Aras vadisinde uzun elma, kaya resimleri ve kaleler
Kağızman
Kars
Kağızman, Aras Nehri vadisinde ve Çamuşlu köyündeki tarih öncesi kaya resimleriyle bilinen bir Kars ilçesi. Ilıman iklimi ve meyve bahçeleri hakkında bilgi al.
İlKars
Yer sayfası5
Köy/mahalle60
RakımBilgi aranıyor
İl merkezine mesafe75 km
Kağızman Hakkında
Kağızman, Kars'ın güneyinde, Aras Irmağı'nın açtığı derin vadide kurulmuş bir ilçedir. Kars'ın geri kalanından daha alçak ve ılıman olan bu vadi, meyve bahçeleriyle, tarih öncesi kaya resimleriyle ve kayalık tepeler üzerindeki kalelerle bölgenin en farklı coğrafyalarından birini sunar. 2025 verilerine göre 42 bin 717 nüfusuyla Kars'ın merkezden sonraki en kalabalık ilçesidir.
Tarihçe
Kağızman çevresinde insan yerleşimi Paleolitik döneme kadar uzanır. Camuşlu köyü yakınında taş el baltaları bulunmuştur. Kurbanağa Mağarası ve Camuşlu'daki kaya resimleri, bölgede binlerce yıl önce yaşayan avcı ve göçebe toplulukların izlerini taşır. Adın kökeni hakkında farklı görüşler vardır. Bunlardan biri, Aras boyuna yerleşen Kalız boyuna atfedilen 'Kalızvan' adıdır. Akkoyunlu döneminde bölgenin Kızıldere olarak anıldığı da kaynaklarda geçer. 1878–1918 arasında Rus yönetiminde kalan Kağızman, bu dönemde Kars vilayetine bağlı bir okrug merkeziydi.
Coğrafya ve iklim
Yaklaşık 1.871 km² yüzölçümüne sahip ilçe, Aras vadisi boyunca 1.100 ile 1.600 metre arasında değişen yüksekliklerde yer alır. Vadinin korunaklı yapısı, Kars Platosu'na göre daha ılıman bir mikroklima oluşturur. Bu sayede ilçede elma, kayısı ve dut yetiştiriciliği gelişmiştir. Coğrafi işaretli Kağızman Uzun Elması bu mikroklimanın ürünüdür. Vadiyi çevreleyen dağlarda kızıl ve renkli toprak tabakaları dikkat çekici manzaralar oluşturur. Bayam çevresindeki kızıl topraklar, fotoğrafçıların ilgisini çeken bir manzara sunar.
Gezilecek yerler
Kurbanağa Mağarası: Av sahneleri ve hayvan figürleri içeren tarih öncesi kaya resimleriyle bilinen mağara.
Camuşlu Kaya Resimleri: Yüzden fazla hayvan figürünün bulunduğu açık hava kaya sanatı alanı. Ulaşım için arazi aracı önerilir.
Keçivan Kalesi: Tunçkaya köyünde, sarp kayalıklar üzerindeki kale. Köy halkı hâlâ surların içinde yaşar; kale içinde cami ve kilise kalıntıları vardır.
Çengilli Kilisesi: Çengilli köyündeki Orta Çağ kilisesi.
Aras vadisi: Irmak boyunca uzanan bahçeler ve renkli toprak tepeleriyle manzara rotası.
Yöresel lezzetler
Kağızman'ın en bilinen ürünü, coğrafi işaretli Kağızman Uzun Elmasıdır. Vadide yetişen kayısı ve dut ile bunlardan yapılan pestil ve kuru meyveler de yöreye özgü tatlardır. Sofralarda Kars mutfağının kaşarı, gravyeri, Kars Kaz Eti ve Kars Ketesi de sıkça yer alır.
Yönetim
Kağızman Kaymakamı Semih Cembekli'dir. Cembekli, 17 Haziran 2026 tarihli kararnameyle Ardahan vali yardımcılığından atanmıştır. 2024 yerel seçimlerini DEM Parti adayı Mehmet Alkan kazanmıştı. Ancak Alkan, Şubat 2025'te İçişleri Bakanlığı kararıyla görevden uzaklaştırıldı ve belediyeye kayyum atandı. Temmuz 2026 itibarıyla kaymakam Semih Cembekli aynı zamanda belediye başkan vekili olarak görev yapmaktadır. İlçede belde belediyesi yoktur. İlçe merkezinde 9 mahalle, ilçeye bağlı 60 köy bulunur.
Ulaşım
Kağızman, Kars merkeze karayoluyla yaklaşık 72–76 km uzaklıktadır. İlçeden Iğdır ve Erzurum yönlerine de karayolu bağlantısı vardır. Kars'tan düzenli dolmuş ve otobüs seferleri yapılır. Camuşlu ve çevre köylerdeki kaya resimlerine ulaşmak için arazi aracı tavsiye edilir. En yakın havalimanı Kars Harakani Havalimanı'dır.
Kağızman’a bağlı Çengilli köyünün ortasındaki tepede, haç planlı ve kubbeli, yaklaşık 25 metre yüksekliğinde bir ortaçağ kilisesi. Köy 1900 m rakımda. Yapı ayakta ama onarım bekliyor; içinin güncel durumu doğrulanmadı.
Kağızman Camuşlu köyü yakınında, Aladağ'ın doğu yamacında bazalt kaya üzerine işlenmiş iki kaya resmi panosu. Kars'a 50, köye 5 km; son bölümün yolu belirsiz.
Kağızman Çukurayva köyü yakınında kayaya oyulmuş, 10. yüzyıla tarihlenen Tzarakar Manastırı. Kubbelerde kırmızı kök boyayla yapılmış haç motifleri var.
Kağızman Tunçkaya köyü, Aras kıyısındaki Keçivan Kalesi'nin surları içinde yaşıyor; köye kale kapısından giriliyor. Burası müze değil, yaşayan bir köy.
Kağızman Camuşlu köyünde, kaya resimleriyle aynı çevrede mağara. Paleolitik taş aletler, ocak yerleri ve Tunç Çağı buluntuları kayıtlı; ziyaret alanı yok.
Sitemizde çerezler kullanıyoruz. Zorunlu çerezler her zaman aktiftir, diğer çerezleri tercihlerinizle yönetebilirsiniz.
Detaylı bilgi için Çerez Politikası sayfasını inceleyin.
Çerez tercihlerinizi yönetin
Sizlere daha iyi bir deneyim sunabilmek için çerezler kullanıyoruz. Tercihlerinizi istediğiniz zaman değiştirebilirsiniz.
Zorunlu çerezlerSitenin çalışması için gereklidir, kapatılamaz.Her zaman aktif
Analitik çerezlerSitenin nasıl kullanıldığını anlamamıza yardımcı olur.
Pazarlama çerezleriİlgi alanlarınıza uygun içerik göstermek için kullanılır.