Bitlis Avşor Çorbası
Bitlis
Lezzet
Bitlis Balı
Bitlis
Bitlis Balı; Bitlis'in yüksek yaylalarında Kafkas arısı ve melezleriyle üretilen, 20 familyadan 43 bitki cinsinin polenini taşıyan, altın sarısı-kehribar renkli polifloral çiçek balıdır; petekli, karakovan ve süzme olarak satılır, 2025'te mahreç işaretiyle tescillendi.
- Yöre Bitlis
- Tür Bal
- Coğrafi işaret Mahreç işareti
- Tescil yılı 2025
- Ana malzeme Bitlis yaylalarındaki çiçeklerin nektarı ve poleni, Kafkas arısı ve melezleri
- Servis Süzme , petekli ya da karakovan
Bitlis Balı Hakkında
Bitlis Balı nedir?
Tescil belgesine göre Bitlis Balı, ilin yüksek rakımlı yaylalarından elde edilen polifloral çiçek balıdır. Rengi altın sarısı kehribardır. Petekli, karakovan ve süzme bal olarak üretilir; arı olarak Kafkas ırkları ve melezleri kullanılır.
Flora
Bitlis, Doğu Anadolu'nun Yukarı Fırat ve Yukarı Murat bölümlerinin sınırında, bozkır bitki örtüsünün hâkim olduğu bir ildir. Belgeye göre bitki çeşitliliği yüksektir; adını ilden alan Bitlis çivitotu, Bitlis imirdiği, Bitlis çöveni, Bitlis sıracaotu ve Bitlis çıtlığı gibi pek çok endemik tür burada yetişir.
Balda 20 familyaya ait 43 cinsin poleni bulunur. En yoğun polenler sırasıyla karahindiba (Taraxacum), geven (Astragalus), kantaron (Hypericum), dulavratotu (Arctium) ve kekiktir (Thymus). Belgenin ilginç bir notu var: bölgede meşe yoğun olmasına rağmen balda meşe poleni bulunmaz.
Sayılarla
- Nem: en fazla yüzde 15
- HMF: en fazla 2,5 mg/kg
- Prolin: en az 800 mg/kg
- Diastaz sayısı: en az 28
- Fruktoz + glukoz: en az 68 g/100 g
- Hasat: yılda bir kez; karakovan hasadı ekim-kasıma kadar sürer
İki arıcılık
İlde arıcılık iki biçimde sürer. Sabit arıcılar kara kovanlarda ve eski usul sepet kovanlarda çalışır, kışı kerpiç odalarda ya da kovanları kar altında bırakarak geçirir. Gezginci arıcılar modern kovanlarla çalışır, hasattan sonra kolonilerini Hatay, Adana ve Mersin'e götürüp şubat ortasına kadar orada kışlatır. Belgeye göre kışlatma dışındaki bütün üretim ve paketleme Bitlis'te yapılmalıdır.
Coğrafi işaret
Bitlis Ticaret ve Sanayi Odası'nın 25 Eylül 2023 tarihli başvurusuyla, 8 Ocak 2025'te 1686 numarayla mahreç işareti olarak tescil edildi; coğrafi sınır Bitlis ilidir.
Aynı ilden: Bitlis Büryan Kebabı. Başka tescilli ballar: Kars Balı, Ardahan Çiçek Balı.
- Coğrafi işaretli
- Mahreç işareti
- Bal
- Çiçek balı
- Bitlis
- Karakovan
Lezzetin Hikâyesi
Tescil belgesi, Bitlisli sabit arıcının kışını ayrıntılı anlatır. Arılar aralık başında kışlatma odasına alınır. Oda kerpiçten ya da ısı değişiminden etkilenmeyen bir malzemeden yapılmıştır; karanlık ve sessizdir, içi 10 °C'yi geçmez. Hava ısınırsa kapılar açılıp oda serinletilir.
Kovanlar duvara yaslanmadan, yerden 25-30 cm yüksek sehpalara, üst üste en fazla 10 sıra dizilir. Güçlü koloniler alta, zayıflar ortaya konur. Kovanlar, dibinde su birikmesin diye öne doğru yüzde 3-5 eğik yerleştirilir.
Dışarıda kışlatmayı seçenler güçlü kolonileri kar altında bahara kadar bekletir. Kovanın üstü yalıtılır, havalandırma açık tutulur.
Nasıl Üretilir?
- Kış çıkışını yap 15 şubat-1 mayıs arasında kolonilerin kış çıkışı bakımı, beslemesi ve ana arı kontrolü yapılır.
- Yaylaya taşı Koloniler yerleşim yerlerine en az 1,5 km uzak, su kaynaklarına yakın, hafif eğimli yamaçlara yerleştirilir; 1.900 m'de vejetasyon azalınca daha yükseğe taşınır.
- Beslemeyi kes Mayısın ilk haftasından ağustos sonuna kadar destek beslemesi yapılmaz; arılar nektar toplarken ilaç ya da kimyasal kullanılmaz.
- Çerçeveleri ver Nektar akımı başlayınca (en iyi mayıs ortasından ağustos sonuna) balmumu çerçeveleri yerleştirilir.
- Hasat et Çerçevelerin tamamı ya da 2/3'ü sırlanınca, günün sıcak saatleri dışında yalnız ballıktan hasat yapılır; kuluçkalık alınmaz. Yılda bir kez hasat edilir.
- Süz ve dinlendir Petekler sağım makinesinde süzülür, 100-200 litrelik krom kaplarda 3 gün bekletilir; filtreleme yapılmaz.
- Doldur ve depola Süzme bal en fazla 1 kg'lık cam kavanozlara doldurulur; petekli ve karakovan bal analizden sonra 3-5 kg'lık ambalajlara konur. Güneş görmeyen, 4-20 °C'deki kokusuz ve kuru yerde saklanır.
- Kışlık bal bırak Kovandaki arılı çerçeve sayısının iki katı kadar kilogram bal bırakılır (5 çerçeveli koloniye 10 kg). Gerekirse 2/1 ya da 1/1 şeker şurubuyla ya da Bitlis Balıyla beslenir.
- Kışlat Aralık başında kolonilere kerpiç odalarda (içi 10 °C'nin altında) ya da kar altında kışlatma yapılır; gezginci arıcılar kolonilerini Hatay, Adana ve Mersin'e götürür.
Nerede Keşfedilir?
Bu lezzetin nerede bulunabildiği henüz derlenmedi.
Bitlis Balı Hakkında Sık Sorulanlar
Bitlis balı nasıl bir baldır?
Tescil belgesine göre altın sarısı-kehribar renkli, polifloral bir çiçek balıdır; 20 familyaya ait 43 bitki cinsinin polenini taşır.
Bitlis balı hangi arıyla üretilir?
Kafkas ırkları ve melezleriyle.
Bitlis balı hangi biçimlerde satılır?
Süzme bal en fazla 1 kg'lık cam kavanozda; petekli ve karakovan bal 3-5 kg'lık ambalajlarda.
Bitlis balına katkı konur ya da filtrelenir mi?
Hayır. Belgeye göre bal 3 gün dinlendirilir ve filtrelenmez; nektar döneminde arılara destek besleme ve ilaç uygulanmaz.
Bitlis Balı ne zaman tescillendi?
8 Ocak 2025'te, Bitlis Ticaret ve Sanayi Odası adına 1686 numarayla mahreç işareti olarak tescillendi.
Evde Böyle Yapıyoruz
Yukarıdaki tarif tescil metninden. Ama her ev, her köy bu lezzeti biraz farklı yapar. Burada okurlarımızın kendi deneyimleri var; editörümüz okuyup onayladıktan sonra yayımlanır.
Henüz okur katkısı yok. İlk tarifi siz paylaşın.
Siz bu lezzeti nasıl yaparsınız? Paylaşın
Bilmediklerimiz
Bu lezzet için açık soru listesi henüz hazırlanmadı.
Kaynaklar
Katkıda Bulun
Bu lezzetle ilgili bilgi, fotoğraf veya deneyiminizi paylaşarak içeriğin gelişmesine katkı sağlayın.
Katkıda bulununAynı Yöreden Diğer Lezzetler
Tüm lezzetleri gör-
-
Bitlis Büryan Kebabı
Bitlis
-
Bitlis İçli Köftesi
Bitlis
-
Bitlis Katıklı Dolma
Bitlis
Fotoğraf Galerisi
Fotoğraf bekleniyor
Bu lezzeti tattıysanız, fotoğraflarınızı paylaşarak sayfanın zenginleşmesine katkıda bulunabilirsiniz.
İlk fotoğrafı siz paylaşınKeşfetmeye devam et
Yeni yerler, rotalar ve ilham veren içerikler için bültenimize abone ol.