Hilar Mağaraları

Hakkında

Hilar Mağaraları, Diyarbakır'ın Ergani ilçesine bağlı Hilar köyünde bulunan kaya mezarları ve kaya oyma yapılardan oluşan bir alandır. Hilar Kaya Mezarları adıyla da bilinir (AA). Alan, Ergani'nin yaklaşık 6 km kuzeybatısındadır ve Çayönü Tepesi'nin yaklaşık 300 metre güneyinde yer alır (AA). Bakanlık sayfası ise alanı Ergani'nin güneybatısında gösterir ve Çayönü Tepesi'nin yaklaşık 500 metre kuzeyde olduğunu belirtir (Kültür ve Turizm Bakanlığı).

Alan, Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü tarafından 2024'te ören yeri olarak tescil edilmiştir. Bu tescille Hilar, Diyarbakır'ın ilk ören yeri olmuştur (AA, Kültür ve Turizm Bakanlığı).

Tarihçe

AA haberine göre alan, Roma İmparatorluğu döneminde önce taş ocağı olarak kullanılmış, ardından MS 1. ile 4. yüzyıllar arasında nekropol işlevi görmüştür. Bakanlık sayfası mezarların yaklaşık MS 100-325 yılları arasında kullanıldığını belirtir (Kültür ve Turizm Bakanlığı). Alanda ayrıca Mezolitik döneme ait izler de tespit edilmiştir (AA).

İlk kazılar 1979'da Çayönü ekibi tarafından yapılmıştır (Kültür ve Turizm Bakanlığı). Bu kazılarda iki kaya mezarı bulunmuştur. 2006'da yeniden başlayan çalışmalarda takılar, Roma ve Bizans sikkeleri gibi binlerce eser ele geçmiştir (AA). 2006-2010 yılları arasındaki nekropol kazılarında mezar odaları, kaya niş mezarlar ve kayaya oyulmuş tekne biçimli mezarlar açığa çıkarılmıştır (Kültür ve Turizm Bakanlığı).

Yetkililer, 2024 itibarıyla alanın yalnızca yaklaşık yüzde 5'inin kazıldığını belirtmiştir (AA).

Neler görülür?

Alanda bir kaya konutu, 16 kaya mezarı ve duvar kabartmaları bulunur (AA). Bazı mezarların ön yüzlerinde kabartmalar yer alır. Mezarlar, bölgedeki geç antik dönem mezar odalarının iyi korunmuş örnekleri arasında gösterilir (Kültür ve Turizm Bakanlığı).

Alanın doğal yapısı da dikkat çeker. Kireçtaşı kayalar, uzunlamasına ve enine aşınmayla biçimlenmiştir. Arkeolojik kalıntılar bu doğal oluşumlarla iç içedir (Kültür ve Turizm Bakanlığı). Bazı mağaraların üst üste veya yan yana düzenlendiği ve mezar odalarında niş ve lahit benzeri yapılar bulunduğu belirtilir (Küre Ansiklopedi).

Yakındaki Çayönü Tepesi, alanla birlikte gezilebilir.

Ziyaret

Ören yeri tescili kapsamında alana yönlendirme tabelaları, çevre çiti, kamera, aydınlatma, karşılama merkezi, yürüyüş yolları ve güvenlik ekibi kurulmuştur (AA).

Bakanlığın sayfasında alanın yaz döneminde (1 Mayıs-1 Ekim) 08.30-19.00, kış döneminde (1 Ekim-1 Mayıs) 08.30-17.00 arası açık olduğu, gişenin kapanıştan 30 dakika önce kapandığı belirtilir. Aynı sayfada pazartesi günleri kapalı olduğu yazılıdır. Giriş ücreti sayfada yer almaz (Kültür ve Turizm Bakanlığı).