İçeriğe geç
Lezzet

Kars Balı

Kars

Kars Balı; Kars'ın sekiz ilçesinde yerleşik arıcıların Kafkas arısıyla mayıs-ağustos arasında kır çiçeklerinden ürettiği, açık renkli, hafif aromalı ve kısa sürede kremleşen, 2018'de menşe adıyla tescillenmiş çiçek balıdır.

Kars Balı Hakkında

Kars Balı nedir?

Tescil belgesine göre Kars Balı; mayıs-ağustos aylarında yörenin doğal florasındaki çiçeklerden toplanan nektar ve polenle, il sınırları içinde yerleşik arıcılar tarafından üretilen bir çiçek balıdır. Karışık floralı (polifloral) ballar sınıfındadır ve Kafkas arısı (Apis mellifera caucasica) ya da melezleriyle üretilir.

Nasıl tanınır?

  • Renk: açık sarıdan altın sarısına; kristalleşince krem rengi
  • Tat: hafif aromalı, ağızda çabuk eriyen, genizde çok az yanma bırakan bir bal. Belge açıkça yazar: keskin aromalı değildir.
  • Kıvam: hasatta sıvı ve akışkan; Kars koşullarında karanlık bir yerde 45 gün içinde kristalleşebilir. Kristal bal tereyağı kıvamındadır, bıçakla ekmeğe sürülür ve dilde 3-5 saniyede erir.

Sayılarla

  • Nem: yüzde 15,5 ± 2,6
  • HMF: ortalama 0,77 ppm; üst sınır 20 mg/kg
  • Prolin: en az 400 mg/kg
  • Polen: 100 örnekte 30 familyaya ait 54 takson; 10 g baldaki polen sayısı 30 binin altına düşmez
  • Hasat: yılda bir kez, 20 temmuz ile ağustos ortası arası

Neden farklı?

Belge üç nedene dayanır. Flora: Kars'ta yaklaşık 1.800 yabani çiçekli bitki türü vardır, 100 kadarı endemiktir; adını Kafkaslardan ya da Kars'tan alan pek çok tür burada yetişir. Yükseklik ve kar: il büyük ölçüde 1.500-3.000 m arasındaki volkanik bir platodadır; kar 5-6 ay yerde kalır ve bitki örtüsü serin yaz nedeniyle uzun süre canlı kalır. Yalıtım: sınır ili olduğu için arı hareketleri kolay denetlenir ve Kars arıcılık açısından tecritli bölge kabul edilir.

Arı ırkı da belirleyicidir: Kafkas arısının hortumu 6,6-7,25 mm uzunluğundadır; Kars'taki arılarda ortalama dil uzunluğu 6,67 mm ölçülmüştür. Bu sayede derin tüplü çiçeklerden de beslenebilir.

Coğrafi işaret

Kars İli Arı Yetiştiricileri Birliği'nin 23 Aralık 2016 tarihli başvurusuyla, 10 Ağustos 2018'de 374 numarayla menşe adı olarak tescil edildi. Coğrafi sınır: Merkez, Akyaka, Arpaçay, Digor, Kağızman, Sarıkamış, Selim ve Susuz ilçeleri ile bunlara bağlı köy, yayla ve mezralar.

Aynı ilden: Kars Kaz Eti, Kars Ketesi.

  • Coğrafi işaretli
  • Menşe adı
  • Bal
  • Çiçek balı
  • Kars

Lezzetin Hikâyesi

Tescil belgesi, Kars Balı'nın kır çiçeği aroması ve hafif kokusuyla Osmanlı saray sofralarında yer aldığına ve Osmanlı döneminde ilden dışarı satılan ürünler arasında bulunduğuna dair yazılı kaynaklar olduğunu belirtir.

Belgeye göre Kars çevresinde arıcılık 20. yüzyıl başına kadar uzun sepetlerde yapıldı. Türkiye'de yeni tip kovanların ilk kez kullanıldığı yer, Birinci Dünya Savaşı yıllarında Kars'tır; bu kovanlar oradan bütün ülkeye yayıldı.

Belge üreticiyi de tarif eder: yöre arıcıları göçer değildir, bilgilerini kuşaktan kuşağa aktarır ve 90 gün gibi kısa bir sezonda bal elde eder. Arılarını hafif ve ısı değişimine dayanıklı Sarıkamış sarıçamından yapılmış kovanlarda tutarlar.

Nasıl Üretilir?

  1. Sezonu aç Kışlatılan arılar nisan başında arılıklardan çıkarılır; mayıs ortasından itibaren nektar durumuna göre il içinde 2.000 m ve üzerindeki, su kaynaklarına yakın alanlara taşınır. Arılar sezonda il dışına çıkarılmaz.
  2. Beslemeyi kes Mayıs sonundan ağustos başına kadar süren nektar döneminde hiçbir destek beslemesi, ilaç ya da kimyasal uygulanmaz; kovan önüne her gün yayvan bir kapta temiz su konur.
  3. Ballıkları yerleştir Arılar nektar toplamaya başlayınca ballıklara steril balmumu çerçeveleri konur.
  4. Hasat et Çerçevelerin tamamı ya da en az 2/3'ü sırlanınca yalnız ballık bölümünden bal alınır; kuluçkalıktan hasat yapılmaz. Hasat yılda bir kez, 20 temmuzdan ağustos ortasına kadar yapılır.
  5. Soğuk süz Petekler loş, serin ve havadar bal sağım odasına taşınır; ısıtılmadan santrifüjle süzülür ve 100-200 litrelik krom kaplarda toplanır. Polen ayrımı yapılmaz.
  6. Dinlendir Bal yaklaşık 3 gün bekletilir; büyük parçacıklar ve kabarcıklar çöker, bal homojen görünüm kazanır.
  7. Doldur ve depola 500 ml ya da 1.000 ml cam kavanozlara veya 1-2 kg'lık tenekelere doldurulur; loş, nemsiz, 4-20 °C'deki odada saklanır. Bal 1,5-2 ayda kremleşir.
  8. İstenirse sıvılaştır Yayvan bir kazandaki su 42 °C'ye kadar ısıtılır; kavanozlar bu suda bal eski sıvı hâline dönene kadar tutulur.
  9. Kışa hazırla Hasattan sonra kovanda yöre balı bırakılır; gerekirse ağustos-eylülde akşamüzeri 1/1 sulandırılmış bal ya da 2/1 şeker pancarı şurubu verilir. Arılar kasım başı-ortasında içi 10 °C'yi geçmeyen kışlatma odalarına alınır.

Nerede Keşfedilir?

Bu lezzetin nerede bulunabildiği henüz derlenmedi.

Kars Balı Hakkında Sık Sorulanlar

Kars balı neden çabuk donar?

Tescil belgesine göre fruktoz/glikoz oranı düşüktür; bu oran düştükçe bal daha kolay kristalleşir. Kars koşullarında 45 gün ile 2 ay içinde krem hâline gelebilir. Bu, balın bozulduğunu değil, özelliğini gösterir.

Donmuş Kars balı nasıl sıvılaştırılır?

Belgedeki yöntemle: yayvan bir kazandaki su 42 °C'ye kadar ısıtılır, kavanoz bal sıvılaşana kadar suyun içinde tutulur.

Kars balının tadı nasıldır?

Hafif aromalıdır, ağızda çabuk erir ve genizde çok az yanma bırakır. Belgeye göre keskin aromalı bir bal değildir.

Kars balı hangi arıyla üretilir?

Kafkas arısı (Apis mellifera caucasica) ya da melezleriyle. Uzun hortumu sayesinde derin tüplü çiçeklerden de nektar toplayabilir.

Kars Balı ne zaman tescillendi?

10 Ağustos 2018'de, Kars İli Arı Yetiştiricileri Birliği adına 374 numarayla menşe adı olarak tescillendi.

Evde Böyle Yapıyoruz

Yukarıdaki tarif tescil metninden. Ama her ev, her köy bu lezzeti biraz farklı yapar. Burada okurlarımızın kendi deneyimleri var; editörümüz okuyup onayladıktan sonra yayımlanır.

Henüz okur katkısı yok. İlk tarifi siz paylaşın.

Siz bu lezzeti nasıl yaparsınız? Paylaşın
Ne paylaşmak istiyorsunuz?

Lütfen kendi deneyiminizi yazın. Başka sitelerden alınmış metinler, reklam, bağlantı ve sağlık iddiaları yayımlanmaz.

Bilmediklerimiz

Bu lezzet için açık soru listesi henüz hazırlanmadı.

Bu lezzeti biliyor musunuz?

Kaynaklar

Katkıda Bulun

Bu lezzetle ilgili bilgi, fotoğraf veya deneyiminizi paylaşarak içeriğin gelişmesine katkı sağlayın.

Katkıda bulunun

Aynı Yöreden Diğer Lezzetler

Tüm lezzetleri gör

Fotoğraf Galerisi

Fotoğraf bekleniyor

Bu lezzeti tattıysanız, fotoğraflarınızı paylaşarak sayfanın zenginleşmesine katkıda bulunabilirsiniz.

İlk fotoğrafı siz paylaşın

Keşfetmeye devam et

Yeni yerler, rotalar ve ilham veren içerikler için bültenimize abone ol.

Onay e-postası göndereceğiz; istediğiniz an çıkabilirsiniz.

Daha bitmedi…

Türkiye’de sıradaki keşfin neresi?

Haritada Keşfet Rotaları Gör