Merkez

Kısa tarih

Kentin antik adı Amaseia'dır. Amasya, Pontus Krallığı'nın başkentiydi. Coğrafyacı Strabon burada doğdu. Pontus krallarının kaya mezarları, ırmağın üstündeki yamaçlara oyuldu.

Danişmendliler kenti 1075'te aldı. Ardından Anadolu Selçukluları, İlhanlılar ve Eretnalılar dönemi geldi. Kent 14. yüzyılın sonunda Osmanlı yönetimine geçti. Osmanlı döneminde şehzadeler yönetim deneyimi kazanmak için buraya gönderildi. II. Murad ve I. Selim Amasya'da doğdu. Kurtuluş Savaşı sırasında, 22 Haziran 1919'da Amasya Genelgesi burada yayımlandı.

Coğrafya

Kent, Yeşilırmak vadisinde, Harşena Dağı'nın eteklerinde uzanır. İklim yazları sıcak ve kurak geçen Akdeniz tipine yakındır. Yıllık ortalama yağış yaklaşık 469 mm'dir. Yılda ortalama 2.091 saat güneş alır. Kayıtlı en yüksek sıcaklık 45,0 °C (30 Temmuz 2000), en düşük sıcaklık −21,0 °C'dir (15 Ocak 2008).

Vadinin iklimi elma yetiştiriciliğine elverişlidir. Amasya–Tokat yöresi, Amasya elmasının başlıca üretim alanıdır.

Amasya Merkez'de neler görülür?

• Kral Kaya Mezarları: Harşena Dağı eteklerine oyulmuştur. MÖ 3. yüzyıla tarihlenir ve Pontus krallarına aittir.
• Amasya (Harşena) Kalesi: Strabon'un da andığı kale, kentin üstündeki kayalıktadır. Pontus, Bizans ve Osmanlı dönemlerinde kullanıldı. İçinde sarnıç, zindan ve tüneller bulunur.
• Sultan II. Bayezid Külliyesi: 1486'da yapıldı. Cami, medrese, imaret, hamam ve kütüphaneden oluşur.
• Burmalı Minare Camii ve Gök Medrese Camii: Selçuklu dönemi yapılarıdır. Burmalı Minare Camii 1237–1247, Gök Medrese Camii 1266 tarihlidir.
• Darüşşifa (Bimarhane): İlhanlı döneminde, 1308–1309'da yapıldı. Tedavide müziğin kullanıldığı bir hastane olarak bilinir. Bir salonunda Türk müzik aletleri sergilenir.
• Yalıboyu evleri ve Hazeranlar Konağı: Osmanlı dönemi evleri, Yeşilırmak kıyısında tarihi sur duvarına yaslanır. Hazeranlar Konağı etnografya müzesi olarak açıktır.
• Amasya Müzesi: 1962'de Doğantepe'de bulunan Hitit fırtına tanrısı Teşup heykelciğini ve İlhanlı dönemi mumyalarını sergiler.
• Ferhat Su Kanalı: Elma Dağı eteklerinde kayaya oyulmuş antik su kanalıdır. Uzunluğu yaklaşık 18 km olarak verilir.

Köy ve mahalleler

İlçeye bağlı 100 köy bulunur. Kent merkezi kayıtlarda 37 mahalle olarak geçer.

Yöresel ürünler

• Amasya elması: Kokusu ve dayanıklılığıyla bilinen küçük, lezzetli bir elmadır.
• Amasya çiçek bamyası: 29 Mayıs 2018'de menşe adıyla tescillendi. Merkez, Taşova ve Göynücek'te yetişir. Hasat haziran başından ekim sonuna kadar sürer.
• Amasya çöreği ve bakla dolması: Kentin bilinen hamur işi ve yemekleri arasındadır.

Yönetim

Amasya Merkez, il merkezi ilçesidir. İlçede iki belediye vardır. TÜİK ADNKS 2025 sonuçlarına göre ilçe nüfusu 151.433'tür.