Mem û Zin Türbesi

Hakkında

Mem û Zin Türbesi, Cizre'nin Dağkapı Mahallesi'nde, surlara bitişik Mîr Abdal (Abdaliye) Medresesi'nin bodrum katında bulunur. İçinde, halk anlatısında Mem, Zin ve hikâyenin kötü karakteri Bekir'e ait olduğu kabul edilen üç mezar vardır (Kure Ansiklopedi). Türbe, ilçedeki başlıca ziyaret yerleri arasında sayılır (AA, 2023).

Hikâye

Mem ile Zin'in aşkı, Cizre'de geçen bir halk hikâyesidir. Olayların 1450-1451 dolaylarında, Cizre beyi Emir Zeynüddin döneminde geçtiği aktarılır. Hikâye 17. yüzyılda Ehmedê Xanî (Ahmed-i Hânî) tarafından manzum bir mesnevi olarak yazıldı. Anlatıya göre Bekir'in kıskançlığı ve entrikaları yüzünden Mem zindanda ölür, Zin de ardından hayatını kaybeder (Kure Ansiklopedi). Cizre Kalesi'nde halk arasında "Mem û Zin Zindanı" denilen bir burç da bulunur (Kure Ansiklopedi).

Tarihçe

Türbenin bulunduğu medrese, 15. yüzyılda Cizre'nin Azizan beylerinden Emir Abdal (Abdullah) tarafından yaptırılmıştır. Kaynaklarda yapım yılı için farklı tarihler verilir (1437 ve 1487 gibi); bu nedenle kesin yıl belirsizdir (Kure Ansiklopedi). Yapı, Mîr Abdal Camii adıyla da anılır.

Medresenin büyük bölümü zamanla yıkılmıştır. Günümüze mescit, eyvan, avluya geçiş sağlayan giriş birimi ve bir medrese hücresi ulaşmış; doğu ve batı kanatlarındaki hücrelerden yalnızca temel kalıntıları kalmıştır. Alana sonradan namazgâh, cami ve şadırvan eklenmiştir (Kure Ansiklopedi). Medrese, Kırmızı Medrese gibi şehir surlarının üzerine oturur ve avludan girilen bir plana sahiptir; bu, Cizre'de surla bütünleşen medrese yapımının bir başka örneğidir.

Mimari ve neler görülür?

Türbe, avlunun altındaki bodrum katta, doğu-batı doğrultusunda dikdörtgen planlı bir mekândır. Üstü sivri beşik tonozla örtülüdür ve kuzeydeki bir pencereden ışık alır (Kure Ansiklopedi). Mezarlar sade sandukalarla işaretlenmiştir. Ziyaretçiler genellikle medresenin avlusunu, korunmuş mescit ile eyvanı ve yıkık hücrelerin temel kalıntılarını da görür.

Cizre, tarih boyunca tasavvuf ehlinin ve aşk temalı şiirler yazan şairlerin merkezlerinden biri olmuştur (Uludağ Üniversitesi, R. Adak). Divanıyla tanınan Şeyh Ahmed el-Cezerî, yani Melayê Cizîrî, yakındaki Kırmızı Medrese'de ders vermiştir (AA, 2023). Bu iki yapı aynı gün gezilebilir.

Ziyaret

Türbe, mezarlık ve cami bitişiğinde bir inanç mekânı olarak ziyaret edilir; sessiz olmak ve uygun kıyafet giymek beklenir. Türbe, Kırmızı Medrese, Ulu Cami ve Nuh Peygamber Türbesi ile aynı tarihi bölgededir; bu yapılar yürüyerek birlikte gezilebilir. Cizre 2015-2016'da uzun süreli sokağa çıkma yasaklarının ve çatışmaların yaşandığı bir ilçedir (Wikipedia); yolculuk öncesinde güncel durumu kontrol edin.