Rızvaniye Camii

Hakkında

Rızvaniye Camii, Şanlıurfa'da Balıklıgöl'ün (Halil-ür Rahman Gölü) kıyısında yer alan Osmanlı dönemi bir cami ve medrese topluluğudur. Halk arasında Zulmiye Camii olarak da bilinir (Kültür ve Turizm Bakanlığı). TDV İslâm Ansiklopedisi yapıyı Balıklıgöl kenarındaki cami ve külliyesi olarak anar.

Tarihçe

Cami, Osmanlı'nın Rakka valisi Rıdvan (Rızvan) Ahmed Paşa tarafından yaptırıldı ve adını banisinden alır. Yapım tarihi kaynaklarda farklı verilir: Kültür ve Turizm Bakanlığı 1716 yılını belirtirken bazı kaynaklar Hicri 1149'u (Miladi 1736) verir (Kültür ve Turizm Bakanlığı; Kure Ansiklopedisi; Madain Project). TDV İslâm Ansiklopedisi, 1149 (1736-37) tarihli Rıdvaniye Medresesi'nden söz eder.

Bakanlığa göre cami, Bizans dönemine ait St. Thomas Kilisesi'nin yerine inşa edildi (Kültür ve Turizm Bakanlığı). Kure Ansiklopedisi ise alanda daha önce Halilürrahman Kilisesi bulunduğunu yazar.

Madain Project'e göre avluyu çevreleyen U planlı medrese camiden sonra, 1775'te yapıldı ve 1992-1993'te yenilendi. Külliye 20. yüzyılın sonu ile 21. yüzyılın başında çeşitli onarımlar gördü (Kure Ansiklopedisi).

Mimari

Kaynaklardaki tanımlar farklılık gösterir. Kure Ansiklopedisi tek kubbeli bir yapıdan söz ederken Madain Project, harimin üç kubbeyle örtülü dikdörtgen bir mekân olduğunu belirtir. Minare tek şerefelidir; Madain Project minarenin doğu tarafta olduğunu yazar.

Giriş taç kapısında iki renkli taş işçiliği vardır. Ahşap kapı kanatları çivisiz geçme tekniğiyle yapılmış, bitkisel ve geometrik motiflerle süslenmiştir (Madain Project). Mihrap mukarnaslı bir niş içindedir; avluda sekizgen bir şadırvan bulunur (Kure Ansiklopedisi).

Medrese, avlu çevresinde revaklı galeriler ve hücrelerden oluşur; ortasında bir havuz vardır (Kure Ansiklopedisi).

2023 depremleri

6 Şubat 2023 Kahramanmaraş merkezli depremlerde caminin minaresinin bir bölümü yıkıldı. Şanlıurfa Vakıflar Bölge Müdürlüğü, hasarlı minarelerin tarihi dokuya uygun biçimde projelendirilerek onarılacağını açıkladı (AA, 2023). Minarenin onarımının tamamlandığına dair kaynaklı bir bilgiye ulaşılamadı.

Konum ve çevre

Cami, Balıklıgöl'ün kuzey kıyısında, göl çevresindeki dini yapılar topluluğunun bir parçasıdır (Kültür ve Turizm Bakanlığı). Kure Ansiklopedisi, külliyenin yapımını kentin Hristiyanlık sonrası İslamlaşma sürecinde önemli bir aşama olarak değerlendirir. Göl kıyısındaki konumu nedeniyle yapı, Balıklıgöl'ü ziyaret edenlerin uğradığı yerlerden biridir.

Ziyaret

Cami ibadete açıktır ve Şanlıurfa Vakıflar Bölge Müdürlüğü tarafından yönetilir. Medrese bölümü sergi, el sanatları atölyeleri ve bilgilendirme noktası gibi kültürel amaçlarla kullanılır (Kure Ansiklopedisi). Balıklıgöl, Mevlid-i Halil Camii ve Halilürrahman Camii ile birlikte gezilebilir. Medrese avlusu, cami ziyaretinden sonra kısa bir mola için de kullanılabilir. Göl çevresi bayram ve hafta sonlarında kalabalık olabilir.