Eğil Kalesi
Başlangıç
Ören Yeri ve Eski Yerleşim
Çayönü Höyüğü
Diyarbakır / Ergani
Son güncelleme: 13 Ekim 2026
Saha ziyareti yapılmadı; bilgiler kaynaklardan derlendi
Ergani'nin 7 km güneybatısında, yaklaşık 12 bin yıllık Neolitik yerleşim; tarım, hayvan evcilleştirme ve erken madencilik izleriyle bilinen kazı alanı.
Hakkında
Hakkında
Çayönü Höyüğü ya da Çayönü Tepesi, Diyarbakır'ın Ergani ilçesinde bulunan Neolitik döneme ait bir yerleşim yeridir. Ergani'nin yaklaşık 7 km güneybatısındadır (İHA). Diyarbakır şehir merkezine uzaklığı yaklaşık 40 km'dir (Vikipedi). Höyük, Ergani Ovası'nda, Hilar köyünün hemen kuzeyinde yer alır; eski adı Kotaberçem'dir (AA).
Yerleşim, Toros Dağları'nın eteğinde, Dicle'nin bir kolu olan Boğazçay yakınındadır (Vikipedi).
Tarihçe
Alanda yerleşimin yaklaşık 12 bin yıl önce başladığı belirtilir (AA, İHA). Vikipedi, yerleşimi yaklaşık MÖ 8630 ile MÖ 6800 arasına tarihlendirir. Höyük; Çanak Çömleksiz Neolitik A, Çanak Çömleksiz Neolitik B ve Çanak Çömlekli Neolitik dönemlere ait katmanlar içerir (Vikipedi).
Alan 1963'teki yüzey araştırmalarında tespit edilmiştir. Kazılar 1964'te Halet Çambel ve Robert J. Braidwood başkanlığında başlamıştır (AA). Daha sonra kazıları Mehmet Özdoğan ve 2015-2023 arasında Aslı Erim-Özdoğan yönetmiştir (İHA). Kazılar 1991'de güvenlik nedeniyle durmuş, yaklaşık dokuz yıllık aradan sonra yeniden başlamıştır (AA). Günümüzde kazı başkanı Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi'nden Doç. Dr. Savaş Sarıaltun'dur (İHA).
Neler görülür?
Çayönü, yerleşik yaşama geçiş ve köy düzeninin oluşumunu tüm evreleriyle belgeleyen alanlardan biri olarak görülür (AA). Katmanlar baskın mimari tiplere göre adlandırılır: yuvarlak planlı yapılar, ızgara planlı yapılar, kanallı yapılar, taş döşemeli yapılar, hücre planlı yapılar ve büyük odalı yapılar (Vikipedi). Izgara planlı yapılarda paralel taş temeller, sıvalı tabanları zeminden yükseltir (Vikipedi).
Alanda tarımın başlangıcı, hayvanların evcilleştirilmesi ve ilk madencilik faaliyetlerine dair önemli veriler bulunmuştur (İHA). Vikipedi'ye göre gernik ve siyez buğdayı en erken evreden itibaren yetiştirilmiştir. Domuzun ilk kez Çayönü'nde evcilleştirilmiş olabileceği düşünülür (Vikipedi).
Mozaik tabanıyla bilinen terrazzo yapısı alanın simge yapılarından biridir. 2025 kazılarında, yaklaşık 9 bin 500 yıl öncesine ait, kırmızı boyalı tabanlı bir kamusal yapı ortaya çıkarılmıştır. Yapının toplantı, ortak etkinlik veya ritüel amaçlı kullanılmış olabileceği belirtilir (DHA).
Terrazzo tabanlı katmanda, Göbeklitepe ve Karahantepe'deki T biçimli dikilitaşlara benzeyen iki dikilitaş bulunmuştur; birinde yassı kabartma bir insan yüzü vardır (Vikipedi). Alandan çıkan dikili taşlar ve pişmiş topraktan bir ev modeli Diyarbakır Arkeoloji Müzesi'nde korunmaktadır (Vikipedi).
Ziyaret
Çayönü aktif bir kazı alanıdır. Kazı başkanı, uzun vadede alanın açık hava müzesine dönüştürülmesinin hedeflendiğini belirtmiştir (İHA). Kaynaklarda düzenli ziyaret saati veya giriş ücretine dair bilgi bulunmaz. Höyüğün yaklaşık 300 metre güneyinde, 2024'te ören yeri olarak tescil edilen Hilar Kaya Mezarları yer alır (AA). İki alan aynı gezide görülebilir.
- Öne çıkan 1964'ten beri kazılan Neolitik köy yerleşimi
- Eski adı Kotaberçem
- Kategori Ören Yeri ve Eski Yerleşim
Galeri
1 fotoğrafHarita
Çayönü Höyüğü
Bu yer bir rotada
Eğil, Ergani ve Çermik günübirlik rotası: 5 durak, Çayönü Höyüğü 3. durak.
Rotanın tamamı, açıklamaları ve konumunuza göre sıralama rota sayfasında.
Rotayı aç-
-
Zülküf Dağı
Ergani
-
Çayönü Höyüğü Buradasınız
Ergani
-
Hilar Mağaraları
Ergani
-
Çermik Kaplıcaları
Çermik
Kaynaklar
- Vikipedi “Çayönü”, (erişim 13.10.2026) Ansiklopedi
- AA (İstiklal) “Kazı çalışmalarında 12 bin yıllık yaşamın izlerine ulaşılan tepe: Çayönü”, (erişim 13.10.2026)
- İHA (Cumhuriyet) “Çayönü Tepesi kazılarında 60 yıldır arkeolojik çalışmalar yürütülüyor”, (erişim 13.10.2026)
- DHA “Çayönü Tepesi'nde 9 bin 500 yıllık kamusal yapı gün yüzüne çıkarıldı”, (erişim 13.10.2026)
Katkıda Bulun
-
Fotoğraf Paylaş
Çayönü Höyüğü'nden fotoğraflarınızı paylaşın, bu yerin tanıtımına katkıda bulunun.
Fotoğraf yükle -
Bilgi Ekle
Ziyaret deneyiminiz, tarihçe bilgisi veya diğer detayları paylaşın.
Bilgi ekle -
Hata Düzelt
Yanlış veya eksik olduğunu düşündüğünüz bilgileri bize bildirin.
Hata bildir -
Kaynak Öner
Bu yerle ilgili güvenilir kaynakları (kitap, makale, web sitesi vb.) paylaşın.
Kaynak ekle
Gelen Katkılar
-
Daha fazla katkı bekliyoruz
Siz de deneyimlerinizi paylaşarak Çayönü Höyüğü hakkındaki bilgilerin zenginleşmesine yardımcı olun.
Katkıda bulunun
Keşfetmeye devam et
Yeni yerler, rotalar ve ilham veren içerikler için bültenimize abone ol.