Zileli Muharrem Efendi

Zileli Muharrem Efendi kimdir?

Zileli Muharrem Efendi, XVI. yüzyılda yaşamış, ömrünün çoğunu doğduğu Zile'de (/tokat/zile) öğretim ve telifle geçirmiş bir fıkıh âlimi ve Halvetî mutasavvıftır. Halk arasında "Muallim Dede" lakabıyla tanınmıştır. Halvetiyye'nin Şemsiyye kolunun kurucusu Şemseddin Sivâsî (/degerler/semseddin-sivasi) ile aynı babadan olup onun ağabeyidir.

Doğumu ve ailesi

TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre 910 (1504) yılında Zile'de doğdu. Babası Horasan'dan Zile'ye göç etmiş olan Ebü'l-Berekât Muhammed, annesi Sultan Hatun'dur. İlme önem veren bir aileden geliyordu; dört oğlu ve bir kızı olduğu kaydedilir.

Eğitimi

İlk dersleri babasından aldı. Daha sonra Tokat'ta Arakiyecizâde Şemseddin Mahvî Efendi'den okudu ve eğitimini İstanbul'da sürdürdü. Tasavvufa Muslihuddin Efendi ile başladı, seyrüsülûkünü Abdülmecid Şirvânî'nin yanında tamamladı.

Çalışmaları

Resmî bir kadılık ya da müderrislik görevine dair bilgi yoktur. Zile'ye dönerek burada ders verdi, eser yazdı ve yöre halkının eğitimiyle uğraştı. Bu nedenle "Muallim Dede" diye anıldı. Tarikat bakımından Halvetiyye'nin Şemsiyye çevresiyle bağlantılıdır.

Eserleri

TDV İA on üç eserini sayar. Bunlar arasında Arapça dil bilgisi şerhleri ve fıkıh risâleleri bulunur. Kadınlara yönelik ilmihal niteliğindeki *Umdetü'n-nisâ*, bu türün Türkçe ilk örneklerinden biri olarak dikkat çeker.

Son yılları

1010 (1601) yılından sonra, yaklaşık yüz yaşında vefat etti. Kabri Zile'de, bugün Devlet Hastanesi'nin bahçesinde kalan bir alandadır.

Zile için önemi

Muharrem Efendi, kardeşi Şemseddin Sivâsî ile birlikte XVI. yüzyıl Zile'sinin ilim ve tasavvuf hayatının iki önemli simasıdır. Hayatını memleketinde öğretime adaması, onu Zile'nin yerel hafızasında özel bir yere taşır.