Arpaçay, Kars'ın kuzeyinde, adını aldığı Arpaçay Irmağı'nın oluşturduğu Ermenistan sınırında yer alan bir tarım ve hayvancılık ilçesidir. Kuş gözlemcilerinin uğrak yeri Kuyucuk Gölü, sınırdaki Arpaçay Barajı ve köylerde süren halı dokumacılığı ilçenin öne çıkan değerleridir. 2025 verilerine göre ilçede 13 bin 770 kişi yaşar.
Arpaçay çevresi, Ani merkezli Bagratlı Krallığı'nın hinterlandında kalıyordu. Bölge daha sonra Selçuklu, İlhanlı, Akkoyunlu ve Osmanlı yönetimlerine girdi. 1878'de Kars ile birlikte Rus yönetimine geçti ve 1918'deki çekilmenin ardından 1920'de Türk topraklarına katıldı. 1921 Kars Antlaşması ile Arpaçay Irmağı sınır olarak belirlendi.İlçe köylerinin yarısından fazlasında Karapapak (Terekeme) Türkleri yaşar. Yörenin halı ve kilim geleneği bu topluluğun kültürel mirasıyla iç içedir.
Coğrafya ve iklim
İlçe yaklaşık 1.165 km² yüzölçümüyle Kars Platosu'nun kuzey kesimine yayılır. Doğusunda sınır boyunca Arpaçay Irmağı akar. Irmak üzerine kurulan Arpaçay Barajı, Türkiye ve Ermenistan tarafından ortak kullanılan bir sulama barajıdır. İlçe merkezi yaklaşık 1.675 metre yüksekliktedir. Geniş çayırlar ve sulak alanlar göçmen kuşlar için önemli bir dinlenme alanı oluşturur. İklim sert karasaldır: Kışlar uzun ve karlı, yazlar serindir. Ekonomi tahıl ve yem bitkisi tarımı, büyükbaş hayvancılık ve el sanatlarına dayanır. Köylerde dokunan halılarda kırmızı tonlar, lacivert ve doğal yün renkleri hâkimdir. Bitkisel ve hayvan motifleri de bu dokumalarda sıkça kullanılır.
Gezilecek yerler
- Kuyucuk Gölü: Adını yakınındaki köyden alan, Ramsar Sözleşmesi kapsamında korunan sulak alan. Göç dönemlerinde yüzlerce kuş türünü ağırlar ve Kars'ın en önemli kuş gözlem noktalarındandır.
- Arpaçay Barajı ve sınır vadisi: Baraj gölü ve Arpaçay vadisinin manzarası. Sınır bölgesinde güvenlik uyarılarına uyulmalıdır.
- Halı dokuma köyleri: Köylerde hâlâ tezgâhlarda dokunan geleneksel Kars halıları ve kilimleri görülebilir.
Arpaçay, Ani Ören Yeri gezisiyle aynı gün planlanabilir. Ani'nin ardından Kuyucuk Gölü'ne uğrayıp Kars'a dönmek mümkündür. Gölde dürbün ve sessizlik, iyi bir gözlemin anahtarıdır.
Yöresel lezzetler
Arpaçay mutfağında köy tereyağı, kaşar ve gravyer önemli yer tutar. Kışlık hazırlanan Kars Kaz Eti, fırın hamur işi Kars Ketesi ve yayla çiçeklerinden üretilen Kars Balı sofranın vazgeçilmezleridir. Karapapak mutfağından gelen ev yapımı erişte ve hamur işleri de sıkça hazırlanır. 2026'da coğrafi işaret alan Kars Erişte Pilavı bu geleneğin bilinen örneklerindendir.
Yönetim
Arpaçay Kaymakamı Mehmet Abdulkadir Güvenç'tir. Güvenç, 17 Haziran 2026 tarihli atama kararnamesiyle Edirne Meriç'ten gelmiş ve 13 Temmuz 2026'da göreve başlamıştır. Arpaçay Belediye Başkanı, 2024 yerel seçimlerinde AK Parti'den seçilen Zeki Elma'dır. İlçede belde belediyesi yoktur. İlçe merkezinde 4 mahalle (Bahçeler, Orta, Yalınçayır, Yeni), ilçeye bağlı 48 köy bulunur.
Ulaşım
Arpaçay'a Kars merkezden karayoluyla ulaşılır. İlçe, Kars–Ardahan ve Kars–Çıldır yönlerine giden yolların yakınındadır. Kars otogarından kalkan dolmuşlar ilçe merkezine sefer yapar. Kuyucuk Gölü ve köylere gitmek için araç kiralamak en pratik seçenektir. En yakın havalimanı Kars Harakani Havalimanı'dır.