Zile

MÖ 47'de Jül Sezar, Pontus Kralı II. Pharnakes'i Zile yakınlarında yendi. "Veni, vidi, vici" (Geldim, gördüm, yendim) sözü bu zaferle ilişkilendirilir. Bölge 1073'te Danişmendlilerin yönetimine girdi. 1397'de Yıldırım Bayezid döneminde Osmanlı topraklarına katıldı.

Coğrafya

Zile, Yeşilırmak havzasında, geniş bir ovanın kenarında kuruludur. Kale, kent merkezindeki bir höyüğün üzerinde yükselir. İklim, İç Anadolu ile Karadeniz iklimleri arasında geçiş özelliği gösterir. Yazlar az yağışlı, kışlar soğuk ve karlıdır.

Ekonominin temeli tarım ve hayvancılıktır. Buğday, arpa, mercimek, şeker pancarı ve ayçiçeği yetiştirilir. Meyvelerde ceviz, elma, sofralık üzüm, kiraz ve şeftali öne çıkar.

Zile'de neler görülür?

• Zile Kalesi: Bir höyük üzerine kurulmuş akropol tipinde bir kaledir. Yaklaşık 3,5 hektarlık alanı kaplar. 1336'da Eretna Beyliği döneminde onarıldı. İçinde saat kulesi ve restore edilmiş bir sarnıç bulunur.
• Roma tiyatrosu: Kalenin kuzeydoğusunda, kayaya oyulmuş küçük bir tiyatro kalıntısıdır.
• Zile Ulu Camii: İlk yapı 1267 tarihli yazıtla belgelenir. 1591'de yenilendi, 1904'te büyük ölçüde yıkıldıktan sonra yeniden yapıldı.
• Hasan Ağa Medresesi: 1497 tarihlidir.
• Boyacı Hasan Ağa Camii: 1479 tarihli bir Osmanlı camisidir.
• Yeni Hamam ve Çifte Hamam: 16. ve 17. yüzyıllara tarihlenen hamamlardır.
• Maşat Höyük: Hitit dönemine ait buluntuların çıkarıldığı arkeolojik alandır.
• Gaydaroğlu Konağı: 2010'da restore edilerek butik otel olarak düzenlendi.

Köy ve mahalleler

OKA'nın 2018 raporuna göre ilçede Zile Belediyesi ile birlikte 5 belediye bulunur. Bunların 4'ü belde belediyesidir. Raporda 109 köy sayılır.

Yöresel ürünler

• Zile pekmezi: Üzümden yapılan pekmez, ilçenin markalaşmış ürünlerindendir.
• Zile kırık leblebisi: İlçenin tanınan ürünleri arasındadır.
• Kiraz ve üzüm: Bağ ve meyve bahçeleri ilçe ekonomisinde önemli yer tutar.

Yönetim

Zile, Tokat'a bağlı bir ilçedir. TÜİK 2025 adrese dayalı verilerine göre ilçe nüfusu 52.729'dur.