Ağrı Haşıl Yemeği
Ağrı
Lezzet
Ağrı Geven Balı
Ağrı
Ağrı Geven Balı; Ağrı'da Kafkas arısıyla, polenlerinin en az yarısı gevenden gelen, açık sarıdan turuncuya değişen renkte, koyu kıvamlı ve boğazda yanma bırakan monofloral süzme baldır; 2022'de menşe adıyla tescillendi.
- Yöre Ağrı
- Tür Bal
- Coğrafi işaret Menşe adı
- Tescil yılı 2022
- Ana malzeme Geven ağırlıklı nektar ve polen, Kafkas arısı
- Servis 500 ve 1.000 ml cam kavanoz ya da 1-2 kg laklı teneke
Ağrı Geven Balı Hakkında
Ağrı Geven Balı nedir?
Tescil belgesine göre Ağrı Geven Balı, il sınırında yetişen geven (Astragalus) bitkilerinden elde edilen monofloral süzme baldır. Kafkas arısı (Apis mellifera caucasica) kolonileriyle üretilir; belgeye göre bu arının dili uzun olduğu için bitkilerin özsuyuna kolay ulaşır ve bölgede uzun süredir kullanıldığı için yöreye uyum sağlamıştır.
Nasıl tanınır?
- Renk: açık sarıdan turuncuya
- Kıvam: koyu
- Tat: hafif kokulu, ama yenince boğazda yanma hissi bırakır
Polen
Monofloral olmasının ölçüsü polendir: balda en az yüzde 50 geven poleni, en az yüzde 3 papatyagiller (Asteraceae) ve en az yüzde 1 gülgiller, ballıbabagiller, defnegiller ve maydanozgiller poleni bulunur. Belgeye göre maydanozgillerden gelen polen, bu balın ayırt edici özelliklerinden biridir.
Sayılarla
- Nem: en fazla yüzde 18. Belgeye göre bunun nedeni ilin derin vadilerden oluşması ve yaz günlerinin sıcak geçmesidir.
- Prolin: en az 400 mg/kg
- HMF: en fazla 30 mg/kg
- Fruktoz/glukoz: 1,20-1,40
- Hasat: yılda bir kez, 15 ağustos-10 eylül
Ağrı'nın arazisi
Ağrı, Yukarı Murat Havzası'nda dağlar, ovalar ve vadilerden oluşur; vadi tabanıyla çevredeki dağlar arasındaki yükselti farkı çoğu yerde 1.000 m'yi aşar. Belgeye göre bu yüzden bitkiler farklı zamanlarda çiçek açar ve arılar bahar ile yaz boyunca hep çiçek bulur. Arıcılar baharda vadi tabanlarında konaklar, yaz ortasında yaylalara ve dağ eteklerine çıkar. Kovanlar üretim sezonunda il dışına çıkarılmaz.
Coğrafi işaret
Ağrı İli Arı Yetiştiricileri Birliği'nin 9 Kasım 2020 tarihli başvurusuyla, 17 Mart 2022'de 1050 numarayla menşe adı olarak tescil edildi. Metin 1 Ekim 2024 tarihli, 182 sayılı bültendeki değişiklikle güncellendi.
Bu bal, Doğubayazıt Aşure Tatlısı tescilinde zorunlu malzemedir. Başka tescilli ballar: Kars Balı, Bitlis Balı.
- Coğrafi işaretli
- Menşe adı
- Bal
- Geven balı
- Ağrı
- Kafkas arısı
Lezzetin Hikâyesi
Tescil belgesine göre arıcılık Ağrı'da önemli bir geçim kaynağıdır ve her yıl hasat sonunda düzenlenen geleneksel bal festivalleri ve tadım şenlikleri, arıcıları ve yöre halkını bir araya getiren toplumsal etkinliklere dönüşmüştür.
Belge kışı da ayrıntılı anlatır. Kovanlar dışarıda kışlatılırsa kar altında kalır; giriş deliğinin yaklaşık 25 cm üstüne 5 cm çapında bir delik açılır ve kış boyu açık bırakılır. Kovanlar karla örtülünce önleri temizlenir.
Arılar sonbaharda kovandaki çatlakları propolisle kapatır. Belgeye göre bu propolis kovanın ısısını koruduğu için sonbaharda temizlenmez; temizlik baharda, arılar doğaya çıkınca yapılır. Kışın arılar yalnız Ağrı Geven Balıyla beslenir; gerekirse bal şurubu verilir, şeker şurubu kullanılmaz.
Nasıl Üretilir?
- Sezonu başlat Üretim, iklime göre nisan sonunda başlar; arıcı nisan-mayısta Ağrı İli Arı Yetiştiricileri Birliği'ne bildirim yapar.
- Çiçeği izle Kovanlar baharda vadi tabanlarında, yaz ortasında yaylalarda ve dağ eteklerinde konaklatılır; sezonda il dışına çıkarılmaz.
- Çerçeveleri ver Arılar nektar toplamaya başlayınca ballıklara arıcının kendi balmumu çerçeveleri yerleştirilir.
- Hasat et 15 ağustos-10 eylül arasında, çerçevelerin tamamı ya da 2/3'ü sırlanınca yalnız ballık katından hasat yapılır; kuluçkalıktan bal alınmaz.
- Soğuk süz Petekler loş, 4-20 °C'deki bal sağım odasında ısıtılmadan santrifüj edilir.
- Dinlendir Bal 100-200 litrelik krom kaplarda yaklaşık 3 gün bekletilir.
- Ambalajla İzinli dolum tesislerinde 500 ve 1.000 ml cam kavanozlara ya da 1-2 kg laklı tenekelere doldurulur.
- Kışlık bal bırak Kovanın alt katına yeterince Ağrı Geven Balı bırakılır; gerekirse bal şurubu verilir, şeker şurubu kullanılmaz.
- Kışlat Kasım ortası-aralık başında arılar içi 10 °C'yi geçmeyen kerpiç odalara alınır ya da kar altında, üstü yalıtılmış ve havalandırma deliği açılmış kovanlarda kışlatılır.
Nerede Keşfedilir?
Bu lezzetin nerede bulunabildiği henüz derlenmedi.
Ağrı Geven Balı Hakkında Sık Sorulanlar
Geven balı nedir?
Tescil belgesine göre polenlerinin en az yüzde 50'si geven (Astragalus) bitkisinden gelen monofloral baldır.
Ağrı geven balının tadı nasıldır?
Hafif kokuludur ama yenince boğazda yanma hissi bırakır; kıvamı koyu, rengi açık sarıdan turuncuya değişir.
Ağrı geven balı ne zaman hasat edilir?
Yılda bir kez, 15 ağustos ile 10 eylül arasında, yalnız kovanın üst katından.
Geven balı hangi arıyla üretilir?
Kafkas arısıyla; belgeye göre uzun dili sayesinde bitkilerin özsuyuna kolay ulaşır.
Ağrı Geven Balı ne zaman tescillendi?
17 Mart 2022'de, Ağrı İli Arı Yetiştiricileri Birliği adına 1050 numarayla menşe adı olarak tescillendi; metin 2024'te değişiklik ilanıyla güncellendi.
Evde Böyle Yapıyoruz
Yukarıdaki tarif tescil metninden. Ama her ev, her köy bu lezzeti biraz farklı yapar. Burada okurlarımızın kendi deneyimleri var; editörümüz okuyup onayladıktan sonra yayımlanır.
Henüz okur katkısı yok. İlk tarifi siz paylaşın.
Siz bu lezzeti nasıl yaparsınız? Paylaşın
Bilmediklerimiz
Bu lezzet için açık soru listesi henüz hazırlanmadı.
Kaynaklar
Katkıda Bulun
Bu lezzetle ilgili bilgi, fotoğraf veya deneyiminizi paylaşarak içeriğin gelişmesine katkı sağlayın.
Katkıda bulununAynı Yöreden Diğer Lezzetler
Tüm lezzetleri gör-
-
Ağrı Tulum Peyniri
Ağrı
-
Doğubayazıt Abdigör Köftesi
Doğubayazıt
-
Doğubayazıt Aşure Tatlısı
Doğubayazıt
Fotoğraf Galerisi
Fotoğraf bekleniyor
Bu lezzeti tattıysanız, fotoğraflarınızı paylaşarak sayfanın zenginleşmesine katkıda bulunabilirsiniz.
İlk fotoğrafı siz paylaşınKeşfetmeye devam et
Yeni yerler, rotalar ve ilham veren içerikler için bültenimize abone ol.