Kale ve Tabya
Tortum Kalesi ve Kale Kilisesi
Erzurum / Tortum
Son güncelleme: 3 Ekim 2026
Saha ziyareti yapılmadı; bilgiler kaynaklardan derlendi
Tortumkale köyünde iç ve dış kaleli ortaçağ kalesi ve tek nefli kilise. 1549'da Osmanlı'ya geçti; 1282 fetih tarihindeki tutarsızlık ve ziyaret notları.
Hakkında
Tortum Kalesi, Tortum'a bağlı Tortumkale köyünün doğusundaki kayalıklar üzerinde, iç ve dış kaleden oluşan bir ortaçağ kalesi; yamacında tek nefli bir kilisenin kalıntısı var. Tortum Kaymakamlığı'na göre Osmanlı döneminde Tortum'un merkezi bu köydü ve kale 13 Eylül 1549'da üç günlük kuşatmadan sonra Osmanlılara geçti. Gitmeden bil: kapılar ayakta değil, çıkış dik ve gevşek çakıllı bir yamaçtan.
Yola çıkmadan önce: Kaleye dik ve gevşek çakıllı bir yamaçtan çıkılıyor; sağlam ayakkabı giy. İlçe merkezindeki kaleyle karıştırma, Tortumkale köyüne git.
Neden gitmeli?
Bugünkü Tortum ilçe merkezi tarihte başka bir yerdi: Kaymakamlığa göre Osmanlı döneminde Tortum'un merkezi Tortum Kale köyündeydi. Kaymakamlığa göre bugünkü ilçe merkezindeki Nihah kalesi 12 Eylül 1549'da, bu kale ise üç günlük kuşatmadan sonra 13 Eylül'de alındı; Erzurum Ansiklopedisi'ne göre aynı gün Dulkadirlu Ali Bey sancak beyi oldu.
Kaleyi kimin yaptırdığı bilinmiyor. Evliya Çelebi bir Gürcü hükümdarı işaret ediyor; adı Kaymakamlıkta ve İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü rehberinde "Mameroz", ansiklopedide "Mamerol". Ansiklopedi kalede İran, Doğu Roma, Gürcü, Selçuklu, İlhanlı, Akkoyunlu ve Osmanlı dönemlerine ait onarım ve eklemeler görüldüğünü yazıyor.
Bugün ne kaldı?
İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü rehberine göre iç ve dış kalenin kuzey tarafı ayakta, kapılar yıkık, kitabe yok ve kalenin eteğinde bir hamam kalıntısı var. Castles.nl, batı kulesinde yatay ahşap hatıllar görüldüğünü ve alana serbestçe girilebildiğini yazıyor. Kaymakamlık çevrede erzak depoları, sarnıç, hamam ve cami kalıntılarından söz ediyor.
Kaymakamlık ve ansiklopedi kalenin Selçuklu Sultanı Alaeddin Keykubat zamanında 1282'de fethedildiğini yazıyor; ansiklopedi aynı olaya Hicri 629 tarihini de veriyor. Hicri 629 Miladi 1231–32'ye denk geliyor ve I. Alaeddin Keykubat 1220–1237 arasında hüküm sürdü; yani 1282 ne Hicri tarihe ne saltanata uyuyor. Bu tarihi doğrulanmamış sayıyoruz.
Kale kilisesi
Erzurum Ansiklopedisi'ne göre surlara bitişik, doğu-batı eksenli, 13,00 × 4,50 metre boyutlarında tek nefli bir kilise var; yapım tarzından 13.–15. yüzyıllara tarihleniyor. Yeri kaynaklarda farklı tarif ediliyor: ansiklopedi "surlara bitişik", Vikipedi "güney yamaçta", Gürcü Ansiklopedisi "iç kalenin içinde" diyor. Yapı oldukça harap; duvar diplerine yaklaşma.
Kalenin 1978'de tescil edildiği ikincil kaynaklarda geçiyor; kurul kararını görmedik.
2863 sayılı Kanun, belirli dönemlere ait taşınmazları tescil edilmemiş olsalar da korunması gerekli kültür varlığı sayıyor.
Nasıl gidilir?
Tortumkale, Tortum'a bağlı bir kırsal mahalle. Mesafe kaynaklarda farklı: Erzurum Ansiklopedisi aynı sayfada hem 20 km hem 12 km, Erzurum Gençlik Vakfı 14 km diyor. Yolun durumu doğrulanmadı.
Sayfadaki koordinat yapının değil, köyün noktası.
Tortum'da Meryem Ana (Hahuli) Kilisesi, Kaleboynu Kalesi ve Kapıkaya Kaleleri de var.
Ne zaman gidilir?
Yamaç kuruyken, yaz ve sonbaharda. İç ve dış kale, kilise kalıntısı ve hamam için yaklaşık bir buçuk saat ayır. Kuzey eteğindeki bahçeler özel mülk olabilir; girmeden önce sor.
Bilmediklerimiz
- Selçuklu fethi 1231–32'de mi, başka bir tarihte mi?
- Kilise surlara bitişik mi, iç kalenin içinde mi?
- Kale gerçekten 1978'de tescil edildi mi?
- Tortumkale ilçe merkezine kaç km?
- Evliya Çelebi'nin andığı cami nerede duruyordu?
- Öne çıkan Osmanlı döneminde Tortum'un merkezi olan köyün iç ve dış kaleli ortaçağ kalesi ve kilisesi
- Kategori Kale ve Tabya
- Osmanlı'ya geçiş 13 Eylül 1549 (Kaymakamlık)
- Yaptıran Bilinmiyor; Evliya Çelebi bir Gürcü hükümdarı anıyor
- Kilise 13,00 × 4,50 m, tek nefli (Erzurum Ansiklopedisi)
- Kitabe Yok
Galeri
1 fotoğraf
Harita
Tortum Kalesi ve Kale Kilisesi
Buradan Az Ötede
Tortum Kalesi ve Kale Kilisesi'ne yakın tarihi ve doğal yerler
Tüm benzer yerleri gör
Kaynaklar
- Tortum Kaymakamlığı "Tortum Tarihi" ve "Tortum Gezilecek Yerler" https://www.tortum.gov.tr/tortum-gezilecek-yerler Resmî Yayın
- Erzurum Ansiklopedisi "Tortum İlçesi", (yazar ve tarih belirtilmemiş) Ansiklopedi
- Erzurum İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Turizm Rehberi (EN) Resmî Yayın
- Castles.nl "Tortum Castle"
- Gürcü Ansiklopedisi (G. Cheishvili) Ansiklopedi
- Erzurum Gençlik Vakfı (EGVA) "Tortum Kalesi" (bu turda açılmadı)
- İkincil: Vikipedi "Tortum Kalesi Kilisesi" Ansiklopedi
Katkıda Bulun
-
Fotoğraf Paylaş
Tortum Kalesi ve Kale Kilisesi'nden fotoğraflarınızı paylaşın, bu yerin tanıtımına katkıda bulunun.
Fotoğraf yükle -
Bilgi Ekle
Ziyaret deneyiminiz, tarihçe bilgisi veya diğer detayları paylaşın.
Bilgi ekle -
Hata Düzelt
Yanlış veya eksik olduğunu düşündüğünüz bilgileri bize bildirin.
Hata bildir -
Kaynak Öner
Bu yerle ilgili güvenilir kaynakları (kitap, makale, web sitesi vb.) paylaşın.
Kaynak ekle
Gelen Katkılar
-
Daha fazla katkı bekliyoruz
Siz de deneyimlerinizi paylaşarak Tortum Kalesi ve Kale Kilisesi hakkındaki bilgilerin zenginleşmesine yardımcı olun.
Katkıda bulunun
Tortum Kalesi ve Kale Kilisesi Hakkında Sık Sorulanlar
Tortum Kalesi, Tortum ilçe merkezinde mi?
Hayır. Tortumkale köyünde. Osmanlı döneminde Tortum'un merkezi bu köydü; bugünkü ilçe merkezinde ayrı bir kale var.
Kaleyi kim yaptırdı?
Bilinmiyor. Evliya Çelebi bir Gürcü hükümdarı işaret ediyor; kalede birçok dönemden onarım izi var.
Ne zaman Osmanlı'ya geçti?
Kaymakamlığa göre 13 Eylül 1549'da, üç günlük kuşatmadan sonra.
Selçuklular kaleyi 1282'de mi aldı?
Kaynaklarda bu tarih geçiyor, ama verilen Hicri 629 yılı Miladi 1231–32'ye denk geliyor; 1282 tutarsız.
Tescilli mi?
İkincil kaynaklara göre 1978'den beri; kurul kararı görülmedi.
Keşfetmeye devam et
Yeni yerler, rotalar ve ilham veren içerikler için bültenimize abone ol.