Kurbanağa Mağarası

Kısaca

Kurbanağa Mağarası, Kağızman’a bağlı Camuşlu köyü çevresinde, Aladağ’ın doğu yamaçlarında. Camuşlu kaya resimleriyle aynı arkeolojik alanın parçası sayılıyor. Belediyenin verdiği ölçülere göre 11,5 metre derinliğinde, ağız genişliği 12,5 metre. Gitmeden bilmen gereken tek şey: mağaranın ziyarete düzenlendiğine, yolunun ya da aydınlatmasının olduğuna dair hiçbir resmî bilgi yok.

Neden gitmeli

Kurbanağa, Türkiye tarih öncesi araştırmalarının kurucu isimlerinden İsmail Kılıç Kökten’in 1970’te yayımladığı “Yazılıkaya’da ve Kurbanağa Mağarasında yeni bulunan diptarih resimleri” başlıklı çalışmayla literatüre girdi. Mağarada ve çevresinde taş aletler, ocak yerleri ve el baltaları bulundu. Buna ek olarak Tunç Çağı’na ait çanak çömlek ile kement ve file gibi av araçlarını gösteren duvar resimleri kaydedildi.

Tek başına bakıldığında bir kaya oyuğu gibi görünebilir. Değeri, kaya resimleriyle birlikte düşünüldüğünde ortaya çıkıyor: aynı yamaçta hem açık havada kayaya işlenmiş figürler hem de insanların sığındığı, ateş yaktığı bir mağara var. Kaya resimlerini görmeye geliyorsan, bu alanın neden önemli olduğunu Kurbanağa tamamlıyor.

Beklentini baştan ayarla: duvar resimlerinin bugün hangi durumda olduğu, çıplak gözle seçilip seçilmediği hakkında güncel bir bilgi bulamadık. Mağaranın içinde görecek bir şey kalmamış olabilir.

Kritik bilgi: neyin nerede bulunduğu net değil

Kaynaklar dönem konusunda ayrışıyor. Kültür Portalı buradaki taş aletleri Alt Paleolitik’e, Kağızman Kaymakamlığı ise Orta Paleolitik’e koyuyor. Duvar resimleri için Kaymakamlık son Neolitik ya da İlk Tunç Çağı sonlarını öneriyor.

Tunç Çağı buluntularının yeri de iki biçimde anlatılıyor. Kültür Portalı bunları mağaranın içinde sayıyor; Kağızman Belediyesi ise mağaraya yakın açılan bir çukurda bulunduklarını yazıyor.

Nasıl gidilir

Camuşlu köyü üzerinden. Kağızman Kaymakamlığı mağarayı Tombultepe’ye yakın gösteriyor; mağaranın doğusundaki Kale tepesinde de bir sondaj yapıldığı biliniyor. Mağaranın kaya resimlerine ya da köye kaç kilometre uzakta olduğu, yolun araçla nereye kadar gittiği hiçbir resmî kaynakta yok.

Konum ve yol bilgisi doğrulanmadı. Köyde yerini bilen biriyle gitmeden mağarayı arama.

Ne zaman gidilmeli

Kaya resimleriyle aynı mantık geçerli: kar kalktıktan, toprak kuruduktan sonra. Mağara ağızlarının çevresi yağıştan sonra kaygan olur. Resmî bir mevsim önerisi yok.

Ne kadar zaman ayırmalı

Mağarayı tek başına hedef yapma; Camuşlu kaya resimleriyle aynı yarım günün içine yerleştir. Asıl süreyi yolu bulmak ve yürümek alacak.

Süre önerisi planlama amaçlıdır, ölçülmüş bir değer değildir.

Pratik sorular

• Çocukla gidilir mi? Önermiyoruz. Yol, zemin ve mağara içi güvenliği hakkında bilgi yok.
• Mağaraya girilir mi? Girişin güvenli olduğu doğrulanmadı. İçeri girmeye karar verirsen yanına fener al ve asla tek başına girme.
• Tekerlekli sandalye: Erişilebilir değil kabul et.
• Kamp: Arkeolojik bir alanda kamp yapma.
• Giriş ücreti: Doğrulanmadı.
• Kazı yapmak, yüzeyden bir şey toplamak: Kesinlikle yapma. Arkeolojik alanlardan malzeme almak yasal olarak suçtur ve buluntunun bilimsel değerini yok eder.

Mağaranın yapısı

Mağaranın ağzı güneye bakıyor ve resimler girişin çevresinde. Alpaslan Ceylan'ın 2008 tarihli Kağızman araştırmasına göre girişte, kazıma ve noktalama (oyma) teknikleriyle yapılmış dağ keçisi figürleri, ağaç kazıklı tuzaklar ve kementler var. Ceylan bu üslubun Camuşlu (Yazılıkaya) panolarındakinden farklı olduğunu belirtiyor.

Ceylan mağarayı 11,5 metre derinlik, 5,5 metre iç genişlik ve 12,5 metre ağız genişliğiyle veriyor. Yani ağız, içeriden daha geniş; burası derin bir mağaradan çok sığ ve açık bir kaya sığınağı.

1969 sondajı

Kılıç Kökten 1969'da mağarada 3,50 × 8 metrelik bir deneme kazısı yaptı. Kazıda İlk Tunç Çağı çanak çömleğiyle birlikte Orta ve Üst Paleolitik taş aletler çıktı. Ceylan, Yazılıkaya panolarının mağaraya yaklaşık 6 km uzaklıkta olduğunu yazıyor; ikisini aynı gün görmeyi bu mesafeye göre planla.