Tosya Pirinci

Tosya Pirinci nedir?

Tosya pirinci, Kastamonu'nun Tosya ilçesinde Devrez Çayı vadisinde yerel Sarıkılçık çeşidinden yetiştirilen orta taneli bir pirinçtir. Türk Patent ve Marka Kurumunun coğrafi işaret sicilinde Tosya Pirinci adıyla menşe adı olarak kayıtlıdır. Tescil belgesine göre Sarıkılçık erkenci ve soğuğa dayanıklı bir çeşittir; kavuzu ve uzun, tam kılçıkları kırmızımsı koyu sarı ya da saman sarısı renktedir.

Ayırt edici özellikler

Belgede pirinç tanesi yaklaşık 5,6 milimetre uzunluğunda ve 2,8 milimetre genişliğinde, yarı yuvarlak biçimli olarak tarif edilir; bölgedeki diğer çeşitlere göre daha kısa ve tombul görünür. Pişme süresi yaklaşık 22 dakikadır, amiloz oranı ortalama yüzde 19 dolayında ve jelatinleşme sıcaklığı 70–74 °C'dir. Kavuzsuz randıman yaklaşık yüzde 80, kırıksız pirinç randımanı yaklaşık yüzde 57'dir.

Yetiştirme

Tarla ilkbaharda derin sürülür ve seddelerle 500–900 metrekarelik tavalara bölünür; tavalar keşan adı verilen ağaç aletle düzlenir. Bir iki gün suda bekletilip çimlendirilen tohum nisan sonu ile mayıs ortası arasında, çoğunlukla 1–10 Mayıs'ta dekara 17–20 kilogram olacak biçimde elle serpilir. Tarla hasada kadar en çok 15 santimetre yüksekliğinde suyla kaplı tutulur ve hasattan 15–20 gün önce su kesilir. Hasat, ekimden yaklaşık 100–108 gün sonra, 15 Eylül–15 Ekim arasında yapılır.

Kurutma ve işleme

Hasatta yüzde 24–25 nemli olan çeltik, makine kullanılmadan sert zeminlere serilip güneşte ya da gölgede 4–5 günde yüzde 14 neme kadar kurutulur. Çeltik ilçe sınırları dışına çıkarılmadan yöredeki fabrikalarda kavuzu soyulup parlatılarak pirince dönüştürülür; yalnızca orta taneli ve birinci sınıf ölçütlere uyan pirinç paketlenir.

Tarihçe ve coğrafi işaret

Belgeye göre 16. yüzyıl kayıtlarında Tosya, Anadolu'nun pirinç merkezleri arasında anılır ve ülkenin ilk çeltik fabrikası 1926'da burada kurulmuştur. Tosya Belediyesinin 12 Kasım 2014 tarihli başvurusuyla (C2014/069) 8 Kasım 2017'de 230 numarayla menşe adı olarak tescil edildi. Coğrafi sınır, Devrez Çayı boyunca Yukarı Kayı ve Dağardı'dan Ortalıca'ya uzanan yaklaşık 45 kilometrelik vadidir. Denetimi belediye koordinatörlüğünde altı kişilik kurul yılda en az bir kez, şikâyet hâlinde her zaman yapar.

Aynı ilden: Taşköprü Sarımsağı, Kastamonu Pastırması, Taşköprü Kuyu Kebabı, Devrekani Hindi Banduması