Matematikçi ve astronom · 1864 – 1921 · 1864 – 1921
Sâlih Zeki
Sâlih Zeki, 1864’te İstanbul’da doğan; Kāmûs-ı Riyâziyyât’ın yazarı, Rasathâne müdürü ve Dârülfünun yöneticisi olmuş matematikçidir.
Hayatı
Sâlih Zeki, Yavuz Unat’ın TDV İslâm Ansiklopedisi’ndeki 2009 tarihli maddesine göre 1864’te İstanbul’da doğmuş matematikçi, astronom ve bilim tarihçisidir. Vural Başaran’ın Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı’nın yayımladığı panel bildiri kitabındaki çalışması da onun 1864’te İstanbul’da doğduğunu yazar.
Sâlih Zeki kimdir?
Sâlih Zeki, Kāmûs-ı Riyâziyyât ve Âsâr-ı Bâkıye’nin yazarı, Rasathâne-i Âmire müdürü ve Dârülfünun’un yöneticisidir. Unat’a göre Kāmûs-ı Riyâziyyât, Türkçede yazılmış ilk matematik ve astronomi tarihi ansiklopedisi sayılır.
Öğrenimi
TDV maddesine göre Sâlih Zeki 1882’de Dârüşşafaka’yı bitirdi ve aynı yıl Posta ve Telgraf Nezâreti Fen Kalemi’nde çalışmaya başladı. 1883’te üç arkadaşıyla birlikte Paris’e, elektrik mühendisliği eğitimi veren bir yüksek okula gönderildi; Ecole des Ponts et Chaussées ile Collège de France’a da devam etti ve 1887’de mezun oldu. Başaran, onun 1873’te Dârüşşafaka’ya girip sekiz yıl okuduğunu ve Paris’e nezaretin bursuyla gittiğini belirtir.
Rasathâne ve Dârülfünun
Unat’a göre Sâlih Zeki 1889–1890’da Mekteb-i Mülkiyye’de fizik ve kimya okuttu. 1890’da Rasathâne-i Âmire’de görevlendirildi ve 1896’da rasathanenin müdürü oldu. 1908’de Meclis-i Maârif üyeliğine getirildi ve Dârülfünun’da analitik geometri, matematiksel fizik, astronomi ve ihtimaller hesabı dersleri verdi.
TDV maddesine göre 1910’da Mekteb-i Sultânî müdürü, 1912’de Maarif Nezâreti müsteşarı, 1913’te Dârülfünun umum müdürü oldu; aynı yıl Paris’teki saat birleştirme kongresine Osmanlı delegesi olarak katıldı. 1917’de yöneticilikten çekildi, fen şubesindeki derslerini sürdürdü ve 1919–1920’de bu şubenin dekanlığını yaptı. İnanç Akdenizci Demirtaş’ın 2005 tarihli makalesi, onun 1915’te Lobaçevski geometrisini tanıtan iki konferansını inceler.
Eserleri
TDV maddesine göre Kāmûs-ı Riyâziyyât’ın birinci cildi 1315, ikinci cildi ölümünden sonra 1342 yılında basıldı; kalan ciltlerin müsveddeleri İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi’ndedir. Dört cilt olarak planlanan Âsâr-ı Bâkıye’nin yalnızca birinci cildinin iki kısmı 1329’da basıldı. Unat, cebirsel mantık üzerine Mîzân-ı Tefekkür’ü (1332), Poincaré’den yaptığı İlmin Kıymeti, İlim ve Faraziye ve İlim ve Usul çevirilerini ve çok sayıda ders kitabını sayar.
Ölümü
TDV maddesine göre Sâlih Zeki 2 Temmuz 1921’de öldü. Madde ölüm yerini ve defin yerini belirtmez.
Kaynaklar arasındaki farklar
- 1910’daki görevi: TDV maddesi Mekteb-i Sultânî müdürlüğü, Başaran Galatasaray Lisesi müdürlüğü der; iki ad aynı okulu anlatır.
- Dârüşşafaka: TDV maddesi 1882’de bitirdiğini yazar; Başaran 1873’te girdiğini ve sekiz yıl okuduğunu belirtir.
- Doğum tarihi: Kaynaklar yalnızca 1864 yılını verir; gün ve ay yoktur.
Bilmediklerimiz
- Sâlih Zeki İstanbul’un hangi semtinde doğdu?
- Sâlih Zeki nerede öldü ve nereye defnedildi?
- Basılmayan Âsâr-ı Bâkıye ciltlerinin müsveddeleri nerededir?
Sâlih Zeki Hakkında Sık Sorulanlar
Sâlih Zeki kimdir?
Kāmûs-ı Riyâziyyât ve Âsâr-ı Bâkıye’nin yazarı, Rasathâne-i Âmire müdürü ve Dârülfünun umum müdürü olmuş, 1864–1921 yılları arasında yaşamış matematikçidir.
Sâlih Zeki nerede doğdu?
TDV İslâm Ansiklopedisi ve Vural Başaran’a göre 1864’te İstanbul’da doğdu.
Kāmûs-ı Riyâziyyât nedir?
TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre Türkçede yazılmış ilk matematik ve astronomi tarihi ansiklopedisi sayılan eserdir.
Sâlih Zeki ne zaman öldü?
TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre 2 Temmuz 1921’de öldü.
İstanbul'un Değerleri
Tümünü gör- Ahmet Hamdi Tanpınar Yazar ve edebiyat tarihçisi · 1901 – 1962 1901–1962
- Behçet Necatigil Şair, çevirmen · 1916 – 1979 · Fatih 1916–1979
- Feza Gürsey Kuramsal fizikçi · 1921 – 1992 · Beykoz 1921–1992
- Hacı Ârif Bey Bestekâr ve hânende · 1831 – 1885 · Eyüpsultan 1831–1885
- Hâfız Osman Hattat · 1642 – 1698 1642–1698
- Haldun Taner Öykü ve oyun yazarı · 1915 – 1986 · Üsküdar / Beylerbeyi 1915–1986
- Halil İnalcık Tarihçi · 1916 – 2016 1916–2016
- Hulusi Behçet Dermatolog, bilim insanı · 1889 – 1948 1889–1948
- Itrî Bestekâr · ö. 1711
Keşfetmeye devam et
Yeni yerler, rotalar ve ilham veren içerikler için bültenimize abone ol.