Merzifon

Kısa tarih

Ovadaki höyükler, yerleşimin MÖ 5500 dolaylarına uzandığını gösterir. Strabon bu bölgeyi "bin köy" diye anlattı. Hititler, Frigler, Pontus Krallığı, Roma ve Bizans bölgede hüküm sürdü. İmparator Hadrianus 131'deki ziyaretinden sonra kale ve surları onarttı. Karşıyaka'da onun emriyle yapılan Zeus Stratios tapınağına ait parçalar Amasya Müzesi'ndedir.

Danişmendliler 11. yüzyılda bölgeye geldi. Merzifon 1393'te Osmanlı yönetimine geçti. Kervan yolları üzerindeki konumu sayesinde önemli bir ticaret merkezi oldu. Evliya Çelebi kenti 17. yüzyılda güçlü bir ticaret şehri olarak anlattı. Sadrazam Merzifonlu Kara Mustafa Paşa 1634'te ilçenin Marinca köyünde doğdu.

Coğrafya

İlçe, Karadeniz ile İç Anadolu iklimleri arasında geçiş kuşağındadır. Yazlar kurak, kış ve ilkbahar daha yağışlıdır. Yıllık yağış ortalaması yaklaşık 435 mm'dir. En soğuk ay ocak (ortalama 1,2 °C), en sıcak aylar temmuz ve ağustostur (ortalama yaklaşık 22 °C).

Ekonomi tarım, hayvancılık, sanayi ve hizmetlere dayanır. İlin ayçiçeği üretiminin yaklaşık üçte ikisi Merzifon'dan çıkar. 1987'de kurulan organize sanayi bölgesi 111,8 hektardır. Tekstil ve elektrikli makine başlıca sektörlerdir. Amasya-Merzifon Havalimanı ilçe merkezine 5 km uzaklıktadır ve 2008'de iç hat sivil uçuşlarına açıldı.

Merzifon'da neler görülür?

• Kara Mustafa Paşa Camii: 1666'da tamamlandı. Sekizgen kasnaklı ana kubbesi ve içi boyalı kubbeli şadırvanıyla bilinir. Külliyenin hamamı ve bedesteni bugün de kullanılır.
• Çelebi Sultan Mehmet (Sultaniye) Medresesi: 1414–1415'te yapıldı. Anadolu'nun en eski medreselerinden biri sayılır.
• Bedesten: 17. yüzyıl yapısıdır. Dört anıtsal kapısı ve dokuz kubbeli bir iç mekânı vardır.
• Taşhan: 17. yüzyıldan kalma, taş ve tuğla örgülü bir kervansaraydır.
• Saat Kulesi ve Abide Hatun Camii: İlçe merkezinin öne çıkan tarihi yapıları arasındadır.
• Bulak Kalesi: Alıcık köyü yakınında, ticaret yolunu korumak için yapılmıştır.
• Aktarla (Nureni) Roma lahdi: MS 3. yüzyıla tarihlenir. 1994'teki kazıda bulundu.

Köy ve mahalleler

İlçeye bağlı 70 köy bulunur. İlçe merkezi 20 mahalleden oluşur. Ovada sulama için yapılmış 14 gölet vardır.

Yöresel ürünler

• Merzifon keşkeği: 30 Aralık 2014'te coğrafi işaret tescili aldı. İlçenin en bilinen yemeğidir.
• Üzüm: Mercan, İsirge, Tilki ve Kara gibi yerel çeşitler yetişir. Son yıllarda yaklaşık 600 dekar yeni bağ kuruldu.
• Yöresel yemekler: Helle çorbası, herse, haluçka, madımak, cızlak ve Merzifon pidesi sayılır.
• Dokumacılık: 16.–19. yüzyıllarda önemli bir zanaattı. Bugün beş tezgâh çalışmaya devam eder.

Yönetim

Merzifon'da tek belediye bulunur. TÜİK ADNKS 2025 sonuçlarına göre ilçe nüfusu 77.077'dir.