Zülküf Dağı ve Hz. Zülküf Türbesi

Hakkında

Zülküf Dağı, yerel olarak Makam Dağı adıyla da bilinir. Dağ, Ergani ilçe merkezinin kuzeyinde, merkeze yaklaşık 5 km uzaklıktadır. İkiz görünümlü iki zirvesi vardır (Diyarbakır Hafızası). Zirvenin yüksekliği 1.515 m'dir ve buradan ilçe kuşbakışı izlenebilir (Yeni Birlik Gazetesi, 2026).

Ergani, Elazığ-Diyarbakır karayolu üzerinde, Diyarbakır'a yaklaşık 60 km uzaklıkta bir ilçedir. İlçeye demiryoluyla da ulaşılabilir (Diyarbakır Hafızası).

Dağ, üzerindeki Hz. Zülküf makamı nedeniyle inanç turizmi açısından önem taşır. Zülkifl (Zülküf), Kur'an'da iki ayette adı geçen bir şahsiyettir (TDV İslâm Ansiklopedisi).

Tarihçe

Makamın ilk yapım tarihi bilinmemektedir. Eski yapı 1926'da Birinci Umumi Müfettişlik'in emriyle yıkılmış, Ergani Hayır Cemiyeti 1958'de yerine taştan yeni bir bina yaptırmıştır (Diyarbakır Hafızası). Vakıflar Genel Müdürlüğü 2008'de makamda restorasyon çalışması yapmıştır (Yeni Birlik Gazetesi, 2026).

Türbede kimin yattığı konusunda farklı görüşler vardır. Bir görüşe göre burada Hz. Zülküf yatmaktadır; başka bir görüşe göre burası yalnızca makamıdır ve kabri Eğil'dedir. Türbede peygamberin bir takipçisi olan Abdullah'ın yattığını söyleyenler de vardır (Diyarbakır Hafızası).

Zirvedeki kale, Selçuklu ve Bizans arasında el değiştirdiği dönemde Ermeni beylerinin elinde bulunmuştur. Evliya Çelebi kalenin yapımını Abbasi döneminden bir kişiye bağlar (Diyarbakır Hafızası).

Neler görülür?

Makam binası avlulu ve üç bölümlüdür. Önde erkekler, alt kısımda kadınlar için ibadet bölümleri bulunur; ortadaki bölümden yeşil örtülü türbeye geçilir (Diyarbakır Hafızası).

Zirvenin doğusunda, Dicle vadisine bakan büyük bir kayanın üzerinde Meryem Ana Kilisesi (Surp Asdvadzadzin) kalıntıları bulunur. Kilisenin yapım tarihi kesin değildir; bazı kaynaklar 1434'ü verir. Gertrude Bell kiliseyi 1909'da fotoğraflamıştır (Diyarbakır Hafızası). Dağda tarihi sarnıçlar da vardır (Yeni Birlik Gazetesi, 2026).

Dağın taşlık alanlarında yalnızca Makam Dağı ve Ali Dağı'nda yetişen, mor ve huni biçimli çiçekleri olan Makam çiçeği bulunur. Çiçek nisan sonu ile mayıs başı arasında açar (Diyarbakır Hafızası). Zirveye çıkmadan biraz aşağıdaki Kuşkayası da Ergani'yi izlemek için kullanılan bir noktadır (Diyarbakır Hafızası).

Ziyaret

Makama çıkan yol dik ve dardır. Yaz aylarında trafik artar ve araçlarda hararet sorunları yaşanabilir. Bölgede su sıkıntısı da bildirilmektedir (Yeni Birlik Gazetesi, 2026). Uzun süredir konuşulan bir teleferik projesi henüz hayata geçmemiştir (Yeni Birlik Gazetesi, 2026).

2015 yılının aralık ayında türbeye giden ahşap köprü kundaklanmış, yangın itfaiye tarafından söndürülmüştür (Türkiye Gazetesi, 2015). Giriş ücreti ve ziyaret saatleri hakkında resmî bir bilgiye ulaşılamamıştır.