Haleplibahçe Mozaik Müzesi

Hakkında

Haleplibahçe Mozaik Müzesi, Şanlıurfa Arkeoloji Müzesi ile aynı kompleksin güney bölümünde, Urfa Kalesi'nin eteğindeki tarihi Haleplibahçe alanında yer alır (Wikipedia; Kure Ansiklopedisi). Müze, kazıda ortaya çıkan mozaik tabanları bulundukları yerde koruyacak biçimde inşa edildi.

Yapı cam ve çelik bir örtü sistemiyle kapatılmıştır. Örtü gün ışığını içeri alırken tabanları dış etkilerden korur. Ziyaretçiler mozaiklere dokunmadan, yükseltilmiş yürüyüş yollarından gezer (Kure Ansiklopedisi).

Tarihçe

Mozaikler, alanda bir tema parkı için yapılan çalışmalar sırasında bulundu. Buluntulardan sonra alan kazı alanına dönüştürüldü (TRT Haber, 2018; NTV, 2018). Kaynaklar arkeolojik çalışmaların 2006'da başladığını belirtir (Kure Ansiklopedisi).

Kurtarma kazılarında "Amazonlar Villası" adı verilen bir yapı ortaya çıkarıldı. Villada on iki oda ve iki iç avlu vardır. Odaların neredeyse tamamının tabanı mozaikle kaplıydı, ancak mozaiklerin çoğu hasarlıdır. Mozaikler MS 5.-6. yüzyıllara tarihlenir ve I. Justinianus dönemi özellikleri taşır (Üney, 2015).

Neler görülür?

Villa adını, av sahnesindeki Amazon kraliçelerinden alır. Bu mozaiğin bordüründe akantus sarmalları arasında avlanan erosların tasvirleri vardır (Üney, 2015).

Villanın ana salonundaki panoda Akhilleus'un yaşamından sahneler işlenir. Sahneler arasında çocukluğu, Kheiron'un yanında eğitimi ve Troya Savaşı'na gidişi yer alır (Kure Ansiklopedisi).

Diğer mozaiklerde Ktisis kişileştirmesi, bir çobanla birlikte kaplan, aslan ve zebra figürleri ve bordüründe Nil ikonografisi bulunan bir av sahnesi görülür (Üney, 2015). Tez çalışması, Hristiyanlığın güçlendiği bir dönemde Edessa'da pagan konuların seçilmesini dikkat çekici bulur.

Kompleksteki en bilinen eserlerden biri de Orfeus mozaiğidir. Lir çalan Orfeus'u hayvanlarla çevrili olarak gösteren mozaik MS 194 tarihlidir. Yurt dışına kaçırılan eser Dallas Sanat Müzesi'nden 2015'te Türkiye'ye iade edildi (Kure Ansiklopedisi; NTV, 2018).

Ktisis mozaiği, Amazonlar Villası ile ilişkilendirilen koruyucu bir figürün büstünü gösterir (Kure Ansiklopedisi). Üney'in tezi, Haleplibahçe mozaiklerini doğuda Sarrin, Antakya ve Apameia, batıda Ravenna'daki San Vitale ve İstanbul'daki Büyük Saray mozaikleriyle karşılaştırır. Bu karşılaştırma, mozaiklerin dönemin Doğu Akdeniz atölye geleneği içinde değerlendirildiğini gösterir (Üney, 2015).

Ziyaret

Müze, Şanlıurfa Arkeoloji Müzesi ile aynı kompleks içinde olduğundan iki müze aynı gün gezilebilir. Balıklıgöl ve Urfa Kalesi de yakındadır. Kompleks Kültür ve Turizm Bakanlığına bağlıdır. Güncel giriş ücreti ve ziyaret saatleri için Bakanlığın müze sitesi (muze.gov.tr) kontrol edilmelidir. Kaynaklarda 2023 depremlerinin müzeye kalıcı bir hasar verdiğine dair bilgi bulunmuyor. Mozaiklerin ayrıntılarını görmek için gün ışığının iyi olduğu saatler tercih edilebilir; yürüyüş yollarından eğilmeden bakılması ve flaş kullanılmaması tabanların korunmasına katkı sağlar.