Âşık Sümmânî

Âşık Sümmani kimdir?

Sümmani, 19. yüzyılın usta halk şairlerinden biri ve kendi adıyla anılan bir âşık kolunun kurucusudur. Erzurum, Kars, Artvin, Gümüşhane, Bayburt ve Erzincan yöresindeki âşıklarda etkisi bugün de görülür.

Hayatı

Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü'ne (TEİS) göre 1861'de Erzurum'un Narman ilçesine bağlı Samikale köyünde doğdu; bazı kaynaklarda doğum yılı 1860 ya da 1862 olarak geçer. Gerçek adı Hüseyin'dir; annesinin adı Nezife, babasının adı Hasan Ağa'dır. "Sümmani" mahlasının, "sert, sağlam, dayanıklı" anlamları taşıyan Arapça "esamm" kelimesinden geldiği düşünülür.

Anlatılana göre dokuz yaşlarında (TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre on bir yaşında) köyün sürüsünü otlatırken Ablak Taşı denilen yerde uyuyakalmış, rüyasında gördüğü üç derviş ona Gülperi adlı bir kızı göstermiş, "Sümmani" mahlasını vererek onu ömrü boyunca aramasını söylemiştir. Bu, âşık geleneğindeki "bade içme" anlatılarının tipik bir örneğidir.

Saz çalmayı Erzurumlu Âşık Erbabi'den öğrendi. Doğu illerini ve Orta Asya'nın büyük bölümünü gezdi, ömrünün son günlerini köyünde geçirdi ve 1915'te vefat etti. TEİS ölüm tarihini 5 Şubat 1915, TDV İslâm Ansiklopedisi ise soru işaretiyle 5 Ocak 1915 olarak verir. Mezarı doğduğu Samikale köyündedir.

Sanatı

Divan edebiyatı nazım türlerinden etkilenmekle birlikte daha çok tasavvufi halk şiiri çizgisinde değerlendirilir. TEİS maddesi, halk hikâyeciliği geleneğinin Sümmani ile en parlak devrini yaşadığını; sağlığında birçok hikâyeyi tasnif edip anlattığını, ölümünden sonra kendi hayatının da başka âşıklarca hikâyeleştirildiğini belirtir. Önemli çıraklar yetiştirmemiş olsa da üslubunu sürdüren sayısız âşık vardır.

Samikale'yi görmek istersen

Sümmani'nin köyündeki Samikale Kalesi ve ilçenin kızıl renkli Narman Peribacaları sitede ayrı sayfalarda anlatılıyor.