Manevi eğitimini Selim Dede'den, Arapça ve tefsir derslerini el-Hâc Eyyûb Efendi'den aldı; Peçuylu Pîrî Ahmed Efendi de hocaları arasında sayılır.

Çalışmaları / Kariyeri

Yerli kulu cebecisi olarak askerî-idari hizmete girdi. Tımışvar'da yaklaşık yirmi yıl çeşitli görevlerde bulundu; ardından Hotin kalesinde cebehâne kâtibi, daha sonra defterdar oldu ve resmî yazışmalarla ilgilendi.

Eserleri

Atlas, 1729-1749 yılları arasında kaleme alınmış iki ciltlik bir coğrafya eseridir. Şehirlerin konumlarını ve iklim kuşaklarını veren bilimsel bölümlerin yanında yöresel ve folklorik ayrıntılara da yer verir. Birinci cilt 1942'deki Kastamonu yangınında yok olmuştur; ikinci cilt Süleymaniye Kütüphanesi'nde (Esad Efendi, nr. 2044) bulunmaktadır. TDV'nin "Bartın" maddesine göre eser, Bartın'daki gemi yapımı, urgan üretimi ve çevreden tüccarların geldiği haftalık pazar hakkında değerli bilgiler içerir.

Bartın için önemi

Atlas, 18. yüzyıl Bartın'ının ekonomik ve sosyal hayatına dair en eski yerli tanıklıklardan biridir. Bu yönüyle İbrâhim Hamdi hem şehrin yetiştirdiği bir bilim insanı hem de şehrin tarihi için başvuru kaynağıdır.

Son yılları

Bilinen son telif kaydı 15 Cemâziyelevvel 1176 (2 Aralık 1762) tarihlidir; bu nedenle bu tarihten sonra öldüğü kabul edilir. Ölüm yeri ve mezarı bilinmiyor.