Bestekâr · ö. 1711
Itrî
Itrî, İstanbul’da Mevlânâkapı civarında doğan; nevâ kâr ve segâh tekbiriyle tanınan, XVII. yüzyılın Türk mûsikisi bestekârıdır.
Hayatı
Itrî, Nuri Özcan’ın TDV İslâm Ansiklopedisi’ndeki 1999 tarihli maddesine göre İstanbul’da Mevlânâkapı civarındaki Yayla (Yaylak) semtinde doğmuş bestekâr, hânende, şair ve hattattır. Hatice Özdoğan’ın 2021 tarihli yazısı da doğum yerini Mevlânâkapı civarı olarak verir. Asıl adı Mustafa’dır; Buhûrîzâde lakabıyla da anılır.
Itrî kimdir?
Özcan’a göre Itrî’nin asıl önemi bestekârlığındadır; cami, tekke ve klasik mûsikinin neredeyse bütün formlarında eser vermiştir. TDV maddesi peşrev, saz semâisi, kâr, beste, semâi, âyin, na’t, durak, tevşîh, tekbir, salâ ve ilâhi formlarını sayar. Doğum tarihi kaynaklarda yoktur; Rauf Yektâ Bey 1640, Suphi Ezgi ise 1630 yılını önermiştir.
Yetişmesi
TDV maddesine göre Itrî’nin hocaları kesin olarak bilinmez; Derviş Ömer, Kasımpaşalı Koca Osman, Küçük İmam Mehmed Efendi ve Hâfız Post’tan yararlanmış olabileceği tahmin edilir. Özcan, Rauf Yektâ Bey’in onun Yenikapı Mevlevîhânesi’ne devam ettiğini yazdığını, ancak bu bilginin eski kaynaklarda bulunmadığını belirtir. Hattatlıkta ta’lik hocası Siyâhî Ahmed Efendi’dir.
Saray yılları
Özcan’a göre Itrî, Kırım Hanı I. Selim Giray’ın Çatalca’daki çiftliğinde yapılan mûsiki toplantılarında itibar gördü. IV. Mehmed döneminde (1648–1687) sarayda mûsiki hocası ve hânende oldu, ardından kendi isteğiyle esirciler kethüdâlığına atandı. TDV maddesi bu görevi yetenekli gençleri yetiştirmek amacıyla istediğine dair bir rivayeti aktarır; bu bir rivayettir, belgeyle doğrulanmış değildir.
Eserleri
TDV maddesine göre segâh tekbiri ve salât-ı ümmiyye cami mûsikisinin öne çıkan örneklerindendir; Mevlevî âyinlerinden segâh âyini ile rast na’tı da bilinir. Klasik eserleri arasında nevâ kâr ile hisar, bûselik, bestenigâr ve segâh yürük semâileri sayılır. Mehmed Esad Efendi’ye göre bestelerinin sayısı binin üzerindedir; Yılmaz Öztuna 42, Ekrem Karadeniz 49 eserlik liste verir. Daily Sabah’ta 2016’da yayımlanan yazıya göre yaklaşık 40 bestesi günümüze ulaşmıştır.
Özcan, Itrî’nin na’t, gazel, muamma, tahmîs, nazîre ve tarih manzumeleri yazdığını, şairliğinde Nâbî’nin etkisinin yaygın kabul gördüğünü ve divanının günümüze ulaşmadığını belirtir.
Ölümü
TDV maddesine göre İsmâil Belîğ, Şeyhî ve Sâlim 1123 (1711), Esad Efendi ve Müstakimzâde 1124 (1712) yılını verir. Ekrem Karadeniz ise bir tarih kıtasındaki yazım hatası nedeniyle doğru tarihin 1143 (1730–31) olması gerektiğini savunur. Özcan’a göre Itrî’nin Yenikapı Mevlevîhânesi civarına ya da Edirnekapı dışındaki Mustafapaşa Dergâhı karşısına defnedildiği rivayet edilir; kesin bilgi yoktur.
Kaynaklar arasındaki farklar
- Doğum yılı: Rauf Yektâ Bey 1640, Suphi Ezgi 1630 önerir; iki kaynak da tahmindir.
- Ölüm yılı: Erken kaynaklar 1711 ya da 1712, Ekrem Karadeniz 1730–31 verir.
- Günümüze ulaşan eser sayısı: Öztuna 42, Karadeniz 49 eser listeler; Daily Sabah ve Özdoğan yaklaşık kırk der.
- Doğduğu semtin ilçesi: Daily Sabah semti Fatih’e bağlar; TDV maddesi yalnızca Mevlânâkapı civarı der. Bu sayfa doğum yerini il düzeyinde verir.
Bilmediklerimiz
- Itrî hangi yıl doğdu?
- Itrî 1711’de mi, 1712’de mi, yoksa 1730–31’de mi öldü?
- Itrî’nin mezarı nerededir?
- Kaybolan divanında hangi şiirler vardı?
Itrî Hakkında Sık Sorulanlar
Itrî kimdir?
Nevâ kâr, segâh tekbir ve salât-ı ümmiyye gibi eserleriyle tanınan, XVII. yüzyılda yaşamış Türk mûsikisi bestekârıdır.
Itrî nerede doğdu?
TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre İstanbul’da Mevlânâkapı civarındaki Yayla (Yaylak) semtinde doğdu; doğum yılı kesin değildir.
Itrî’nin kaç eseri günümüze ulaştı?
Yılmaz Öztuna 42, Ekrem Karadeniz 49 eserlik liste verir.
Itrî ne zaman öldü?
Erken kaynaklar 1711 ya da 1712 yılını verir; Ekrem Karadeniz doğru tarihin 1730–31 olduğunu savunur.
İstanbul'un Değerleri
Tümünü gör- Ahmet Hamdi Tanpınar Yazar ve edebiyat tarihçisi · 1901 – 1962 1901–1962
- Behçet Necatigil Şair, çevirmen · 1916 – 1979 · Fatih 1916–1979
- Feza Gürsey Kuramsal fizikçi · 1921 – 1992 · Beykoz 1921–1992
- Hacı Ârif Bey Bestekâr ve hânende · 1831 – 1885 · Eyüpsultan 1831–1885
- Hâfız Osman Hattat · 1642 – 1698 1642–1698
- Haldun Taner Öykü ve oyun yazarı · 1915 – 1986 · Üsküdar / Beylerbeyi 1915–1986
- Halil İnalcık Tarihçi · 1916 – 2016 1916–2016
- Hulusi Behçet Dermatolog, bilim insanı · 1889 – 1948 1889–1948
Keşfetmeye devam et
Yeni yerler, rotalar ve ilham veren içerikler için bültenimize abone ol.