Göynücek

Kısa tarih

Ayvalıpınar ve Gediksaray höyükleri, ilk yerleşimlerin Kalkolitik Çağ'a (MÖ 5500–3000) uzandığını gösterir. Bölge Orta Tunç Çağı'nda Hatti kültür alanındaydı. Ardından Frig, Kimmer, İskit ve Med-Pers yönetimleri geldi. MÖ 47'deki Zela Savaşı'ndan sonra Roma yönetimine girdi.

Bizans döneminin ardından bölge 1175'te II. Kılıçarslan zamanında Selçuklulara geçti. 1341'de Eretna Beyliği'ne, 1393'te Osmanlılara bağlandı. Göynücek 1922'de kaza merkezi oldu. 4 Mart 1954 tarihli 6324 sayılı kanunla ilçe oldu.

Coğrafya

İlçe, Çekerek Ovası ve Çekerek Irmağı vadisinde uzanır. Başlıca yükseltiler Karadağ ve Tekke Dağı'dır. Arazinin büyük bölümü bozkır ve çalılıktır. Yer yer baltalık ve koruluklar bulunur. Yıllık ortalama sıcaklık 12,8 °C, yıllık yağış yaklaşık 407 mm'dir. En sıcak aylar temmuz ve ağustostur. En kurak ay ağustos, en yağışlı ay mayıstır.

Ekonominin temeli tarım ve hayvancılıktır. Hanelerin yaklaşık yüzde 60'ı bu alanlardan geçinir. Buğday, arpa, şeker pancarı, ayçiçeği, soğan, nohut, mercimek ve bamya yetiştirilir. Çekerek Ovası'nda kiraz, elma, kayısı, ceviz ve şeftali bahçeleri yaygınlaşmaktadır. Amasya bej taşı rezervlerinin bir bölümü ilçe sınırlarındadır.

Göynücek'te neler görülür?

• Gökçeli Kalesi: Gökçeli köyünün yaklaşık 1 km kuzeydoğusunda, ilçe merkezine 8 km uzaklıktadır. Çekerek vadisine bakan kayalık bir tepededir. 98 basamaklı taş merdiveni gizli bir geçide bağlanır. Çevresi arkeolojik sit alanıdır.
• Karapınar su değirmeni: İkizyaka köyünün Karapınar mahallesindedir. 1945'te çalışmaya başladı ve hâlâ ayaktadır.
• Ilısu Kocaman Tepe Höyüğü: Tunç Çağı'ndan itibaren kesintisiz yerleşim izleri taşır.
• Ilısu Kaplıcası: İlçenin bilinen yerleri arasında sayılır.
• Gediksaray Sığırçayı Barajı: 2012'de yapıldı. 1.440.000 m³ su tutar.

Köy ve mahalleler

İlçede 3 mahalle ve 38 köy bulunur. Düğünlerde, asker uğurlamalarında ve şenliklerde "Yelleme" ve "Mahir Çavuş" halk oyunları oynanır.

Yöresel ürünler

• Göynücek bamyası: Lezzeti ve kokusuyla bilinen yöresel bir markadır. Taze ve kuru olarak kullanılır.
• Amasya çiçek bamyası: 2018'de menşe adı tescili alan bamyanın yetiştiği ilçelerden biri Göynücek'tir.
• Reçel ve salça: Kadınların ürettiği reçel, marmelat ve salça bölgesel bir kalkınma projesiyle pazarlanır.

Yönetim

Göynücek'te tek belediye bulunur. TÜİK ADNKS 2025 sonuçlarına göre ilçe nüfusu 10.823'tür.