Tiyatro adamı ve sinema yönetmeni · 1892 – 1979 · 1892 – 1979
Muhsin Ertuğrul
Muhsin Ertuğrul, 1892’de İstanbul’da doğan; Darülbedayi’de başrejisörlük yapan, onlarca oyun uyarlayan tiyatro adamı ve sinema yönetmenidir.
Hayatı
Muhsin Ertuğrul, Ensar Macit’in 2025’te Çeviribilim ve Uygulamaları Dergisi’nde yayımlanan makalesine göre 28 Şubat 1892’de İstanbul’da doğmuş tiyatro adamı, oyuncu ve sinema yönetmenidir. Biyografya da doğum yerini İstanbul olarak verir. Kaynaklarda doğduğu semt geçmediği için kayıt ilçeye değil ile bağlanmıştır.
Muhsin Ertuğrul kimdir?
Macit, onu Türk tiyatrosunun kurucu figürlerinden biri olarak tanıtır ve onlarca oyunu çevirip uyarlayarak sahneye kazandırdığını yazar. Seçkin Sevim’in 2016 tarihli makalesi ise sinemadaki yerini tartışır: 1922’den 1953’e kadar film yönettiğini, 1939’a dek sinemada tiyatrocuların ağırlığının sürdüğünü, eleştirilse de kurucu rolünün yadsınamayacağını savunur.
Çocukluk ve sahneye çıkış
Macit’e göre babası Hariciye Nezareti’nde memurdu. Ertuğrul tiyatroyla Galata’daki Avram’ın Tiyatrosu’nda seyirci olarak tanıştı. Tefeyyüz Mektebi’nde başlayan öğrenimini Darüledep, Soğukçeşme ve Toptaşı rüştiyelerinde sürdürdü ve Mercan İdadisi’ni bitirdi. 1910’da Burhanettin Kumpanyası’nın Sherlock Holmes oyunundaki bir rolle profesyonel sahneye çıktı; 1911’de Paris’e giderek oradaki oyuncuları izledi. Macit, 1913’te Millet Tiyatrosu adıyla bir topluluk kurduğunu ve 1917–1918’de Berlin’de tiyatro ve film çalışmaları yaptığını kaydeder.
Darülbedayi ve çeviriler
Macit’e göre 1927’de Darülbedayi’ye döndü ve 1928–1929’da oyun seçiminde tek yetkili başrejisör oldu. Ferah Tiyatrosu’nda Tolstoy, Andreyev, Strindberg ve Ibsen oyunlarını Türkçeye kazandırdı; 1935’te ilk çocuk tiyatrosunu açtı. Aynı makaleye göre tek telif oyunu 1911 tarihli İntihar’dır; Hamlet, Othello ve Strindberg’in Baba’sı gibi onlarca eseri çevirdi ya da uyarladı. Biyografya’ya göre 1974’te İstanbul Şehir Tiyatroları Genel Müdürlüğü’ne atandı ve 1975’te yaş haddinden emekli oldu.
Sinema
Sevim’e göre Kemal Film ile 1922’de İstanbul’da Bir Facia-i Aşk ve Boğaziçi Esrarı’nı çekti; 1923’te Kurtuluş Savaşı’nı konu alan Ateşten Gömlek’i yaptı. 1925–1926’da Sovyetler Birliği’nde film çekti, dönüşte İpek Film ile çalıştı. Sevim, İstanbul Sokaklarında’yı (1931) ilk sesli Türk filmi, Aysel, Bataklı Damın Kızı’nı (1934) ilk köy filmi, Halıcı Kız’ı (1953) ise ilk renkli Türk filmi olarak anar ve Ertuğrul’un bu son filmden sonra sinemayı bıraktığını yazar. Makale, Nijat Özön gibi eleştirmenlerin onun sinemasını fazla tiyatrovari bulduğunu, Alim Şerif Onaran’ın ise öncülüğünü ve disiplinini öne çıkardığını aktarır.
Ölümü
Biyografya ve İngilizce Wikipedia’ya göre 29 Nisan 1979’da İzmir’de öldü. Wikipedia, ölümünden birkaç gün önce, 23 Nisan 1979’da Ege Üniversitesi’nden fahri doktora aldığını ve Zincirlikuyu Mezarlığı’na gömüldüğünü yazar.
Kaynaklar arasındaki farklar
- Doğum tarihi: Macit 28 Şubat 1892, Biyografya 7 Mart 1892 verir; İngilizce Wikipedia’nın bilgi kutusu 28 Şubat 1891, metni 1892 yazar.
- Sinemadaki yeri: Sevim, Beşir Ayvazoğlu ve Halit Refiğ gibi isimlerin onun sinemaya etkisini olumsuz değerlendirdiğini, Onaran’ın ise öncülüğünü öne çıkardığını aktarır; makale kurucu rolünü kabul eder.
- Şehir Tiyatroları’ndaki görev: Biyografya 1974 atamasını ve 1975 emekliliğini yazar; incelenen öteki kaynaklar Şehir Tiyatroları’ndaki görev yıllarını vermez.
Bilmediklerimiz
- İstanbul’un hangi semtinde doğdu?
- Doğum tarihi 28 Şubat mı, 7 Mart mı?
- Sovyetler Birliği’nde çektiği filmlerin kopyaları bugün nerede?
- Çevirip uyarladığı oyunların tam listesi yayımlandı mı?
Muhsin Ertuğrul Hakkında Sık Sorulanlar
Muhsin Ertuğrul kimdir?
Darülbedayi’de başrejisörlük yapan, onlarca oyunu çevirip uyarlayan ve 1922–1953 arasında birçok film yöneten tiyatro adamı ve sinema yönetmenidir.
Muhsin Ertuğrul nerede doğdu?
Ensar Macit’in 2025 tarihli makalesine ve Biyografya’ya göre İstanbul’da doğdu; Macit tarihi 28 Şubat 1892, Biyografya 7 Mart 1892 olarak verir.
Muhsin Ertuğrul’un önemli filmleri hangileridir?
Seçkin Sevim’in makalesine göre Ateşten Gömlek (1923), İstanbul Sokaklarında (1931), Bir Millet Uyanıyor (1932) ve Aysel, Bataklı Damın Kızı (1934) öne çıkar.
Muhsin Ertuğrul ne zaman öldü?
Biyografya ve İngilizce Wikipedia’ya göre 29 Nisan 1979’da İzmir’de öldü; Wikipedia’ya göre Zincirlikuyu Mezarlığı’na gömüldü.
İstanbul'un Değerleri
Tümünü gör- Ahmet Hamdi Tanpınar Yazar ve edebiyat tarihçisi · 1901 – 1962 1901–1962
- Behçet Necatigil Şair, çevirmen · 1916 – 1979 · Fatih 1916–1979
- Feza Gürsey Kuramsal fizikçi · 1921 – 1992 · Beykoz 1921–1992
- Hacı Ârif Bey Bestekâr ve hânende · 1831 – 1885 · Eyüpsultan 1831–1885
- Hâfız Osman Hattat · 1642 – 1698 1642–1698
- Haldun Taner Öykü ve oyun yazarı · 1915 – 1986 · Üsküdar / Beylerbeyi 1915–1986
- Halil İnalcık Tarihçi · 1916 – 2016 1916–2016
- Hulusi Behçet Dermatolog, bilim insanı · 1889 – 1948 1889–1948
- Itrî Bestekâr · ö. 1711
Keşfetmeye devam et
Yeni yerler, rotalar ve ilham veren içerikler için bültenimize abone ol.